HDFC લાઇફને ગ્રાહક કોર્ટનો જોરદાર ફટકો, ક્લેઇમ રિજેક્ટ કરનાર કંપનીને ₹૫૦.૬૦ લાખ ચૂકવવાનો આદેશ
ભારતમાં વીમા કંપનીઓ દ્વારા પોલિસી વેચતી વખતે મોટા-મોટા વાયદા કરવામાં આવે છે, પરંતુ જ્યારે ક્લેઇમ ચૂકવવાનો સમય આવે ત્યારે અવારનવાર ‘અગાઉની બીમારી’ (પ્રી-એક્ઝિસ્ટિંગ ઇલનેસ) નું બહાનું કાઢીને ડેથ ક્લેઇમ રિજેક્ટ કરી દેવાની હલકી યુક્તિઓ અપનાવવામાં આવે છે. જો કે, આ વખતે આ ચાલબાજી એક ખાનગી વીમા કંપનીને જ બહુ ભારે પડી ગઈ છે. આસામ રાજ્ય ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ કમિશને ગ્રાહકોના હિતમાં એક અત્યંત પ્રશંસનીય અને સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપતાં એચડીએફસી (HDFC) સ્ટાન્ડર્ડ લાઇફ ઇન્સ્યોરન્સ કંપની લિમિટેડ પર મોટી પેનલ્ટી લગાવી છે. કમિશને કંપનીની તમામ દલીલોને પાયાવિહોણી ગણાવીને ફગાવી દીધી છે અને પોલિસીધારકના નોમિની પુત્રને વળતર તેમજ કાનૂની ખર્ચ સહિત કુલ ૫૦.૬૦ લાખ રૂપિયા ચૂકવવાનો કડક આદેશ આપ્યો છે. આ ચુકાદો દેશના એવા લાખો પરિવારો માટે આશાનું નવું કિરણ છે જેઓ ક્લેઇમ રિજેક્શનના કારણે મુશ્કેલી વેઠી રહ્યા છે.
શું હતો સમગ્ર ઘટનાક્રમ અને વિવાદ?
આ કેસની વિગત એવી છે કે પોલિસીધારકે ૨૨ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૬ના રોજ ૩૫,૨૭૨ રૂપિયાનું વાર્ષિક પ્રીમિયમ ભરીને ૫૦ લાખ રૂપિયાની વીમા રાશિ (સમ એસ્યોર્ડ) ધરાવતી ‘HDFC Life Click-2 Protect Plus’ પોલિસી ખરીદી હતી, જેમાં તેમણે પોતાના પુત્રને ઓફિશિયલ નોમિની બનાવ્યા હતા. કમનસીબે, ૧૭ જુલાઈ, ૨૦૧૭ ના રોજ પોલિસીધારકનું ‘એસ્પિરેશન ન્યુમોનિયા’ (શ્વાસનળીમાં અચાનક ખોરાક કે પ્રવાહી જવાથી થતી ગંભીર તકલીફ) ના કારણે હોસ્પિટલમાં અવસાન થયું હતું. પિતાના અવસાન બાદ પુત્રએ ઓક્ટોબર ૨૦૧૭ માં ડેથ ક્લેઇમ ફાઇલ કર્યો, પરંતુ એચડીએફસી લાઇફે ડિસેમ્બર ૨૦૧૭ માં ત્વરિત તપાસનો હવાલો આપીને ક્લેઇમ નામંજૂર કરી દીધો.
કંપનીનો એવો તર્ક હતો કે પોલિસી લેતા પહેલાં વીમાધારક હેપેટાઇટિસ સી અને સેરેબ્રોવેસ્ક્યુલર એક્સિડન્ટ (સ્ટ્રોક) જેવી ગંભીર બીમારીઓથી પીડાતા હતા, જે તેમણે પ્રપોઝલ ફોર્મમાં જાણીજોઈને છુપાવી હતી. કંપનીએ જણાવ્યું કે આ હકીકતો છુપાવવી એ વીમા કરારના પાયાના સિદ્ધાંતનો ભંગ છે. કંપની તરફથી હાજર રહેલા વકીલ પી. પી. દત્તાએ બચાવમાં દાવો કર્યો હતો કે મૃત્યુ બાદ સ્થાનિક ગ્રામીણ હેલ્થ સબ-સેન્ટરના જૂના રેકોર્ડ્સમાંથી આ બીમારીઓની વિગતો મળી આવી હતી, તેથી કંપનીનો નિર્ણય કાયદેસર હતો.
