શા માટે ઈરાન નાખુશ છે? ટ્રમ્પે યુદ્ધવિરામ તો લંબાવ્યો પણ બંદરો પર નાકાબંધી યથાવત રાખી, જાણો ઈનસાઈડ સ્ટોરી.
જ્યારે આખું વિશ્વ ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની યુદ્ધવિરામ લંબાવવાની જાહેરાતને રાહત તરીકે જોઈ રહ્યું હતું, ત્યારે ઈરાન તરફથી આવેલા તીખા પ્રતિભાવે ફરી એકવાર ચિંતા વધારી દીધી છે. અમેરિકાએ દાવો કર્યો છે કે તે પાકિસ્તાનની વિનંતી પર શાંતિ જાળવી રહ્યું છે, પરંતુ ઈરાનનું માનવું છે કે આ શાંતિ પાછળ એક મોટું સૈન્ય ષડયંત્ર છુપાયેલું છે.
ગાલિબાફનો પડકાર: ‘આ કોઈ યુદ્ધવિરામ નથી’
ઈરાનના સંસદના સ્પીકરના સલાહકાર અને દેશના ટોચના વાટાઘાટકાર મોહમ્મદ બાઘર ગાલિબાફે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ટ્રમ્પની જાહેરાતનો વિરોધ કર્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે, “અમેરિકા યુદ્ધવિરામના નામે માત્ર સમય ખરીદી રહ્યું છે જેથી તે અમારા પર આશ્ચર્યજનક હુમલો (Surprise Attack) કરી શકે.“
ઈરાની ગુસ્સાના ત્રણ મુખ્ય કારણો:
-
નાકાબંધી યથાવત: ટ્રમ્પે યુદ્ધવિરામ લંબાવ્યો છે પણ ઈરાની બંદરો પરની સૈન્ય નાકાબંધી હટાવી નથી. ઈરાન માટે આ નાકાબંધી યુદ્ધ જાહેર કરવા સમાન છે, કારણ કે તેનાથી દેશનું અર્થતંત્ર ગૂંગળાઈ રહ્યું છે.
-
અવિશ્વાસનો ઇતિહાસ: ઈરાની નેતૃત્વ માને છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર ક્યારેય પોતાના વચનો પર ટકતું નથી. અગાઉ ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ થયેલા હુમલાઓને ઈરાન ભૂલી શક્યું નથી.
-
ઉશ્કેરણીજનક શરતો: ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે જ્યાં સુધી ઈરાન ‘સર્વસંમત ઠરાવ’ નહીં લાવે ત્યાં સુધી તે નાકાબંધી ચાલુ રાખશે. ઈરાન આ શરતને પોતાની સંપ્રભુતા પર હુમલો ગણાવે છે.
આર્થિક નાકાબંધી અને સૈન્ય પ્રતિભાવ
ઈરાની બંદરો પર અમેરિકન નૌકાદળની હાજરીને કારણે ઈરાનની તેલ નિકાસ લગભગ ઠપ થઈ ગઈ છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz), જે વિશ્વના તેલ પુરવઠા માટે જીવનરેખા સમાન છે, ત્યાં તણાવ ચરમસીમા પર છે. ગાલિબાફે આ નાકાબંધીનો જવાબ ‘લશ્કરી કાર્યવાહી’ દ્વારા આપવાની હાકલ કરી છે. તેમણે સૂચવ્યું છે કે જો ઈરાન પોતાની આજીવિકા માટે તેલ વેચી નહીં શકે, તો તે કોઈને પણ તે રસ્તેથી તેલ લઈ જવા દેશે નહીં.
પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતા પર સવાલો
જોકે પાકિસ્તાનના પીએમ શાહબાઝ શરીફ અને ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીરે ટ્રમ્પને મનાવવામાં સફળતા મેળવી છે, પરંતુ ઈરાન પાકિસ્તાનની આ ભૂમિકાને શંકાની નજરે જોઈ રહ્યું છે. ઈરાની વાટાઘાટકારોનું માનવું છે કે પાકિસ્તાન પર અમેરિકાનું દબાણ હોઈ શકે છે. ઈરાન ઈચ્છે છે કે મધ્યસ્થતા ત્યારે જ થાય જ્યારે અમેરિકા બિનશરતી રીતે પોતાની નાકાબંધી હટાવે.
ટ્રમ્પની ‘રેડી એન્ડ વેઈટ’ પોલિસી
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની રણનીતિ ખૂબ જ જોખમી છે. તેમણે પોતાની સેનાને ‘ભવિષ્યની કોઈપણ ઘટના માટે તૈયાર’ રહેવા કહ્યું છે. આનો અર્થ એ છે કે યુદ્ધવિરામ હોવા છતાં, અમેરિકન મિસાઈલો ઈરાન તરફ તાકેલી છે. ટ્રમ્પ ઈરાનને વિશ્વ સમક્ષ ‘વિભાજિત’ તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે, જે ઈરાની સરકારને વધુ ઉશ્કેરી રહ્યું છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર અસર
જો ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની આ વાટાઘાટો નિષ્ફળ જશે અને યુદ્ધવિરામ તૂટશે, તો તેની સીધી અસર કાચા તેલના ભાવ પર પડશે. ભારત જેવા દેશો માટે, જે પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે આયાત પર નિર્ભર છે, આ સ્થિતિ મોંઘવારીનો મોટો વિસ્ફોટ લાવી શકે છે.
વર્તમાન સ્થિતિ જોતા લાગે છે કે ૨૨ એપ્રિલનો આ યુદ્ધવિરામ માત્ર કાગળ પર છે. ઈરાનનો ગુસ્સો વ્યાજબી છે કારણ કે તેના દરવાજા પર અમેરિકન સેનાનો પહેરો છે. જો આગામી ગણતરીના દિવસોમાં અમેરિકા નાકાબંધીમાં ઢીલ નહીં આપે, તો પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતા છતાં આ પ્રદેશમાં ભયાનક યુદ્ધ ફાટી નીકળવાની પૂરી સંભાવના છે. દુનિયા અત્યારે તોફાન પહેલાની શાંતિનો અનુભવ કરી રહી છે.
