શું માઈનસ 40 સ્કોરવાળા બનશે સ્પેશિયાલિસ્ટ ડોક્ટર? સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને ફટકાર લગાવી

NEET PG 2026: માઈનસ 40 સ્કોર પર એડમિશનની તૈયારી, સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું- “મેરિટ સાથે સમજૂતી કેમ?

ભારતની તબીબી શિક્ષણ પ્રણાલીમાં એક એવો વળાંક આવ્યો છે જેણે આખા દેશને ચોંકાવી દીધો છે. નેશનલ એન્ટ્રન્સ કમ એલિજિબિલિટી ટેસ્ટ ફોર પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ (NEET PG) 2026 ની કટ-ઓફમાં ભારે ઘટાડાનો મામલો હવે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતની ઉંબરે પહોંચ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ બાબતે ઊંડી ચિંતા અને આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું છે કે શું હવે ‘માઈનસ 40’ સ્કોર કરનાર ડોક્ટર પણ નિષ્ણાત (સ્પેશિયાલિસ્ટ) બની શકશે?

અદાલતે કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી આ સંવેદનશીલ મુદ્દે વિગતવાર જવાબ માંગ્યો છે. ચાલો આ સમગ્ર વિવાદ, અદાલતની ટિપ્પણીઓ અને તેની પાછળના તર્કોને વિગતવાર સમજીએ.

1. શું છે સમગ્ર વિવાદ? (The Core Issue)

તાજેતરમાં નેશનલ બોર્ડ ઓફ એક્ઝામિનેશન ઇન મેડિકલ સાયન્સ (NBEMS) એ એક અભૂતપૂર્વ નિર્ણય લીધો હતો. મેડિકલની પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ (MD/MS) બેઠકો ભરવા માટે ક્વોલિફાઈંગ કટ-ઓફ એટલી ઘટાડી દેવામાં આવી કે શૂન્ય અથવા નકારાત્મક ગુણ (Negative Marks) મેળવનાર વિદ્યાર્થીઓ પણ કાઉન્સેલિંગ માટે પાત્ર બની ગયા.

અહેવાલો અનુસાર, આ નિર્ણય પછી માઈનસ 40 (-40) સ્કોર મેળવનાર ઉમેદવારો પણ પીજી બેઠકો પર પ્રવેશ મેળવવા માટે પાત્ર બન્યા છે. આ નિર્ણય વિરુદ્ધ ‘હરિશરણ દેવગન વિરુદ્ધ ભારત સંઘ’ કેસમાં એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) દાખલ કરવામાં આવી છે, જેમાં તેને તબીબી ધોરણો સાથેની મોટી મજાક ગણાવવામાં આવી છે.

ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ સાથે દિલ્હીમાં ગુંજ્યું ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’નું આંદોલન

સાયબર હુમલા વચ્ચે CBSEએ OnMark પોર્ટલ બંધ કર્યું, હવે કેવી રીતે થશે રી-ઇવેલ્યુએશન? જાણો આખો મામલો

2. સુપ્રીમ કોર્ટની કડક ટિપ્પણી: “અમે હેરાન છીએ”

આ મામલાની સુનાવણી જસ્ટિસ પીએસ નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ આલોક અરાધેની બેન્ચ કરી રહી છે. સુનાવણી દરમિયાન જ્યારે કોર્ટને ખબર પડી કે કટ-ઓફ આ સ્તર સુધી ઘટાડી દેવામાં આવી છે, ત્યારે બેન્ચે તીખી પ્રતિક્રિયા આપી હતી.

• ડોક્ટરોના પ્રદર્શન પર સવાલ: કોર્ટે એ વાત પર આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું કે પરીક્ષા આપનાર ઉમેદવારો પહેલેથી જ ડોક્ટર છે (MBBS ડિગ્રી ધારક), છતાં તેમનું પ્રદર્શન એટલું ખરાબ કેવી રીતે હોઈ શકે કે કટ-ઓફ ‘માઈનસ’માં લઈ જવી પડી.

• ધોરણો સાથે સમજૂતી: કોર્ટે ટિપ્પણી કરતા કહ્યું, “આ બાબત સંપૂર્ણપણે ધોરણો (Standards) સાથે જોડાયેલી છે. સવાલ એ છે કે શું બેઠકો ભરવા માટે તે ઉચ્ચ ધોરણો સાથે સમજૂતી કરવામાં આવી રહી છે?”

• ગુણવત્તા વિરુદ્ધ જથ્થો: જ્યારે એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ (ASG) ઐશ્વર્યા ભાટીએ તર્ક આપ્યો કે આ નિર્ણય એટલા માટે લેવામાં આવ્યો છે જેથી પીજીની બેઠકો ખાલી ન રહે, ત્યારે કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ખાલી બેઠકો ભરવા માટે શિક્ષણની ગુણવત્તાનું બલિદાન આપી શકાય નહીં.