અદાલતમાં ખૂલી વીમા કંપનીની પોલ
કમિશનના પ્રમુખ જસ્ટિસ માલશ્રી નંદી અને સભ્ય તાપસ કુમાર ઘોષની બેન્ચે ફરિયાદીના વકીલ એડવોકેટ જી. આર. દત્તાની ધારદાર દલીલો સાંભળ્યા બાદ વીમા કંપનીની તપાસ પ્રક્રિયા પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. કમિશને અવલોકન કર્યું કે, પોલિસી ઇશ્યૂ કરતા પહેલાં વીમા કંપનીએ પોતે પોતાની માન્યતા પ્રાપ્ત લેબોરેટરીમાં વીમાધારકના એચઆઇવી (HIV) અને બ્લડ શુગર સહિતના અનેક પ્રી-પોલિસી મેડિકલ ટેસ્ટ કરાવ્યા હતા. કંપની આ અધિકૃત પરિણામોથી સંતુષ્ટ થયા બાદ જ પ્રીમિયમ સ્વીકાર્યું હતું. તેથી, વીમાધારક માટે કંઈ પણ છુપાવવાની કોઈ વ્યવહારિક શક્યતા રહેતી નથી.
સૌથી રસપ્રદ વાત એ સામે આવી કે, વીમા કંપનીએ જે ગ્રામીણ આરોગ્ય કેન્દ્રના સાક્ષી (ફાર્માસિસ્ટ) ને કોર્ટમાં રજૂ કર્યો હતો, તે પોતે જ એ પુષ્ટિ કરી શક્યો ન હતો કે તે જૂના રેકોર્ડ્સ ખરેખર આ જ દર્દીના હતા કે નહીં. તપાસમાં એ પણ બહાર આવ્યું કે તે સમયે સંબંધિત કેન્દ્રમાં કોઈ રજિસ્ટર્ડ ડૉક્ટર પણ હાજર ન હતા અને ચાર્ટમાં લખાયેલી દવાઓ સામાન્ય તકલીફની હતી, જે કોઈ મોટી બીમારી દર્શાવતી ન હતી. વળી, ડેથ સર્ટિફિકેટ મુજબ મૃત્યુનું કારણ ન્યુમોનિયા હતું, જેને કંપની દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલી જૂની બીમારીઓ સાથે દૂર-દૂર સુધી કોઈ લેવાદેવા ન હતા.
ગ્રાહક કમિશને ફટકાર્યો મોટો દંડાત્મક આદેશ
ગ્રાહક અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે વીમા કંપનીની ખામીયુક્ત અને પૂર્વગ્રહયુક્ત તપાસને કારણે પીડિત પરિવારને પોતાના હકના નાણાં મેળવવા માટે વર્ષો સુધી બિનજરૂરી માનસિક હેરાનગતિ ભોગવવી પડી છે, જે સેવામાં ગંભીર ખામી (Deficiency in Service) સમાન છે. આ સાથે કોર્ટે વીમા કંપનીના એ તર્કને પણ ફગાવી દીધો કે નોમિની સિવાયના તમામ વારસદારોએ કેસ કરવો જોઈએ. કમિશને કહ્યું કે કાનૂની રીતે નોમિનીને એકલા હાથે કેસ કરવાનો સંપૂર્ણ હક છે.
કમિશને એચડીએફસી લાઇફને ડેથ ક્લેઇમની મૂળ રકમ ૫૦,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા, સેવામાં ખામી બદલ વળતર પેટે ૫૦,૦૦૦ રૂપિયા અને કાનૂની લડતના ખર્ચ પેટે ૧૦,૦૦૦ રૂપિયા મળીને કુલ ૫૦,૬૦,૦૦૦ રૂપિયા આગામી ત્રણ મહિનાની અંદર જમા કરાવવાનો કડક આદેશ આપ્યો છે. જો કંપની નિયત સમયમાં આ રકમ ચૂકવવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તેમણે ફરિયાદ દાખલ થયાની તારીખથી વાર્ષિક ૬ ટકાના વ્યાજ સાથે આખી રકમ ચૂકવવી પડશે. જો સામાન્ય ગ્રાહકોને પણ આવી કોઈ વીમા કંપની હેરાન કરતી હોય, તો તેઓ રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક હેલ્પલાઇનના સાર્વત્રિક ટોલ-ફ્રી નંબર ૧૯૧૫ પર સંપર્ક કરીને પોતાની સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે.
