અમેરિકા, રૂપિયો અને વધતી વૈશ્વિક માંગ: ભારતની નિકાસમાં આવ્યો મોટો ઉછાળો
વિશ્વભરના બજારોમાં આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને પડકારો વચ્ચે ભારતના નિકાસકારો માટે ઓગસ્ટ મહિનો અતિ ઉત્સાહજનક સાબિત થયો છે. વૈશ્વિક મંચ પર ભારતીય પ્રોડક્ટ્સની માંગમાં મોટો વધારો જોવા મળ્યો છે. વાણિજ્ય મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના વેપાર આંકડા અનુસાર, ઓગસ્ટ મહિનામાં ભારતની વસ્તુ નિકાસ (Goods Export)માં 26 ટકાનો જોરદાર ઉછાળો નોંધાયો છે. ગયા વર્ષે ઓગસ્ટ 2025માં ભારતની કુલ નિકાસ 34.74 અબજ ડોલર હતી, જે આ વખતે વધીને 43.81 અબજ ડોલરના સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. નિકાસમાં આ અચાનક આવેલી તેજી પાછળ અમેરિકા દ્વારા આયાત ડ્યૂટીમાં કરવામાં આવેલો ઘટાડો અને ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્યમાં થયેલો ફેરફાર મુખ્ય કારણ માનવામાં આવી રહ્યા છે.
અમેરિકી બજાર તરફથી મળ્યો મોટો સપોર્ટ
ગયા વર્ષે અમેરિકા સાથેના વેપારી તણાવને કારણે ભારતીય સામાન પર ભારે ટેરિફ લગાવવામાં આવ્યો હતો. ઓગસ્ટ 2025ની શરૂઆતમાં 25 ટકાનો રેસિપ્રોકલ ટેરિફ લાગુ થયો હતો અને ત્યારબાદ રશિયન ઓઇલ આયાતના મુદ્દે વધુ 25 ટકાનો વધારાનો ચાર્જ ઝીંકાયો હતો. આમ ભારતીય નિકાસકારોએ લગભગ 50 ટકા જેટલી ભારે ડ્યૂટીનો સામનો કરવો પડતો હતો. પરંતુ આ વર્ષે પરિસ્થિતિમાં મોટો સુધારો આવ્યો છે.
હવે ભારતીય નિકાસ પર અમેરિકામાં માત્ર 10 ટકા જેટલો જ ટેરિફ લાગુ છે. આ ડ્યૂટી કટની સીધી સાનુકૂળ અસર વેપારના આંકડાઓમાં જોવા મળી રહી છે. માત્ર ઓગસ્ટ મહિનામાં જ અમેરિકાને થતી ભારતની નિકાસ 6.8 અબજ ડોલરથી વધીને 8.3 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે 21 ટકાથી વધુનો ઉછાળો દર્શાવે છે. ચાલુ કલેન્ડર વર્ષમાં વોશિંગ્ટન માટે ભારતનો આ સૌથી મોટો એક્સપોર્ટ જમ્પ છે.
રૂપિયાના અવમૂલ્યનનો નિકાસકારોને મળ્યો ફાયદો
નિકાસમાં આટલા મોટા વધારા પાછળ બીજું એક અગત્યનું કારણ રૂપિયાની કિંમતમાં આવેલો ઘટાડો છે. સ્થાનિક ચલણમાં 10 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો છે. અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે રૂપિયો નબળો પડવાથી ભારતીય નિકાસકારોને વિદેશી બજારોમાં પોતાની વસ્તુઓ વધુ સ્પર્ધાત્મક અને સસ્તા ભાવે વેચવાની તક મળે છે, જેનાથી વિદેશી ખરીદદારો તરફથી ઓર્ડર્સની સંખ્યા વધી જાય છે.
એચએસબીસી (HSBC)ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, હાઇ-ટેક એક્સપોર્ટને ચલણના આ ફેરફારનો સૌથી મોટો લાભ મળ્યો છે. ભારતની નિકાસમાં લગભગ અડધી હિસ્સેદારી ધરાવતા મશીનરી, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ટ્રાન્સપોર્ટ ક્ષેત્રના ઉત્પાદનોની માંગ છેલ્લા બે-ત્રણ ત્રિમાસિક ગાળા દરમિયાન સૌથી ઝડપથી વધી છે. સી-ફૂડ અને ખાદ્ય પદાર્થો જેવા લો-ટેક એક્સપોર્ટે પણ સારો દેખાવ કર્યો છે. જોકે, ટેક્સટાઇલ અને ફૂટવેર જેવા મિડ-ટેક ક્ષેત્રો પર રૂપિયાના આ ફેરફારની ખાસ અસર જોવા મળી નથી.
