૩૧ જુલાઈ છેલ્લી તારીખ! કરપાત્ર આવક ન હોય તો પણ રિટર્ન ભરવું પડે તેવી ૬ પરિસ્થિતિઓ
આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાનો સમય હવે ખૂબ નજીક આવી પહોંચ્યો છે. સામાન્ય રીતે લોકો એવું માનતા હોય છે કે કરપાત્ર આવક મર્યાદાથી ઓછી કમાણી હોય તો રિટર્ન ફાઇલ કરવાની જરૂર રહેતી નથી. પરંતુ આવકવેરા કાયદાના ચોક્કસ નિયમો હેઠળ ઓછી આવક ધરાવતા વ્યક્તિઓ માટે પણ રિટર્ન દાખલ કરવું કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત છે.
આકારણી વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે કોઈપણ પ્રકારના દંડ કે લેટ ફી વગર આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની અંતિમ તારીખ ૩૧ જુલાઈ, ૨૦૨૬ છે. આવકવેરા વિભાગ દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજેતરના આંકડા અનુસાર, દેશમાં ૩ કરોડથી વધુ કરદાતાઓએ સમયસર પોતાનું રિટર્ન ફાઇલ કરી દીધું છે.
સામાન્ય રીતે કરદાતાઓમાં એવી ગેરસમજ હોય છે કે જો તેમની વાર્ષિક આવક નવી કર વ્યવસ્થા (New Tax Regime) હેઠળ રૂ. ૪ લાખ અથવા જૂની કર વ્યવસ્થા હેઠળ રૂ. ૨.૫ લાખની મૂળભૂત મુક્તિ મર્યાદાથી ઓછી હોય, તો તેમણે ITR ફાઇલ કરવાની કોઈ જરૂર નથી. પરંતુ આવકવેરા અધિનિયમ, ૧૯૬૧ ની કલમ ૧૩૯(૧) માં કરવામાં આવેલા સુધારા મુજબ, જો તમારી કમાણી મર્યાદાથી ઓછી હોય છતાં તમે અમુક ચોક્કસ નાણાકીય વ્યવહારો કર્યા હોય, તો તમારે વિલંબ વગર ITR દાખલ કરવું પડે છે. કાયદાકીય કાર્યવાહી અને નોટિસથી બચવા માટે આ ૬ નિયમો સમજવા અત્યંત જરૂરી છે.
૧. રૂ. ૧ લાખ કે તેથી વધુનું વાર્ષિક વીજળી બિલ
જો તમે આખા નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તમારા ઘર, ઓફિસ કે દુકાનના વીજળી બિલ પેટે કુલ રૂ. ૧ લાખ કે તેથી વધુ રકમનો ખર્ચ કર્યો હોય, તો તમારા માટે ITR ફાઇલ કરવું કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત બને છે. આ નિયમ પાછળનો હેતુ એવા વ્યક્તિઓને ટેક્સ નેટમાં લાવવાનો છે જેમના વાસ્તવિક ખર્ચા તેમની જાહેર કરેલી આવક કરતાં વધુ હોય છે.
૨. ચાલુ ખાતામાં રૂ. ૫૦ લાખથી વધુની રકમ જમા કરાવવી
જો તમે કોઈ વ્યવસાય કે વેપાર સાથે જોડાયેલા છો અને તમારી પાસે કોઈપણ બેંકમાં બિઝનેસ કરન્ટ એકાઉન્ટ (ચાલુ ખાતું) છે, તો તેમાં નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન કુલ રૂ. ૫૦ લાખ કે તેથી વધુની રકમ જમા થઈ હોય, તો તમારે કલમ ૧૩૯(૧) હેઠળ ફરજિયાત રિટર્ન ફાઇલ કરવું પડશે.
૩. રૂ. ૨ લાખથી વધુનો વિદેશ પ્રવાસ ખર્ચ
ઘણા લોકો પોતે અથવા પોતાના પરિવારના સભ્યો કે મિત્રો માટે વિદેશ પ્રવાસનું આયોજન કરતા હોય છે. જો તમે નાણાકીય વર્ષમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરી અથવા વિદેશ પ્રવાસ પર રૂ. ૨ લાખ કે તેથી વધુ રકમનો ખર્ચ કર્યો હોય, તો તમારી વાર્ષિક આવક શૂન્ય કે ૪ લાખથી ઓછી હોય તો પણ રિટર્ન ભરવું અનિવાર્ય છે.
૪. રૂ. ૨૫,૦૦૦ કે તેથી વધુનો TDS અથવા TCS
જો એક વર્ષમાં તમારા વિવિધ બેંક ખાતાઓ, મુદતી થાપણો (FD) અથવા અન્ય કોઈ રોકાણો કે વ્યવસાયિક ચૂકવણી પર કુલ રૂ. ૨૫,૦૦૦ કે તેથી વધુ રકમનો TDS (Tax Deducted at Source) કપાયો હોય, તો ITR ભરવું જરૂરી છે. વરિષ્ઠ નાગરિકો (૬૦ વર્ષ કે તેથી વધુ વયના) માટે આ મર્યાદા રૂ. ૫૦,૦૦૦ ની રાખવામાં આવી છે. જો તમે આ કપાયેલો TDS રિફંડ મેળવવા માંગતા હોવ, તો પણ ITR ફાઇલ કરવું અનુકૂળ રહે છે.
૫. બચત ખાતામાં રૂ. ૫૦ લાખથી વધુ રકમ જમા થવી
જો નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તમારા એક અથવા એકથી વધુ બેંક બચત ખાતાઓમાં (Savings Accounts) કુલ મળીને રૂ. ૫૦ લાખ કે તેથી વધુની રકમ કેશ અથવા રોકડ સિવાયના માધ્યમથી જમા થઈ હોય, તો આવકવેરા વિભાગ આવા ખાતાઓ પર વિશેષ નજર રાખે છે અને રિટર્ન ફાઇલિંગ કમ્પલસરી બનાવે છે.
૬. વિદેશી સંપત્તિ અથવા વિદેશી આવક ધરાવનાર
જો કોઈ ભારતીય નિવાસી નાગરિકના નામે દેશની બહાર કોઈ જંગમ કે સ્થાવર મિલકત હોય, વિદેશી બેંકમાં ખાતું હોય અથવા તેને વિદેશમાંથી કોઈપણ પ્રકારની આવક પ્રાપ્ત થતી હોય, તો તેણે પોતાની આવકના સ્તરને ધ્યાનમાં લીધા વિના ફરજિયાતપણે ITR ફાઇલ કરીને તેની માહિતી આપવી પડે છે.
અંતિમ તારીખ ૩૧ જુલાઈ નજીક હોવાથી, જો તમે આમાંથી કોઈપણ એક શરતમાં આવતા હોવ, તો આજે જ તમારા નાણાકીય દસ્તાવેજો અને એઆઈએસ (AIS/TIS) ચકાસીને સમયસર આવકવેરા રિટર્ન ફાઇલ કરી દેવું હિતાવહ છે.
