“ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ એ જ દેશનું હિત”: કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહે ખેડૂતોની ચિંતા વચ્ચે આપ્યું મોટું નિવેદન

ભારત-અમેરિકા વેપાર કરાર અને કૃષિ બજેટ 2025-26: ભારતીય ખેડૂતો માટે ‘સુરક્ષા કવચ’ કે નવા પડકારો?

ભારત સરકારે અમેરિકા સાથેના તાજેતરના વેપાર કરારમાં કૃષિ અને ડેરી ક્ષેત્રના હિતોને સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રાખવાનો દાવો કર્યો છે. કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતે અમેરિકન ઉત્પાદનો માટે પોતાના સંવેદનશીલ બજારો ખોલ્યા નથી અને ખેડૂતોના હિતો સાથે કોઈ બાંધછોડ કરવામાં આવી નથી.

વેપાર કરાર પર વિવાદ અને સરકારી ખાતરી

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથેની વાતચીત બાદ એવી માહિતી સામે આવી છે કે અમેરિકા ભારતીય વસ્તુઓ પરના ટેરિફ (કર) ને 25% થી ઘટાડીને 18% કરશે. સરકારનું માનવું છે કે આનાથી ટેક્સટાઈલ, ચામડું અને દરિયાઈ ઉત્પાદનો જેવા ક્ષેત્રોની નિકાસને પ્રોત્સાહન મળશે, જેનો સીધો લાભ કપાસ પકવતા ખેડૂતોને થશે.

જોકે, સંયુક્ત કિસાન મોરચા (SKM) અને અન્ય ખેડૂત સંગઠનોએ આ કરારનો સખત વિરોધ કર્યો છે. ખેડૂત નેતાઓનું તર્ક છે કે અમેરિકા પોતાના ખેડૂતોને મોટી સબસિડી આપે છે, અને જો ત્યાંના ઉત્પાદનો ભારતીય બજારમાં આવશે, તો કરોડો ભારતીય ખેડૂતોની આજીવિકા જોખમમાં મુકાશે. તેમણે ચેતવણી આપી છે કે જો ડેરી કે કૃષિ ઉત્પાદનોનો કરારમાં સમાવેશ કરવામાં આવશે, તો દેશમાં ફરીથી 2020-21 જેવું મોટું ખેડૂત આંદોલન શરૂ થશે.

હવે નોકરી માટે બહાર જવાની જરૂર નથી! ગામ કે તાલુકા સ્તરે જ મળશે સરકારી નોકરી

કેન્સર ‘નોટિફાયેબલ’ રોગ નથી: સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેન્દ્ર સરકારનો સ્પષ્ટ જવાબ

બજેટ 2025-26: કૃષિ ક્ષેત્ર માટે મુખ્ય જાહેરાતો

ચાલુ વર્ષના બજેટમાં કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલય માટે ₹1,37,757 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. બજેટની મુખ્ય વિશેષતાઓ નીચે મુજબ છે:

• PM-KISAN: આ યોજના માટે ₹63,500 કરોડની ફાળવણી યથાવત રાખવામાં આવી છે (વાર્ષિક ₹6,000ની સહાય).
• કઠોળમાં આત્મનિર્ભરતા: તુવેર, અડદ અને મસૂરની આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરવા માટે ₹1,000 કરોડના પ્રારંભિક ફંડ સાથે નવું મિશન શરૂ કરાશે.
• ઉચ્ચ ઉત્પાદકતા ધરાવતા બિયારણ: ક્લાયમેટ-રેઝિસ્ટન્ટ બિયારણોના વિકાસ માટે ₹100 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે.
• કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC): લોન મર્યાદા ત્રણ લાખ રૂપિયાથી વધારીને પાંચ લાખ રૂપિયા કરવામાં આવી છે.

ભારતીય કૃષિ સામેના માળખાગત પડકારો

બજેટરી ફાળવણી હોવા છતાં, ભારતીય કૃષિ અનેક ગંભીર સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહી છે:

1. ઓછી ઉત્પાદકતા: વૈશ્વિક સરેરાશની તુલનામાં ભારતમાં ડાંગર અને ઘઉંની પેદાશ ઓછી છે. (ભારત: 4,229 કિગ્રા/હેક્ટર vs વિશ્વ: 7,080 કિગ્રા/હેક્ટર).
2. નાના જમીનધારકો: ભારતમાં 86% ખેડૂતો પાસે 2 હેક્ટરથી ઓછી જમીન છે, જે આધુનિક ટેકનોલોજીના ઉપયોગને મુશ્કેલ બનાવે છે.
3. ભૂગર્ભ જળનું શોષણ: પંજાબ (164%), રાજસ્થાન (150%) અને હરિયાણા (135%) જેવા રાજ્યોમાં ભૂગર્ભ જળની સ્થિતિ અત્યંત નાજુક છે.
4. ખાતર અસંતુલન: પંજાબમાં NPK (નાઈટ્રોજન, ફોસ્ફરસ, પોટેશિયમ) નો વપરાશ ગુણોત્તર 34.9:8.4:1 છે, જ્યારે આદર્શ ગુણોત્તર 4:2:1 હોવો જોઈએ.
5. MSP વિશે જાગૃતિ: આંકડા મુજબ, માત્ર 23% કૃષિ પરિવારો જ લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) વિશે જાણકારી ધરાવે છે.

જ્યાં સરકાર અમેરિકા સાથેના વેપાર સોદાને વિકાસની તક ગણાવી રહી છે, ત્યાં બીજી તરફ ખેડૂત સંગઠનો તેને જોખમ માની રહ્યા છે. કૃષિ ક્ષેત્રનો વૃદ્ધિ દર સ્થિર રાખવા માટે કોલ્ડ સ્ટોરેજ, માર્કેટિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઉત્પાદકતા સુધારણામાં મોટા રોકાણની જરૂર છે.