શું ખામેનેઈની અંતિમયાત્રામાં સુરક્ષા સંભાળવી બનશે અશક્ય?
ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેનેઈના નિધન બાદ તેમની અંતિમયાત્રા એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને પડકારજનક ઘટના બની ગઈ છે. જર્મનીના અખબાર ‘ડાઈ વેલ્ટ’ (Die Welt)ના એક ચોંકાવનારા રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અંતિમયાત્રા દરમિયાન ભીડ, નાસભાગ અને ગરમીને કારણે 1,500 થી 3,000 લોકોના મોત થઈ શકે છે. આ ભયાનક સંભાવનાને જોતા ઈરાની સરકારે અભૂતપૂર્વ સ્તરે કટોકટીની તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે.
મૃત્યુની આશંકા અને સરકારની સતર્કતા
રિપોર્ટ અનુસાર, ઈરાનના રેડ ક્રેસન્ટ અને નેશનલ ક્રાઈસિસ મેનેજમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશને ઉપરાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ રઝા આરિફને એક ગુપ્ત પત્ર લખીને સાવધ કર્યા છે. અધિકારીઓનું અનુમાન છે કે માત્ર તેહરાનમાં જ આશરે બે કરોડ લોકો આ અંતિમયાત્રામાં સામેલ થઈ શકે છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં લોકોનું એકત્ર થવું એ પોતે જ એક મોટું સુરક્ષા જોખમ છે.
આ ખતરાને પારખીને વહીવટીતંત્રે ‘બેહેશ્ત-એ-ઝહરા’ કબ્રસ્તાનમાં હજારો નવી કબરો અગાઉથી ખોદીને તૈયાર રાખી છે. આ ઉપરાંત, મૃતક અને ગુમ થયેલા લોકો માટે વિશેષ એકમોની રચના કરવામાં આવી છે જેથી કોઈપણ દુર્ઘટના સમયે તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરી શકાય.
અંતિમયાત્રાનો રૂટ અને કાર્યક્રમ
અલી ખામેનેઈનો પાર્થિવ દેહ અનેક પવિત્ર શહેરોમાંથી પસાર થશે. 6 જુલાઈ સુધી તેને તેહરાનના ગ્રાન્ડ પ્રેયર હોલમાં અંતિમ દર્શન માટે રાખવામાં આવશે. ત્યારબાદ તેને કોમ, ઈરાકના નજફ અને કરબલા જેવા મહત્વના શિયા ધાર્મિક સ્થળોએ લઈ જવામાં આવશે. અંતે, 9 જુલાઈએ મશહદમાં તેમને સુપુર્દ-એ-ખાક (દફનાવવામાં) કરવામાં આવશે.
આ દરમિયાન ભીડને સંભાળવા માટે તેહરાનમાં 24 કલાક મફત મેટ્રો અને બસ સેવાનું સંચાલન કરવામાં આવશે. સરકારે શાળાઓ અને મસ્જિદોને બહારથી આવતા શ્રદ્ધાળુઓ માટે કામચલાઉ આશ્રયસ્થાનોમાં બદલી નાખી છે. અનુમાન છે કે માત્ર તેહરાનના ત્રણ દિવસીય કાર્યક્રમો પાછળ આશરે 1.7 કરોડ ડોલરનો જંગી ખર્ચ કરવામાં આવશે.
ઈતિહાસમાંથી મળેલો પાઠ
ઈરાન માટે આ ચિંતા પાયાવિહોણી નથી. ભૂતકાળમાં યોજાયેલી અંતિમયાત્રાઓએ ઈરાનને ઊંડા ઘા આપ્યા છે. વર્ષ 2020માં IRGC કમાન્ડર કાસિમ સુલેમાનીની અંતિમયાત્રા દરમિયાન મચેલી નાસભાગમાં 56 લોકોના મોત થયા હતા અને 200થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. આનાથી પણ મોટો અકસ્માત 1989માં થયો હતો, જ્યારે ઈસ્લામિક ક્રાંતિના સ્થાપક આયાતુલ્લાહ રૂહોલ્લાહ ખોમેનીની અંતિમવિધિ વખતે 8 લોકોના મોત થયા હતા અને લગભગ 11 હજારથી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. સરકાર આ વખતે કોઈપણ સંજોગોમાં ઈતિહાસનું પુનરાવર્તન કરવા માંગતી નથી.
રાજકીય તણાવ અને સુરક્ષાનું બેવડું દબાણ
માત્ર ભીડનું સંચાલન જ સરકાર માટે પડકાર નથી. ઈરાનની અંદર અત્યારે ગંભીર રાજકીય તણાવ છે. દેશના કેટલાક કટ્ટરપંથી જૂથો અમેરિકા સાથે થયેલા તાજેતરના શાંતિ કરારનો કડક વિરોધ કરી રહ્યા છે. આવા સમયે અંતિમ વિદાય દરમિયાન કોઈપણ પ્રકારની હિંસા કે પ્રદર્શનની શક્યતાને નકારી શકાય નહીં. સરકારને ડર છે કે ક્યાંક અંતિમ સંસ્કારનો પ્રસંગ કોઈ મોટું રાજકીય વિરોધ પ્રદર્શન ન બની જાય.
આ જ કારણ છે કે તેહરાનમાં સુરક્ષાના કડક બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવ્યા છે. હવાઈ સેવાઓ પર પણ તેની અસર પડી શકે છે અને શહેરના ઘણા વિસ્તારોમાં અવરજવર મર્યાદિત કરી દેવામાં આવી છે.
અલી ખામેનેઈની અંતિમવિધિ ઈરાન માટે એક ભાવનાત્મક અને વહીવટી પરીક્ષાની ઘડી છે. જ્યાં એક તરફ સરકાર પોતાના સર્વોચ્ચ નેતાને સંપૂર્ણ રાજકીય સન્માન સાથે વિદાય આપવા માંગે છે, ત્યાં બીજી તરફ તેમણે લાખો લોકોની સુરક્ષા અને શાંતિ વ્યવસ્થા જાળવી રાખવાના મુશ્કેલ પડકારનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. 3,000 લોકોના મોતની આશંકાએ એ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ઈરાન વહીવટીતંત્ર આ વખતે કોઈ પણ જોખમ લેવાના મૂડમાં નથી, અને તેથી જ તેમણે સામાન્ય પ્રોટોકોલથી દૂર જઈને વિશેષ યુદ્ધ-સ્તરની તૈયારીઓ કરી છે.
એ જોવું રસપ્રદ રહેશે કે શું ઈરાન આ વ્યવસ્થાઓ દ્વારા આ ઐતિહાસિક ભીડને સુરક્ષિત રીતે નિયંત્રિત કરી શકે છે, કે પછી આ આયોજન કોઈ મોટી દુર્ઘટનાનું કારણ બને છે.
