IRGC નેવી ચીફે અમેરિકાને આપી ‘ખાર્ગ’ ની ધમકી; ટ્રમ્પે વિશ્વ સત્તાઓ પાસે માંગી સૈન્ય મદદ
મધ્ય પૂર્વમાં પહેલાથી જ વ્યાપ્ત અસ્થિરતા હવે તેના સૌથી ખતરનાક તબક્કે પહોંચી ગઈ છે. ઈરાનની IRGC નૌકાદળના વડાએ અમેરિકાને સીધી ચેતવણી આપતા જણાવ્યું છે કે જો ઈરાનના સૌથી મોટા ઓઈલ ટર્મિનલ ‘ખાર્ગ ટાપુ’ (Kharg Island) પર કોઈ પણ પ્રકારનો હુમલો કરવામાં આવશે, તો તે વૈશ્વિક ઉર્જા કિંમતો અને વિતરણ માટે સંપૂર્ણપણે નવું અને ગંભીર સમીકરણ બનાવશે. આ ધમકી એવા સમયે આવી છે જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં મુક્ત નેવિગેશન પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે લશ્કરી ગઠબંધન બનાવી રહ્યું છે.
“ખાર્ગ પર હુમલો એટલે વૈશ્વિક આર્થિક આત્મહત્યા”
IRGC નૌકાદળના વડાએ ખૂબ જ તીખા શબ્દોમાં અમેરિકાને ચેતવણી આપી છે. તેમણે કહ્યું, “તમે અગાઉ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા ઈરાનનું પરીક્ષણ કર્યું હતું. જો સ્ટ્રેટનું સ્માર્ટ નિયંત્રણ તમારા માટે તેલના ભાવનો નવો માપદંડ બની જાય, તો ખાર્ગ ટાપુ પરનો હુમલો ઊર્જા વિતરણને ઠપ્પ કરી દેશે.” નિષ્ણાતો આ નિવેદનને ઈરાનની તેલના ભાવને પ્રતિ બેરલ $૨૦૦ સુધી લઈ જવાની આડકતરી ધમકી તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
ટ્રમ્પનું વલણ: વિશ્વ સત્તાઓ સાથે લશ્કરી ગઠબંધન
ઈરાનની આક્રમકતા સામે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ પીછેહઠ કરવાના સંકેત આપ્યા નથી. ટ્રમ્પે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને શિપિંગ માટે મુક્ત રાખવાની પોતાની પ્રતિજ્ઞા દોહરાવી છે. વધુમાં, તેમણે ચીન, ફ્રાન્સ, બ્રિટન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા મોટા તેલ આયાતકાર દેશોને આહવાન કર્યું છે કે તેઓ આ વ્યૂહાત્મક માર્ગને સુરક્ષિત રાખવા માટે પોતાના યુદ્ધ જહાજો મોકલે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે આ માર્ગ બંધ થવાથી માત્ર અમેરિકા જ નહીં, પણ સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા પડી ભાંગશે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: વિશ્વની ‘ઉર્જાની નસ’
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ઈરાન, ઓમાન અને યુએઈ વચ્ચે આવેલો એક સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ છે. તે કેમ મહત્વનો છે તે આ આંકડાઓ પરથી સમજી શકાય છે:
-
વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો ૨૦ ટકા હિસ્સો અહીંથી પસાર થાય છે.
-
ભારત, ચીન અને જાપાન જેવા દેશો તેમની તેલની જરૂરિયાત માટે આ માર્ગ પર નિર્ભર છે.
-
ઈરાનનું ખાર્ગ આઈલેન્ડ ટર્મિનલ અહીં સ્થિત છે, જ્યાંથી ઈરાનનું ૯૦% તેલ નિકાસ થાય છે.
ભારતીય જહાજો પર સંકટ
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્દુલ્લા અરાઘચીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હોર્મુઝ આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો માટે ખુલ્લું છે, પરંતુ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના જહાજોને પ્રવેશવા દેવામાં આવશે નહીં. આ નિવેદન છતાં, હાલમાં હોર્મુઝ અને ઓમાનના અખાત વચ્ચે સેંકડો જહાજો ફસાયેલા છે, જેમાં ઘણા ભારતીય જહાજોનો પણ સમાવેશ થાય છે. તણાવને કારણે ઈન્સ્યોરન્સ પ્રીમિયમ વધી ગયા છે, જેના કારણે ભારત આવતી ચીજવસ્તુઓ મોંઘી થવાની આશંકા છે.
શું ટ્રમ્પ સૈન્ય કાર્યવાહી કરશે?
નિષ્ણાતો માને છે કે ટ્રમ્પ હવે ‘રાહ જોવાની’ નીતિ અપનાવી રહ્યા છે, પરંતુ જો ઈરાન એક પણ વ્યવસાયિક જહાજને જપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કરશે, તો અમેરિકા ખાર્ગ ટાપુ પર સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક કરી શકે છે. જો આવું થાય, તો વિશ્વએ વર્ષોની સૌથી મોટી ઉર્જા કટોકટી માટે તૈયાર રહેવું પડશે.
૧૬ માર્ચનો આ દિવસ ઈતિહાસમાં ઉર્જા યુદ્ધના પ્રારંભ તરીકે નોંધાઈ શકે છે. ભારત માટે આ સ્થિતિ બેવડી તલવાર સમાન છે – એક તરફ તેલના ભાવ વધવાનો ભય છે અને બીજી તરફ ખાડી દેશોમાં વસતા લાખો ભારતીયોની સુરક્ષાનો પ્રશ્ન છે. આગામી ૪૮ કલાક આ સંઘર્ષની દિશા નક્કી કરવામાં નિર્ણાયક સાબિત થશે.
