GDP માં 133 ગણો અને માથાદીઠ આવકમાં 35 ગણો ઉછાળો, જાણો કેવી રીતે બન્યું ભારત સુપર પાવર!
ભારતની આઝાદીના 77 વર્ષ પૂર્ણ થતાની સાથે જ રાષ્ટ્રએ આર્થિક મોરચે એક એવો મુકામ હાંસલ કર્યો છે જે વિશ્વભરના અર્થશાસ્ત્રીઓને આશ્ચર્યચકિત કરી રહ્યો છે. 1947માં જ્યારે અંગ્રેજો ભારત છોડીને ગયા ત્યારે દેશની આર્થિક સ્થિતિ અત્યંત જર્જરિત હતી, પરંતુ આજે ભારત વિશ્વનું પાંચમું સૌથી મોટું અને સૌથી ઝડપથી વિકસતું અર્થતંત્ર બની ગયું છે. આંકડાકીય દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, છેલ્લા સાત દાયકાથી વધુ સમયમાં ભારતની જીડીપી (Gross Domestic Product) માં અંદાજે 133 ગણો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. આ માત્ર આંકડા નથી, પરંતુ કરોડો ભારતીયોના જીવનસ્તરમાં આવેલા પરિવર્તનની કહાની છે. માથાદીઠ આવક (Per Capita Income) માં પણ આ સમયગાળા દરમિયાન 35 ગણો વધારો થયો છે, જે સાબિત કરે છે કે ભારત હવે માત્ર એક ઉભરતું બજાર નથી, પરંતુ એક આર્થિક સુપર પાવર બની ગયું છે.
આઝાદી સમયે ભારતની સ્થિતિ અને સંઘર્ષના વર્ષો
1947માં ભારતની જીડીપી માત્ર 2.7 લાખ કરોડ રૂપિયાની આસપાસ હતી અને દેશની મોટાભાગની વસ્તી ગરીબી રેખા નીચે જીવતી હતી. કૃષિ પર નિર્ભરતા અત્યંત વધારે હતી અને ઔદ્યોગિક માળખું નહિવત હતું. શરૂઆતના દાયકાઓમાં પંચવર્ષીય યોજનાઓ દ્વારા પાયાની જરૂરિયાતો જેવી કે વીજળી, રસ્તા અને મોટા ડેમ બનાવવામાં આવ્યા. 1960ના દાયકાની હરિયાળી ક્રાંતિએ ભારતને અનાજની બાબતમાં આત્મનિર્ભર બનાવ્યું. પરંતુ અર્થતંત્રનો સાચો વળાંક 1991ના ઉદારીકરણ, ખાનગીકરણ અને વૈશ્વિકીકરણ (LPG) ના સુધારા સાથે આવ્યો. આ સુધારાઓએ ભારતીય બજારોને વિશ્વ માટે ખોલ્યા અને લાયસન્સ રાજનો અંત આણીને ખાનગી સાહસોને પ્રોત્સાહન આપ્યું.
જીડીપીમાં 133 ગણો ઉછાળો અને વૈશ્વિક દબદબો
આજે ભારતની જીડીપી $3.7 ટ્રિલિયન (આશરે 300 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) ને વટાવી ગઈ છે. 1947ના સાપેક્ષમાં આ 133 ગણી વૃદ્ધિ એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ છે. આ પ્રવાસમાં સેવા ક્ષેત્ર (Service Sector), ખાસ કરીને આઈટી અને સોફ્ટવેર નિકાસે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. ભારત આજે ‘વિશ્વની ઓફિસ’ તરીકે ઓળખાય છે. બેંગલુરુથી લઈને હૈદરાબાદ અને પુણે જેવા શહેરો વૈશ્વિક ટેકનોલોજીના હબ બન્યા છે. બીજી તરફ, ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ‘પીએલઆઈ’ (PLI) જેવી યોજનાઓએ ભારતને મોબાઇલ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ઓટોમોબાઇલ સેક્ટરમાં વિશ્વનો અગ્રણી દેશ બનાવી દીધો છે. આજે એપલ જેવી કંપનીઓ પણ ભારતમાં તેમના લેટેસ્ટ આઈફોન બનાવી રહી છે, જે ભારતની વધતી ઉત્પાદન ક્ષમતાનું પ્રતીક છે.