3. કેન્દ્ર સરકાર અને અરજદારના તર્ક

અદાલતમાં બંને પક્ષો વચ્ચે જોરદાર દલીલો થઈ હતી, જેમાં જાહેર આરોગ્ય અને તબીબી યોગ્યતા અંગે ગંભીર સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.

સરકારનો પક્ષ (ASG નો તર્ક):

કેન્દ્ર સરકાર વતી હાજર રહેલા ASG એ તર્ક આપ્યો કે અંડરગ્રેજ્યુએટ (MBBS) અને પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ (MD/MS) બેઠકોમાં તફાવત હોય છે. પીજી માટે પરીક્ષા આપનારા તમામ ઉમેદવારો પહેલેથી જ ક્વોલિફાઈડ ડોક્ટર હોય છે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો કે દેશમાં નિષ્ણાત ડોક્ટરોની અછત ન સર્જાય અને કિંમતી પીજી બેઠકો બગડે નહીં.

અરજદારનો પક્ષ (સીનિયર એડવોકેટ ગોપાલ શંકરનારાયણન):

પ્રજ્ઞાનંદે રચ્યો ઈતિહાસ! નોર્વે ચેસ જીતનાર પ્રથમ ભારતીય ખેલાડી બન્યા

જોબ સર્ચ કરનારાઓ માટે મોટા સમાચાર! જાણો એવો ઉપાય જે ૧ મહિનામાં અપાવશે શાનદાર જોબ ઓફર

અરજદારના વકીલે આ નિર્ણયને ‘ગેરબંધારણીય’ અને ‘જીવનના અધિકારનું ઉલ્લંઘન’ ગણાવ્યું હતું. તેમના મુખ્ય તર્કો નીચે મુજબ હતા:

• નિયમોનું ઉલ્લંઘન: હાલના નિયમો અનુસાર, લઘુત્તમ ક્વોલિફાઈંગ સ્ટાન્ડર્ડ 50મો પર્સેન્ટાઈલ હોવો જોઈએ. તેને ઘટાડીને માઈનસમાં લઈ જવું એ નિયમોની અવગણના છે.

• યોગ્યતાનો અંત: આ નિર્ણય મેડિકલ શિક્ષણના સર્વોચ્ચ સ્તરે ‘મેરિટ’ (યોગ્યતા) ને ખતમ કરે છે.

• જાહેર આરોગ્યને જોખમ: જો ઓછી ક્ષમતા ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ સ્પેશિયાલિસ્ટ ડોક્ટર બનશે, તો તે દર્દીઓની સુરક્ષા અને જાહેર આરોગ્ય માટે સીધું જોખમ ઊભું કરશે.

4. ઐતિહાસિક ચુકાદાઓનો હવાલો

સુનાવણી દરમિયાન ‘પ્રીતિ શ્રીવાસ્તવ વિરુદ્ધ મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય’ના ઐતિહાસિક ચુકાદાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ચુકાદામાં સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું હતું કે શિક્ષણનું સ્તર જેમ જેમ ઊંચું જાય છે (એટલે કે પીજી અને સુપર-સ્પેશિયાલિટી), ત્યાં ધોરણો વધુ કડક હોવા જોઈએ. અરજદારે તર્ક આપ્યો કે જો છૂટ આપવી જ હોય, તો તે માત્ર 5-6 પર્સેન્ટાઈલ સુધી જ મર્યાદિત હોવી જોઈએ, નહીં કે તેને શૂન્યથી નીચે લઈ જવામાં આવે.

5. સુપ્રીમ કોર્ટનો કેન્દ્રને નિર્દેશ

સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારને એક વિગતવાર સોગંદનામું (Detailed Affidavit) દાખલ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. કોર્ટે સરકારને પૂછ્યું છે કે આ પ્રકારના નિર્ણય પાછળનો તર્ક શું છે અને શું આનાથી ભવિષ્યના ડોક્ટરોની ગુણવત્તા પર અસર નહીં પડે?

કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે તે માત્ર બેઠકો ભરવાના વહીવટી કારણોથી સંતુષ્ટ નથી, પરંતુ તે એ શૈક્ષણિક ધોરણો વિશે જાણવા માંગે છે જેને નિષ્ણાત ડોક્ટર બનવા માટે આવશ્યક માનવામાં આવે છે.

6. નિષ્કર્ષ અને આગળની રાહ

આ મામલો માત્ર બેઠકો ભરવાનો નથી, પરંતુ દેશના આરોગ્ય માળખાના ભવિષ્યનો છે. જો પીજી પ્રવેશ માટેના ધોરણો આટલા ઘટાડી દેવામાં આવે, તો નિષ્ણાતોની ગુણવત્તા પર સવાલ ઉઠવો સ્વાભાવિક છે. સુપ્રીમ કોર્ટનું કડક વલણ દર્શાવે છે કે ન્યાયતંત્ર તબીબી શિક્ષણમાં ‘મેરિટ’ સાથે કોઈપણ સમજૂતીના પક્ષમાં નથી.