રવિવારે ફરવા જતાં પહેલાં ચેક કરી લો પેટ્રોલ-ડીઝલના લેટેસ્ટ ભાવ; વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઘટવા છતાં દેશમાં સ્થિતિ યથાવત
જો તમે સપ્તાહના અંતે એટલે કે રવિવારની રજામાં પરિવાર અથવા મિત્રો સાથે ક્યાંય લોન્ગ ડ્રાઈવ કે ફરવા જવાનું પ્લાનિંગ કરી રહ્યા છો, તો વાહનનું ટેન્ક ફૂલ કરાવતા પહેલાં ભારતીય બજારમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના વર્તમાન ભાવો જાણી લેવા ખૂબ જ જરૂરી છે. પશ્ચિમ એશિયામાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલો ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ કંઈક અંશે ઓછો થવાના સંકેતો વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ (કચ્છા તેલ) ના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આમ છતાં, સ્થાનિક સ્તરે ભારતીય ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા સામાન્ય જનતા માટે પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવોમાં આજે કોઈ પણ પ્રકારનો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. રવિવાર, ૧૨ જુલાઈના રોજ દેશભરમાં ઇંધણના ભાવ સ્થિર રાખવામાં આવ્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવો કેમ ઘટ્યા?
વૈશ્વિક બજારની વાત કરીએ તો શુક્રવારે ટ્રેડિંગ સેશનના અંતે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલના ભાવોમાં નરમાઈ જોવા મળી હતી. જેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઘટીને ૭૬.૨૪ ડોલર પ્રતિ બેરલ અને અમેરિકન ક્રૂડ WTI ઘટીને ૭૨.૦૪ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર બંધ થયું હતું. આ ઘટાડા પાછળનું મુખ્ય કારણ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ તેમજ શાંતિ કરાર અંગે સામે આવેલા સકારાત્મક સમાચારો છે. બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં નરમાઈ આવતા, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગો દ્વારા વૈશ્વિક ઊર્જા પરિવહન ફરીથી સામાન્ય થવાની આશા જાગી છે. આ ઉપરાંત, અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના મુખ્ય ઊર્જા માળખાને નિશાન ન બનાવવાની સત્તાવાર જાહેરાત અને “આ સંઘર્ષ લાંબા યુદ્ધમાં ફેરવાશે નહીં” તેવા આશ્વાસનથી વૈશ્વિક રોકાણકારો અને બજારનો ડર ઘણો ખરો ઓછો થયો છે.
શું આગામી દિવસોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ સસ્તું થશે?
સામાન્ય ગ્રાહકોના મનમાં ઉઠતા આ પ્રશ્ન પર દેશના પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ ગયા અઠવાડિયે જ મહત્વનો સંકેત આપ્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે હાલના તબક્કે ઘરેલુ બજારમાં ઇંધણના ભાવો ઘટાડવાનો સરકારનો કોઈ વિચાર નથી. ઓપેક પ્લસ (OPEC+) સંગઠન દ્વારા ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ થી તેલ ઉત્પાદનમાં દૈનિક ૧,૮૮,૦૦૦ બેરલનો વધારો કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હોવા છતાં, ભારતમાં ત્વરિત રાહત મળવાની શક્યતા નહિવત છે. નોંધનીય છે કે આ સતત ૫૦મો મહિનો છે જેમાં ઓપેક પ્લસ દેશોએ પોતાની ઉત્પાદન મર્યાદામાં વધારો કર્યો છે. બીજી તરફ, ફેબ્રુઆરીના છેલ્લા અઠવાડિયાથી અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ શરૂ થયો ત્યારથી અત્યાર સુધીના છેલ્લા ચાર મહિનામાં ભારતમાં ઇંધણના ભાવમાં ચાર વખત વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે સ્થાનિક સ્તરે પેટ્રોલ-ડીઝલ પ્રતિ લિટર આશરે ૭.૫ થી ૮ રૂપિયા જેટલું મોંઘું થઈ ચૂક્યું છે.
દેશના વિવિધ શહેરોમાં આજના પેટ્રોલ અને ડીઝલના સત્તાવાર ભાવ
ટેબલ વગરની વિગતો અનુસાર, દેશના અલગ-અલગ ખૂણે ઇંધણના ભાવો નીચે મુજબ નોંધાયા છે. દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં આજે પેટ્રોલ ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ડીઝલ ૯૫.૨૦ રૂપિયા પ્રતિ લિટરના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે. આર્થિક રાજધાની મુંબઈમાં પેટ્રોલનો ભાવ ૧૧૧.૨૧ રૂપિયા અને ડીઝલનો ભાવ ૯૭.૮૩ રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે. કોલકાતામાં ગ્રાહકોને પેટ્રોલ ૧૧૩.૫૧ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૨ રૂપિયા પ્રતિ લિટર મળી રહ્યું છે. દક્ષિણ ભારતના પ્રમુખ શહેર બેંગલુરુમાં પેટ્રોલ ૧૧૦.૯૩ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૮.૮૦ રૂપિયા છે, જ્યારે ચેન્નાઈમાં પેટ્રોલ ૧૦૭.૭૭ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૫૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટરના સ્તરે સ્થિર છે. બિહારના પટનામાં પેટ્રોલ ૧૧૩.૩૫ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૩૬ રૂપિયા છે. પહાડી વિસ્તાર લેહમાં પેટ્રોલ ૧૦૯.૮૧ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૭.૯૨ રૂપિયાના ભાવે ઉપલબ્ધ છે. દેશમાં સૌથી મોંઘા ઇંધણ ધરાવતા શહેરો પૈકીના એક હૈદરાબાદમાં પેટ્રોલ ૧૧૫.૬૯ રૂપિયા અને ડીઝલ ૧૦૩.૮૨ રૂપિયા પ્રતિ લિટરે પહોંચ્યું છે, જ્યારે નાગાલેન્ડના કોહિમામાં પેટ્રોલ ૧૦.૩૯ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૫.૯૧ રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે.
જુદા જુદા શહેરોમાં દર અલગ હોવા પાછળનું અસલી કારણ
ઘણા નાગરિકોને આશ્ચર્ય થાય છે કે એક જ દેશ હોવા છતાં અલગ-અલગ રાજ્યોમાં ભાવોમાં આટલો મોટો તફાવત કેમ હોય છે? વાસ્તવમાં, કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દેશભરમાં પેટ્રોલિયમ પેદાશો પર એકસમાન એક્સાઇઝ ડ્યુટી (કેન્દ્રીય કર) વસૂલ કરવામાં આવે છે. પરંતુ, તેના પર દરેક રાજ્ય સરકાર પોતાની આર્થિક જરૂરિયાતો મુજબ જુદી જુદી ટકાવારીમાં વેટ (VAT – વેલ્યુ એડેડ ટેક્સ) અથવા સેલ્સ ટેક્સ લાદે છે. ઉદાહરણ તરીકે, આંદામાન અને નિકોબાર જેવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં સ્થાનિક કરવેરા ખૂબ ઓછા હોવાથી તેલ ઘણું સસ્તું મળે છે. તેનાથી વિપરીત, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર જેવા રાજ્યોમાં વેટના ઉંચા દરોને કારણે પેટ્રોલિયમ પેદાશો વધુ મોંઘી બને છે. આ ઉપરાંત, રિફાઇનરીથી પેટ્રોલ પંપ સુધીનો પરિવહન ખર્ચ (ફ્રેટ ચાર્જીસ) અને સ્થાનિક સ્તરે પુરવઠા-માંગની સ્થિતિ પણ છૂટક કિંમતો નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
