દારૂ નથી પીતા તો પણ લિવર થઈ શકે છે ખરાબ! જાણો શું છે આ ‘સાયલન્ટ કિલર’ બીમારી જે ભારતમાં ઝડપથી ફેલાઈ રહી છે
આજના સમયમાં જ્યારે આપણે આપણી ભાગદોડ ભરેલી જિંદગી અને કરિયરની રેસમાં વ્યસ્ત છીએ, ત્યારે આપણું શરીર ચુપચાપ એક એવી બીમારીની પકડમાં જઈ રહ્યું છે જેને ‘સાયલન્ટ કિલર’ કહી શકાય. તાજેતરમાં પ્રખ્યાત મેડિકલ જર્નલ ‘ધ લેન્સેટ ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજી એન્ડ હેપેટોલોજી’ માં પ્રકાશિત થયેલા એક સંશોધને સમગ્ર વિશ્વને ચોંકાવી દીધું છે. આ અભ્યાસ મુજબ, વર્ષ 2023 માં ‘મેટાબોલિક ડિસફંક્શન-એસોસિએટેડ સ્ટીયોટિક લિવર ડિસીઝ’ (MASLD) થી વિશ્વભરમાં લગભગ 1.3 અબજ લોકો પ્રભાવિત હતા.
નવાઈની વાત એ છે કે આ સંખ્યા અહીં અટકવાની નથી. અભ્યાસનો અંદાજ છે કે 2050 સુધીમાં તેમાં 38 ટકાથી વધુનો ઉછાળો આવશે અને આ આંકડો 1.8 અબજ સુધી પહોંચી જશે. આ માત્ર સ્વાસ્થ્યની દૃષ્ટિએ જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા માટે પણ એક મોટો પડકાર બનવાનો છે.
શું છે MASLD? જેને પહેલા NAFLD કહેવામાં આવતું હતું
સામાન્ય બોલચાલમાં આપણે તેને ‘ફેટી લિવર’ કહેતા હતા. અગાઉ તે ‘નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લિવર ડિસીઝ’ (NAFLD) તરીકે ઓળખાતું હતું, પરંતુ હવે નિષ્ણાતો તેને MASLD કહી રહ્યા છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ લિવરની એવી સ્થિતિઓનો સમૂહ છે જે ત્યારે વિકસે છે જ્યારે વ્યક્તિના શરીરમાં ચયાપચય (metabolic) સંબંધિત જોખમી પરિબળો હાજર હોય.
આમાં લિવરના વજનના 5 ટકાથી વધુ ચરબી (Fat) જમા થાય છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ સ્થિતિ દારૂના સેવનને કારણે નહીં, પરંતુ ખરાબ જીવનશૈલી અને મેટાબોલિક ગરબડને કારણે પેદા થાય છે. આ બીમારી ધીમે ધીમે વધે છે—શરૂઆતમાં લિવર પર સામાન્ય ચરબી જમે છે, પછી સોજો આવે છે, ત્યારબાદ લિવર પર ઘા (ફાઇબ્રોસિસ/સિરરોસિસ) થવા લાગે છે અને અંતે તે લિવર કેન્સરનું રૂપ પણ લઈ શકે છે.
શા માટે વધી રહ્યા છે કેસ?
અભ્યાસ મુજબ, 1990 થી 2023 વચ્ચે આ બીમારીના કેસમાં 143 ટકા નો મોટો વધારો જોવા મળ્યો છે. તેના પાછળ બે મુખ્ય કારણો છે:
- વૈશ્વિક વસ્તીમાં વધારો: દુનિયાની વધતી વસ્તી એક મોટું કારણ છે.
- જીવનશૈલીમાં ફેરફાર: વધતો મેદસ્વીતા (BMI), હાઈ બ્લડ શુગર (ડાયાબિટીસ) અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર આ બીમારીના મુખ્ય ઈંધણ છે.
ભારતની સ્થિતિ: એક ગંભીર ચેતવણી
ભારતના સંદર્ભમાં આ અભ્યાસ ઘણો ડરામણો છે. 1990 થી 2023 વચ્ચે ભારતમાં MASLD ના કેસમાં 23.19 ટકા નો તીવ્ર વધારો નોંધાયો છે. ભારતમાં વધતા મેદસ્વીતા અને ડાયાબિટીસના કેસોએ લિવરની આ બીમારીને ઘરે-ઘરે પહોંચાડી દીધી છે. શહેરીકરણને કારણે લોકો પોતાની સક્રિય જીવનશૈલી છોડીને બેઠાડુ જીવન તરફ વધી રહ્યા છે, જેની સીધી અસર યુવાનો પર પડી રહી છે.
આપણે આપણી જાતને કેવી રીતે બચાવી શકીએ?
MASLD ને શરૂઆતના તબક્કામાં જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરીને નિયંત્રિત કરી શકાય છે:
વજન પર નિયંત્રણ: BMI ને સંતુલિત રાખવો સૌથી જરૂરી છે.
- ખાંડ અને મીઠાનો ઓછો વપરાશ: ગળ્યા પીણાં અને વધુ પડતું મીઠું લિવરના દુશ્મન છે.
- નિયમિત વ્યાયામ: દિવસમાં ઓછામાં ઓછી 30-40 મિનિટ કસરત કરવાથી લિવરની ચરબી ઘટે છે.
- સમયસર તપાસ: જો તમને ડાયાબિટીસ કે બ્લડ પ્રેશર હોય, તો નિયમિત લિવર ચેકઅપ કરાવતા રહો.
