શું ડોક્ટર બનવા માટે યોગ્યતા કરતા પૈસા વધુ જરૂરી છે? NEET PG કટઓફ ઘટાડવા પાછળનું અસલી કારણ
ભારતની તબીબી શિક્ષણ પ્રણાલી હાલમાં એક ગંભીર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. NEET PG 2025-26 ના ત્રીજા રાઉન્ડના કાઉન્સેલિંગ પછી અનામત વર્ગ માટે કટઓફ ઘટાડીને ‘ઝીરો પર્સેન્ટાઈલ’ (Zero Percentile) કરવાના નિર્ણયે દેશભરના ડોક્ટરો, નિષ્ણાતો અને વિદ્યાર્થીઓમાં ભારે રોષ જગાડ્યો છે. પ્રશ્ન એ ઊભો થઈ રહ્યો છે કે શું ડોક્ટર બનવાની લાયકાત હવે માત્ર બેંક બેલેન્સ પર જ નિર્ભર છે?
આ વિવાદ નવો નથી, પરંતુ આ વખતે તેના રાજકીય અને સામાજિક અર્થો બદલાઈ ગયા છે. ચાલો સમજીએ કે આખરે ઝીરો પર્સન્ટાઇલનો અર્થ શું છે અને કેમ સરકારને વારંવાર યોગ્યતાના ધોરણો સાથે સમાધાન કરવું પડી રહ્યું છે.
શું છે ઝીરો પર્સેન્ટાઈલની ‘માયાજાળ’?
સામાન્ય ભાષામાં ‘ઝીરો પપર્સેન્ટાઈલ’ સાંભળવામાં એવું લાગે છે કે વિદ્યાર્થીને ઓછામાં ઓછા શૂન્ય માર્ક્સ મળ્યા હશે. પરંતુ હકીકત તેનાથી પણ વધુ ચોંકાવનારી છે.
NEET PG જેવી પરીક્ષાઓમાં નેગેટિવ માર્કિંગ (Negative Marking) હોય છે. આંકડાકીય વિશ્લેષણ મુજબ, ઝીરો પર્સન્ટાઇલનો અર્થ એ છે કે પરીક્ષા આપનાર છેલ્લો વિદ્યાર્થી. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અને નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, આનો અર્થ એ છે કે જે વિદ્યાર્થીને પરીક્ષામાં -40 માર્કસ (Negative 40) મળ્યા છે, તે પણ હવે સ્પેશિયાલિસ્ટ ડોક્ટર (MD/MS) બનવા માટે કાઉન્સેલિંગમાં ભાગ લેવા પાત્ર ગણાશે.
અહીં જ વિવાદ સૌથી વધુ ઘેરો બને છે—શું એવો વિદ્યાર્થી જેને પોતાના વિષયની પાયાની સમજ પણ નથી, તે એક લાયક સર્જન કે ફિઝિશિયન બની શકે?
ઇતિહાસનું પુનરાવર્તન: 2023માં પણ લેવાયો હતો આવો જ નિર્ણય
મેડિકલ કાઉન્સેલિંગ કમિટી (MCC) એ આ પ્રકારનું પગલું ભર્યું હોય તેવું આ પહેલીવાર નથી. વર્ષ 2023 માં પણ મેડિકલ સીટો ભરવા માટે કટઓફ ઘટાડીને ઝીરો પર્સન્ટાઇલ કરવામાં આવ્યો હતો.
-
2023 વિરુદ્ધ 2025: 2023માં આ છૂટછાટ તમામ વર્ગો (General, OBC, SC/ST) માટે આપવામાં આવી હતી. જ્યારે, 2025-26માં તેને ખાસ કરીને અનામત વર્ગ માટે લાગુ કરવામાં આવી છે.
-
આંકડાઓની રમત: 2023ના વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું હતું કે શૂન્ય માર્ક્સ મેળવનાર 14 વિદ્યાર્થીઓ અને નેગેટિવ માર્ક્સ મેળવનાર 13 વિદ્યાર્થીઓ પણ ડોક્ટર બનવાની રેસમાં સામેલ થઈ ગયા હતા. ત્યારે સરકારે તેને ‘વન ટાઇમ મેઝર’ (એક વખતની વ્યવસ્થા) ગણાવી હતી, પરંતુ હવે તે એક નિયમિત પ્રક્રિયા બનતી દેખાય છે.
સરકારનો યુ-ટર્ન: કોર્ટમાં કંઈક અલગ, હકીકતમાં કંઈક અલગ
સરકારનો યુ-ટર્ન: કોર્ટમાં કંઈક અલગ, હકીકતમાં કંઈક અલગઆ બાબતનો સૌથી રસપ્રદ પાસું તેનો કાયદાકીય પક્ષ છે. જુલાઈ 2022માં ત્રણ વિદ્યાર્થીઓએ કટઓફ ઘટાડવાની માંગ સાથે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી. તે સમયે કેન્દ્ર સરકારે તેનો સખત વિરોધ કર્યો હતો.
સરકારની ત્યારની દલીલો:
-
મેડિકલ શિક્ષણમાં લઘુત્તમ યોગ્યતા (Minimum Eligibility) જાળવી રાખવી અનિવાર્ય છે.