માથાદીઠ આવકમાં 35 ગણો વધારો અને મધ્યમ વર્ગનો ઉદય
દેશના સામાન્ય નાગરિકની આર્થિક સ્થિતિમાં પણ આમૂલ પરિવર્તન આવ્યું છે. આઝાદી સમયે સરેરાશ ભારતીયની વાર્ષિક આવક ખૂબ જ ઓછી હતી, જે આજે વધીને આશરે 2 લાખ રૂપિયા (માથાદીઠ) ને પાર કરી ગઈ છે. આવકમાં થયેલા આ 35 ગણા વધારાએ ભારતમાં એક વિશાળ મધ્યમ વર્ગ ઉભો કર્યો છે. આ મધ્યમ વર્ગની વધતી જતી ખરીદશક્તિને કારણે જ વૈશ્વિક કંપનીઓ ભારતને તેમના સૌથી મોટા બજાર તરીકે જોઈ રહી છે. શિક્ષણ અને આરોગ્ય સુવિધાઓમાં સુધારો, બેંકિંગ સેક્ટરનું વિસ્તરણ અને જનધન જેવી યોજનાઓ દ્વારા નાણાકીય સર્વસમાવેશકતા (Financial Inclusion) એ સામાન્ય માણસને આર્થિક મુખ્ય પ્રવાહમાં જોડ્યો છે. ડિજિટલ ઇન્ડિયા અને UPI ક્રાંતિએ તો નાના વેપારીઓ અને ગ્રામીણ ભારતીયોની કમાણી કરવાની રીત જ બદલી નાખી છે.
સુપર પાવર બનવાની દિશામાં નવા સીમાચિહ્નો
ભારત હવે માત્ર સેવાઓ કે કૃષિ પર નિર્ભર નથી, પરંતુ તે સ્પેસ ટેકનોલોજી, રિન્યુએબલ એનર્જી અને સંરક્ષણ નિકાસમાં પણ પોતાનો સિક્કો જમાવી રહ્યું છે. ચંદ્રયાન અને મંગળયાન જેવી સફળતાઓએ સાબિત કર્યું છે કે ભારત ઓછા ખર્ચે વિશ્વ કક્ષાની ટેકનોલોજી વિકસાવી શકે છે. રિન્યુએબલ એનર્જીના ક્ષેત્રમાં ભારત અત્યારે વિશ્વના ટોચના પાંચ દેશોમાં સામેલ છે. વર્ષ 2026 સુધીમાં ભારત વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર બનવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. સરકારનું લક્ષ્ય 2047 સુધીમાં ‘વિકસિત ભારત’ બનાવવાનું છે, જેમાં જીડીપી અને નાગરિકોની સુખાકારીના નવા રેકોર્ડ સર્જાશે.
પડકારો અને ભવિષ્યની આશા
જોકે, આ સફરમાં હજુ પણ બેરોજગારી ઘટાડવી, કૃષિ ક્ષેત્રમાં આધુનિકીકરણ લાવવું અને અમીર-ગરીબ વચ્ચેની ખાઈ ઘટાડવી જેવા પડકારો બાકી છે. પરંતુ છેલ્લા 77 વર્ષના આંકડા સાક્ષી છે કે ભારતે અશક્યને શક્ય કરી બતાવ્યું છે. ભારત આજે ‘ફ્રેજિલ ફાઇવ’ અર્થતંત્રમાંથી નીકળીને ‘બ્રાઇટ સ્પોટ’ બની ગયું છે. વિશ્વની મોટી સંસ્થાઓ જેવી કે IMF અને વર્લ્ડ બેંક પણ ભારતની આ આર્થિક ઉડાનના વખાણ કરી રહી છે. આ 133 ગણો જીડીપી ગ્રોથ એ 140 કરોડ ભારતીયોના પરિશ્રમ અને બદલાતા ભારતની આધુનિક તસવીર છે.
