ઈરાન યુદ્ધની ભીષણતા: ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા કરતા પણ વધુ ભારતીયોએ ગુમાવ્યા જીવ
હાલમાં મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલો ઈરાન અને અન્ય દેશો વચ્ચેનો સંઘર્ષ વિશ્વ માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ શરૂ થયેલા આ યુદ્ધમાં મોટા પાયે જાનહાનિ થઈ રહી છે. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આ યુદ્ધમાં અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ જેવા સીધા સંઘર્ષમાં સામેલ દેશોના નાગરિકો કરતાં પણ વધુ ભારતીય નાગરિકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે, જ્યારે ભારત આ યુદ્ધમાં ક્યાંય પણ પક્ષકાર તરીકે સામેલ નથી. સોમવારે કતારના રાસ લાફાન પર થયેલા હુમલામાં ૧૨ ભારતીયોના મોત બાદ, આ આંકડો ૨૫ પર પહોંચી ગયો છે, જે ભારત માટે અત્યંત દુખદ અને ગંભીર પરિસ્થિતિ છે.
યુદ્ધનું ભયાનક સ્વરૂપ અને ભારતીયોની સ્થિતિ
યુદ્ધના આંકડા જોઈએ તો અત્યાર સુધીમાં ઈઝરાયેલના ૨૪ અને અમેરિકાના ૧૩ નાગરિકોના મોત થયા છે. તેની સામે ૨૫ ભારતીયોના મોત એ સાબિત કરે છે કે આ યુદ્ધ કેટલું અનિશ્ચિત અને હિંસક બની ગયું છે. આ યુદ્ધમાં લેબનોનના ૪,૦૦૦ અને ઈરાનના ૩,૬૦૦ લોકોના મોત થયા છે, જે દર્શાવે છે કે આ સંઘર્ષની સૌથી ખરાબ અસર સામાન્ય લોકો પર પડી છે.
૨૮ ફેબ્રુઆરીએ શરૂ થયેલી આ જંગમાં ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લા અલી ખામૈનીથી લઈને તેમના સુરક્ષા સલાહકારો અને ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડના વડાઓ સુધીના મોટા માથાઓના મોત થયા છે. આ ઘટનાક્રમે ઈરાનને વધુ આક્રમક બનાવ્યું છે, જેનો સીધો માર ખાડી દેશોમાં કામ કરતા પ્રવાસીઓ, ખાસ કરીને ભારતીયો પર પડી રહ્યો છે.
ભારતીયોના મોત ક્યાં અને કેવી રીતે થયા?
ભારતીયોના મોતનો સિલસિલો માત્ર એક સ્થળ પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ સમગ્ર ખાડી વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે:
કતાર: સોમવારે રાસ લાફાન પર થયેલા હુમલામાં ૧૨ ભારતીયોના મોત થયા, જે આ યુદ્ધમાં ભારતીયો માટે સૌથી મોટો ફટકો છે. આ ઉપરાંત અગાઉ પણ કતારમાં એક હુમલામાં ભારતીયનું મોત થયું હતું.
હોર્મુઝ: હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં કુલ ૬ ભારતીય નાગરિકોના મોત થયા છે. આમાંથી ૩ ભારતીયોના મોત અમેરિકા દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલામાં થયા હતા, જેના પર ભારતે અમેરિકા સમક્ષ સખત વિરોધ પણ નોંધાવ્યો હતો. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે આ અંગે અમેરિકી સમકક્ષ સાથે વાતચીત કરીને પોતાનો રોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.
અન્ય દેશો: કુવેત અને યુએઈ (UAE) માં પણ ઈરાની હુમલાઓને કારણે ભારતીય નાગરિકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે.
શા માટે ભારતીયોને વધુ નુકસાન થઈ રહ્યું છે?