-
આનાથી શિક્ષણ અને પ્રોફેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ્સ સાથે સમાધાન કરી શકાય નહીં.
-
તબીબી સેવા સીધી રીતે ‘જીવન અને મૃત્યુ’ સાથે જોડાયેલી છે, તેથી તેમાં ઢીલ આપવી જોખમી બની શકે છે.
કોર્ટે પણ સરકારની વાત માનીને અરજી ફગાવી દીધી હતી. પરંતુ વિડંબના જુઓ, આ સુનાવણીના માંડ એક વર્ષની અંદર સરકારે પોતે જ કટઓફને ઝીરો પર્સન્ટાઇલ પર લાવી દીધો.
સીટો ખાલી રહેવાનું અસલી કારણ: યોગ્યતા નહીં, ‘ફી’
ભારતમાં દર વર્ષે આશરે 2 થી 2.3 લાખ વિદ્યાર્થીઓ NEET PG આપે છે, જ્યારે સીટો માત્ર 70 હજારની આસપાસ છે. ગણિત મુજબ સ્પર્ધા ખૂબ જ વધારે છે, છતાં ખાનગી મેડિકલ કોલેજોમાં સીટો ખાલી રહી જાય છે. આની પાછળનું મુખ્ય કારણ વ્યાપારીકરણ (Commercialization) છે.
-
કરોડોની ફી: ખાનગી કોલેજોમાં ક્લિનિકલ વિષયો (જેમ કે રેડિયોલોજી, ડર્મેટોલોજી કે ઓર્થોપેડિક્સ) ની ફી કરોડો રૂપિયા સુધી હોય છે.
-
પૈસાની તાકાત: જ્યારે લાયક વિદ્યાર્થીઓ (સારા માર્ક્સ વાળા) આટલી ભારે ફી ભરી શકતા નથી, ત્યારે સીટો ખાલી રહી જાય છે. આ ખાલી સીટો ભરવા માટે કટઓફ એટલો નીચે લાવવામાં આવે છે કે ખૂબ ઓછા માર્ક્સ મેળવનાર અમીર વિદ્યાર્થીઓ પણ તે સીટો ખરીદી શકે.
નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય: “ખુલ્લો ભ્રષ્ટાચાર અને વ્યાપારી વિચારધારા”
તબીબી જગતના દિગ્ગજોએ આ નિર્ણયની આકરી ટીકા કરી છે. આંધ્ર પ્રદેશના પૂર્વ આરોગ્ય સચિવ ડો. પી.વી. રમેશે તેને “વ્યાપારી વિચારધારાનું પરિણામ” અને “ખુલ્લો ભ્રષ્ટાચાર” ગણાવ્યો છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ નિર્ણય પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ મેડિકલ સીટોને માત્ર ‘ધનવાન લોકો માટે અનામત’ રાખવા જેવો છે. જો કોઈની પાસે પૈસા હોય, તો તે કોઈ પણ જ્ઞાન કે યોગ્યતા વગર પણ સ્પેશિયાલિસ્ટ ડોક્ટર બની શકે છે. આનાથી ભવિષ્યમાં આરોગ્ય સેવાઓની ગુણવત્તા પર અત્યંત ખરાબ અસર પડશે.
મેડિકલ શિક્ષણના સ્તર સાથે ચેડાં?
NEET PG એ માત્ર પ્રવેશ પરીક્ષા નથી, તે એ વાતનો પુરાવો છે કે શું એક વિદ્યાર્થી જટિલ સર્જરી કે સારવાર કરવા માટે માનસિક રીતે તૈયાર છે.
-
આ વર્ષે 126 એવા ઉમેદવારો છે જેમના માર્ક્સ શૂન્ય કે તેથી ઓછા છે.
-
જો યોગ્યતાને આ હદે ઘટાડી દેવામાં આવશે, તો દર્દીઓની સારવાર કરનારા ડોક્ટરોની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નો ઉઠશે.
નિષ્કર્ષ: શું છે ઉકેલ?
ઝીરો પર્સન્ટાઇલનો નિર્ણય સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે મેડિકલ એજ્યુકેશન સિસ્ટમમાં ક્યાંક ઊંડી તિરાડ છે. એક તરફ આપણે વિશ્વના શ્રેષ્ઠ ડોક્ટરો આપવાનો દાવો કરીએ છીએ, અને બીજી તરફ ‘સીટો ભરવા’ ના નામે યોગ્યતાને બાજુ પર મૂકી દઈએ છીએ.
સરકારે ખાનગી કોલેજોની ફી પર નિયંત્રણ લાવવું જોઈએ જેથી લાયક વિદ્યાર્થીઓ ત્યાં પ્રવેશ મેળવી શકે, નહીં કે કટઓફને એટલો નીચે લાવી દેવો જોઈએ કે શિક્ષણનું સ્તર જ ખતમ થઈ જાય. તબીબી ક્ષેત્ર એ વ્યવસાય નથી, પરંતુ એક માનવીય સેવા છે, અને તેને ‘હરાજી’ ની વસ્તુ બનાવવી એ દેશના સ્વાસ્થ્ય માળખા માટે આત્મઘાતી સાબિત થઈ શકે છે.
