યુરિનમાં બ્લડ (Hematuria): સામાન્ય ઈન્ફેક્શન કે કિડની સ્ટોન? આ લક્ષણોને ભૂલથી પણ ન અવગણશો
પેશાબમાં લોહી આવવું એ એક એવી સ્થિતિ છે જેને તબીબી ભાષામાં ‘હિમેટ્યુરિયા’ (Hematuria) કહેવામાં આવે છે. જો તમને ક્યારેક એકાદ વાર આવું જણાય તો કદાચ તે સામાન્ય હોઈ શકે, પરંતુ જો આ સમસ્યા સતત બે-ત્રણ દિવસ સુધી ચાલુ રહે, તો તેને બિલકુલ હળવાશથી ન લેવી જોઈએ. પેશાબમાં લોહી આવવું એ હંમેશા કોઈ મોટી બીમારી નથી હોતી, પરંતુ તે શરીરની અંદર કિડની, બ્લેડર અથવા યુરિનરી ટ્રેક્ટમાં થઈ રહેલી કોઈ ગરબડનો સંકેત ચોક્કસ હોય છે. નિષ્ણાતોના મતે, લોહીનો રંગ ગુલાબી, લાલ અથવા ઘેરો કથ્થઈ હોઈ શકે છે. ઘણીવાર આ સ્થિતિમાં દુખાવો થતો નથી, જેને કારણે લોકો તેને અવગણે છે, જે ભવિષ્યમાં જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
યુરિનમાં બ્લડ આવવાના મુખ્ય કારણો: શું આ કિડનીની બીમારી છે?
પેશાબમાં લોહી આવવા પાછળ અનેક કારણો હોઈ શકે છે, જેમાંથી કિડની સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ સૌથી સામાન્ય છે. જ્યારે કિડનીમાં રહેલા ફિલ્ટર્સ (ગ્લોમેરુલી) ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે, ત્યારે લોહીના કોષો પેશાબમાં ભળી જાય છે. આ ઉપરાંત અન્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
-
કિડની સ્ટોન (પથરી): જો કિડની અથવા મૂત્રમાર્ગમાં પથરી હોય, તો તે નળીની અંદરની દિવાલોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. પથરી જ્યારે ખસે છે ત્યારે થતા ઘર્ષણને કારણે પેશાબમાં લોહી દેખાઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં અસહ્ય દુખાવો પણ થઈ શકે છે.
-
યુરિનરી ટ્રેક્ટ ઇન્ફેક્શન (UTI): બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શનને કારણે મૂત્રાશય અથવા મૂત્રમાર્ગમાં સોજો આવે છે. આ સોજાને કારણે પેશાબ કરતી વખતે બળતરા થાય છે અને ક્યારેક લોહીના અંશો જોવા મળે છે.
-
પ્રોસ્ટેટની સમસ્યા: પુરુષોમાં ઉંમર વધવાની સાથે પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ મોટી થાય છે, જે મૂત્રમાર્ગ પર દબાણ લાવે છે અને હિમેટ્યુરિયાનું કારણ બની શકે છે.
-
કિડની ઇન્ફેક્શન (Pyelonephritis): જ્યારે બેક્ટેરિયા લોહીના પ્રવાહમાંથી અથવા મૂત્રમાર્ગમાંથી કિડની સુધી પહોંચે છે, ત્યારે ગંભીર ચેપ લાગે છે, જે લોહી આવવાનું કારણ બને છે.
ક્યારે સાવધ થવું અને કયા ટેસ્ટ કરાવવા જરૂરી છે?
નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે જો પેશાબનો રંગ બદલાય અને સાથે નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ યુરોલોજિસ્ટ અથવા નેફ્રોલોજિસ્ટનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
-
પેશાબ કરતી વખતે સખત બળતરા કે દુખાવો થવો.
-
પીઠના નીચેના ભાગમાં અથવા પડખામાં સતત દુખાવો રહેવો.
-
પેશાબ અટકી-અટકીને આવવો અથવા વારંવાર જવું પડવું.
-
તાવ આવવો અથવા ધ્રુજારી અનુભવવી.
ડોક્ટર સામાન્ય રીતે સ્થિતિ સમજવા માટે ‘યુરિન રૂટિન ટેસ્ટ’ (Urinary Analysis) કરાવવાની સલાહ આપે છે. જો તેમાં લોહીના કોષો (RBCs) મળી આવે, તો આગળ કિડનીની સોનોગ્રાફી (USG), સીટી સ્કેન અથવા બ્લડ ટેસ્ટ (Creatinine) કરવામાં આવે છે. આ તપાસ દ્વારા જાણી શકાય છે કે સમસ્યા સામાન્ય ઈન્ફેક્શન છે કે કિડનીની કોઈ ગંભીર બીમારી.
બચાવના ઉપાયો અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર
તમારી કિડની અને યુરિનરી સિસ્ટમને સ્વસ્થ રાખવા માટે કેટલીક પાયાની બાબતોનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જરૂરી છે. સૌથી મહત્વનું છે પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવું. દિવસ દરમિયાન 8-10 ગ્લાસ પાણી પીવાથી શરીરમાંથી ઝેરી તત્વો બહાર નીકળી જાય છે અને પથરી થવાનું જોખમ ઘટે છે. આ ઉપરાંત, ખોરાકમાં મીઠા (સોડિયમ) નું પ્રમાણ ઓછું રાખવું જોઈએ, કારણ કે વધુ પડતું મીઠું કિડની પર દબાણ વધારે છે.
વ્યસનોથી દૂર રહેવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. ધૂમ્રપાન અને કેફી દ્રવ્યો મૂત્રાશયના કેન્સરનું જોખમ વધારે છે, જેનું એક લક્ષણ પેશાબમાં લોહી આવવું પણ હોઈ શકે છે. જો તમે ડાયાબિટીસ અથવા હાઈ બ્લડ પ્રેશરના દર્દી હોવ, તો નિયમિત ચેકઅપ કરાવતા રહો, કારણ કે આ બંને બીમારીઓ લાંબા ગાળે કિડનીને નુકસાન પહોંચાડે છે. યાદ રાખો, પેશાબમાં લોહી આવવું એ શરીરની ચેતવણી છે, તેને અવગણવી એ મોટી મુસીબતને આમંત્રણ આપવા સમાન છે.