આ એક મોટો પ્રશ્ન છે કે ભારત આ યુદ્ધમાં સામેલ ન હોવા છતાં કેમ વધુ ભારતીયો મરી રહ્યા છે? તેના પાછળના મુખ્ય ત્રણ કારણો નિષ્ણાતો જણાવી રહ્યા છે:
૧. વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ: ઈરાને યુદ્ધની શરૂઆતમાં ઈઝરાયેલ પર હુમલા કર્યા, પરંતુ ત્યારબાદ ઈઝરાયેલે સુરક્ષા માટે પોતાના નાગરિકોને બંકરોમાં ખસેડી લીધા. બીજી તરફ, અમેરિકાએ યુદ્ધ શરૂ થાય તે પહેલા જ પોતાના નાગરિકોને ત્યાંથી સુરક્ષિત કાઢી લીધા હતા. પરિણામે અમેરિકાના માત્ર સૈનિકો જ જંગમાં મર્યા છે, સામાન્ય નાગરિકો બચી ગયા છે.
૨. વિશાળ વસ્તી: ખાડી દેશોમાં ભારતીયોની સંખ્યા ખૂબ મોટી છે. સાઉદીમાં ૨૭ લાખ, યુએઈમાં ૪૩ લાખ, કુવેતમાં ૧૦ લાખ અને કતારમાં ૮ લાખ ભારતીયો કામ કરે છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં ભારતીયો હોવાથી, હુમલાની ઘટનામાં ભારતીયોના પ્રભાવિત થવાની શક્યતા અનેકગણી વધી જાય છે.
૩. જહાજો પર નિર્ભરતા: હોર્મુઝના વિસ્તારમાં હાલ ૫૫૦થી વધુ જહાજો ફસાયેલા છે. આ જહાજો પર કામ કરતા ૧૮ હજારથી વધુ ક્રૂ મેમ્બર્સમાં મોટાભાગના ભારતીયો છે. જ્યારે યુદ્ધના વાતાવરણમાં આ જહાજો પર હુમલો થાય છે, ત્યારે ત્યાં કામ કરતા ભારતીય મજૂરો સૌથી પહેલાં તેનો ભોગ બને છે.
જવાબદારી કોની?
ખાડી યુદ્ધમાં થયેલા મોટાભાગના ભારતીયોના મોત માટે ઈરાનના હુમલા જવાબદાર છે. કતાર, કુવેત અને રાસ લાફાનમાં થયેલી હિંસા સીધી રીતે ઈરાની કાર્યવાહીનું પરિણામ છે. બીજી તરફ, હોર્મુઝમાં થયેલા ૩ ભારતીયોના મોત માટે અમેરિકા જવાબદાર છે, કારણ કે અમેરિકાએ ત્યાં નાકાબંદી તોડવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા એક જહાજને ટાર્ગેટ કર્યું હતું.
જોકે, બંને પક્ષો (ઈરાન અને અમેરિકા)નો બચાવ એવો છે કે આ લોકો ઈરાદાપૂર્વક માર્યા ગયા નથી, પરંતુ યુદ્ધના કારણે સર્જાયેલી અંધાધૂંધીનો તે ભોગ બન્યા છે. પરંતુ, વાસ્તવિકતા એ છે કે ભારતીયો જેઓ માત્ર આજીવિકા કમાવવા માટે આ દેશોમાં ગયા હતા, તેઓ આજે એક એવા યુદ્ધમાં બલિદાન આપી રહ્યા છે, જેની સાથે ભારતને કોઈ જ લેવાદેવા નથી.
આ આખી પરિસ્થિતિ એક માનવીય સંકટ છે. ભારત માટે પોતાના નાગરિકોની સલામતી અત્યારે સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા બની ગઈ છે. ખાડીના દેશોમાં ફસાયેલા હજારો ભારતીયો ભવિષ્યમાં પણ આવી હિંસાના ભોગ બની શકે છે. શું ભારત સરકાર હજુ વધુ કડક પગલાં લઈને પોતાના લોકોને આ યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી બહાર કાઢશે? તે જોવું અત્યંત જરૂરી છે. માનવતાની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, નિર્દોષ શ્રમિકોનું આ રીતે મોત થવું એ આધુનિક યુગના યુદ્ધોની સૌથી કાળી બાજુ છે.
