અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ઐતિહાસિક શાંતિ કરારની તૈયારી; ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો મોટો દાવો
વૈશ્વિક રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોના ઈતિહાસમાં મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) હંમેશાંથી એક સંવેદનશીલ અને વ્યૂહાત્મક કેન્દ્ર રહ્યું છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના દાયકાઓ જૂના તણાવ બાદ, હવે વૈશ્વિક સ્તરે એક આશાનું નવું કિરણ દેખાઈ રહ્યું છે. અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તાજેતરના દાવા અને પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફના સંકેતો બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર અને રાજદ્વારી વર્તુળોમાં મોટી હલચલ મચી ગઈ છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ભૌગોલિક રાજનીતિની દ્રષ્ટિએ રવિવારનો દિવસ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ’ પર એક સનસનાટીભર્યો દાવો કર્યો છે કે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે ટૂંક સમયમાં એક ઐતિહાસિક શાંતિ કરાર પર હસ્તાક્ષર થવા જઈ રહ્યા છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, આ કરાર પર મહોર વાગતાની સાથે જ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંના એક એવા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Hormuz Strait) ને તમામ દેશોના વ્યાપારિક વહાણો માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવશે.
પરમાણુ હથિયારો મુક્ત ઈરાન અને ટ્રમ્પની નવી નીતિ
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે ઈરાન હવે પરમાણુ હથિયારોની રેસમાંથી બહાર નીકળવા તૈયાર થયું છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં લખ્યું કે, “વાસ્તવિકતા એ છે કે તેઓ હવે પરમાણુ હથિયારો નથી ઈચ્છતા, અને તેમને તે કોઈ પણ સંજોગોમાં મળશે પણ નહીં.” આ સાથે જ ટ્રમ્પે અમેરિકાની ભૂતકાળની ઓબામા સરકારની નીતિઓની આકરી ટીકા કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે ભૂતકાળમાં ઈરાનને અબજો ડોલરની રોકડ ચૂકવણી કરવામાં આવી હતી, પરંતુ આ વખતે કોઈ પણ પ્રકારની આર્થિક લેવડદેવડ વિના જ આ સોદો પાર પાડવામાં આવી રહ્યો છે. ટ્રમ્પના મતે, વર્તમાન સમયમાં ઈરાન સાથે અમેરિકાના સંબંધો અગાઉની સરકારોની સરખામણીએ ઘણી વધુ મજબૂત અને અલગ સ્થિતિમાં છે.
શાંતિના પ્રસ્તાવ સાથે સૈન્ય તાકાતની કડક ચેતવણી
ટ્રમ્પે પોતાના નિવેદનમાં માત્ર શાંતિની વાતો જ નથી કરી, પરંતુ પોતાની આગવી શૈલીમાં ઈરાનને પરમાણુ મથકો નષ્ટ કરવાની આડકતરી ચેતવણી પણ આપી દીધી છે. તેમણે જણાવ્યું કે જો આ શાંતિ પ્રક્રિયા કોઈ પણ વિક્ષેપ વિના સરળતાથી પૂર્ણ નહીં થાય, તો અમેરિકા પાસે ‘છેલ્લો વિકલ્પ’ હંમેશાં તૈયાર છે. તેમણે બી-૨ બોમ્બર્સ અને કુશળ પાઇલટ્સનો ઉલ્લેખ કરીને જણાવ્યું કે પર્વતોની નીચે દફનાવવામાં આવેલી ન્યૂક્લિયર ડસ્ટને પણ શોધીને નાશ કરવાની તાકાત અમેરિકા ધરાવે છે. જોકે, તેમણે આશા વ્યક્ત કરી કે ભવિષ્યમાં સમગ્ર મધ્ય પૂર્વ સાથે મળીને કામ કરવા માટે આ સોદો એક મજબૂત પાયો બનશે.
પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી અને ઈરાનનો આશ્ચર્યજનક ઈન્કાર
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફના નિવેદને ઘી હોમવાનું કામ કર્યું છે. શાહબાઝ શરીફે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ (X) પર જાહેરાત કરી હતી કે બંને દેશો શાંતિ કરારની ખૂબ જ નજીક છે અને આગામી ૨૪ કલાકમાં તેને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવી શકે છે. પાકિસ્તાન આ કરાર પર ઈલેક્ટ્રોનિક પદ્ધતિથી હસ્તાક્ષર કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે અને આગામી સપ્તાહે ટેકનિકલ સ્તરની વાટાઘાટો શરૂ થશે. જોકે, આ આખી પ્રક્રિયા વચ્ચે એક નવો વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે ઈરાનના સત્તાવાર સૂત્રોએ રવિવારે કોઈ પણ પ્રકારના કરાર પર હસ્તાક્ષર થવાના હોવાનો સ્પષ્ટ ઈન્કાર કરી દીધો છે. ઈરાનના આ વલણને કારણે વૈશ્વિક નેતાઓ અને રાજદ્વારીઓ વચ્ચે આ કરારની વાસ્તવિકતાને લઈને રહસ્ય અને ઉત્તેજનાનો માહોલ સર્જાયો છે.
જો આ શાંતિ કરાર સફળ થાય છે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવોમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે અને ભારત સહિતના એશિયન દેશો માટે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી વ્યાપાર કરવો વધુ સુરક્ષિત બનશે. હવે આખી દુનિયાની નજર આગામી થોડા કલાકો પર ટકેલી છે કે મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધના વાદળો વિખેરાઈને શાંતિ સ્થપાશે કે પછી આ માત્ર એક રાજકીય નિવેદનબાજી બનીને રહી જશે.