લેબર ઇન્ટેન્સિવ સેક્ટર્સ સામે હજુ પણ પડકારો
એક તરફ જ્યાં કુલ નિકાસના આંકડા ખૂબ મજબૂત દેખાઈ રહ્યા છે, ત્યાં બીજી તરફ રોજગારી આપતા કેટલાક ચોક્કસ ક્ષેત્રો (Labor-Intensive Sectors) માટે આ સમય થોડો મુશ્કેલીભર્યો રહ્યો છે. એપ્રિલથી જૂન ક્વાર્ટરના ડેટા પર નજર કરીએ તો ઇજનેરી સામાન, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ જેવા હાઇ-એન્ડ પ્રોડક્ટ્સમાં અનુક્રમે 18.1 ટકા, 22.6 ટકા અને 6.8 ટકાની સારી વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે.
પરંતુ વધુ શ્રમની જરૂરિયાત ધરાવતા પરંપરાગત ક્ષેત્રો હજુ પણ દબાણ હેઠળ છે. ટેક્સટાઇલ (કાપડ) ક્ષેત્રની નિકાસમાં 12.4 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે, જ્યારે ચામડાની બનાવટોની નિકાસ પણ 4.7 ટકા ઘટી છે. આ સિવાય ફળો, શાકભાજી, સિરેમિક્સ અને ગ્લાસવેર જેવી ઓછી માર્જિનવાળી પ્રોડક્ટ્સની નિકાસ પર પણ નકારાત્મક અસર પડી છે. ચા (Tea)ની નિકાસમાં સૌથી મોટો 17.5 ટકાનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. દેશના કુલ 31 મુખ્ય નિકાસ ક્ષેત્રોમાંથી 11 ક્ષેત્રોએ આ ત્રિમાસિક ગાળામાં ઘટાડો નોંધાવ્યો છે.
સોનાની આયાતમાં મોટો ઘટાડો: વેપાર ખાધ ઘટી
નિકાસની સાથે સાથે આયાતના મોરચે પણ ભારત માટે એક રાહતના સમાચાર આવ્યા છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં આ પ્રથમ વખત બન્યું છે જ્યારે દેશમાં સોનાની આયાતમાં આટલો મોટો ઘટાડો થયો છે. ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં 5.44 અબજ ડોલર મૂલ્યનું સોનું આયાત કરવામાં આવ્યું હતું, જે આ વર્ષે અડધાથી પણ ઘટીને માત્ર 2.30 અબજ ડોલર રહી ગયું છે.
સોનાની આયાત ઘટી જવાથી દેશની કુલ વસ્તુ આયાત (Goods Import)ની વૃદ્ધિ ધીમી પડી છે, જે 14.05 ટકાના દરે વધીને 70.67 અબજ ડોલર રહી છે. વાણિજ્ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલે જણાવ્યું હતું કે આયાતનો વૃદ્ધિ દર નિકાસના દરો કરતા ઓછો રહ્યો છે, જેનાથી દેશની વેપાર ખાધ (Trade Deficit) ઘટાડવામાં મદદ મળી છે. ભારતની વેપાર ખાધ હવે 27.20 અબજ ડોલરથી ઘટીને 26.86 અબજ ડોલર થઈ ગઈ છે.
વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય બાસ્કેટ મજબૂત બન્યું
ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન એક્સપોર્ટ ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ (FIEO)ના પ્રમુખ એસ. સી. રાલ્હનના જણાવ્યા મુજબ, 26 ટકાથી વધુનો આ ગ્રોથ ભારતીય ઉદ્યોગોની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા અને બદલાતા બજારો મુજબ ઢળવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે. ચીન, સિંગાપુર, જર્મની, દક્ષિણ આફ્રિકા, મલેશિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા, સ્પેન અને શ્રીલંકા જેવા દેશોમાં ભારતીય પ્રોડક્ટ્સની વધતી પહોંચ એ વાતની સાબિતી છે કે ભારતનું નિકાસ બાસ્કેટ હવે વધુ વૈવિધ્યસભર બની રહ્યું છે.
