નેપાળના ૫ જિલ્લાઓમાં હિન્દુ-મુસ્લિમ હિંસાનો ખૌફ, અનિશ્ચિત સમય માટે કરફ્યુ જાહેર!
આપણા પાડોશી દેશ નેપાળમાંથી એક અત્યંત ચિંતાજનક અને ડાહ્યા માણસની ઊંઘ ઉડાવી દે તેવા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. નેપાળના મધેશ પ્રાંતના ૫ જિલ્લાઓમાં અચાનક ફાટી નીકળેલી હિન્દુ-મુસ્લિમ હિંસાને કારણે પરિસ્થિતિ બેકાબૂ બની ગઈ છે. સ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે સરકારે કડક પગલાં લેવા પડ્યા છે અને પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં અનિશ્ચિત સમય માટે કરફ્યુ લાદી દેવામાં આવ્યો છે. આ લોહિયાળ સંઘર્ષમાં અત્યાર સુધીમાં ૩ લોકોના મોત નીપજ્યા છે, જેના કારણે સમગ્ર વિસ્તારમાં તણાવનો માહોલ છે અને જનજીવન સંપૂર્ણપણે અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયું છે.
કેવી રીતે ભડકી હિંસાની આગ? ઝંડા અને ડીજેથી શરૂ થયો વિવાદ
સ્થાનિક મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, આ સમગ્ર હિંસાની શરૂઆત નેપાળના સુનસરી જિલ્લાના કપડાંગંજ વિસ્તારથી થઈ હતી. કાવડયાત્રા શરૂ થાય તે પહેલાં જ કેટલાક યુવકોએ વીજળીના પોલ પર અગાઉથી લગાવેલા એક ધાર્મિક (મુસ્લિમ) ઝંડાને ઉતારીને તેની જગ્યાએ ભગવો ઝંડો લગાવી દીધો હતો. વાત અહીં જ અટકી નહીં, પરંતુ આના તુરંત બાદ આરોપી યુવકોએ એક સ્થાનિક મંદિરની બહાર મોટા અવાજે ડીજે વગાડીને ઉજવણી શરૂ કરી દીધી હતી.
પોલીસના જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે બીજી બાજુના મુસ્લિમ યુવાનોએ આ વર્તનનો વિરોધ કર્યો, ત્યારે બંને જૂથો વચ્ચે ઉગ્ર દલીલ શરૂ થઈ. નાની શાબ્દિક ઝઘડાથી શરૂ થયેલી વાત ઝડપથી મોટા મુકાબલામાં ફેરવાઈ ગઈ, જેમાં બંને પક્ષો એકબીજા સામે આવી ગયા. પરિસ્થિતિ એટલી વણસી ગઈ કે પોલીસે ટોળાને કાબૂમાં લેવા માટે કડક પગલાં લેવા પડ્યા.
પોલીસ ફાયરિંગમાં ત્રણ યુવકોના મોત
હિંસા રોકવા માટે જ્યારે સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને પોલીસે લાઠીચાર્જ અને ટીયર ગેસના શેલ છોડ્યા, ત્યારે પણ ભીડ શાંત થઈ નહોતી. ગૃહ મંત્રાલયના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, બેકાબૂ બનેલી ભીડને વિખેરવા માટે પોલીસે ગોળીબાર કરવો પડ્યો હતો. આ પોલીસ ફાયરિંગમાં બે હિન્દુ યુવકો અને ગણેશ યાદવ નામના અન્ય એક યુવકનું ગોળી વાગવાથી કરુણ મોત નીપજ્યું હતું.
મોતના આ બનાવો બાદ પરિસ્થિતિ વધુ તણાવપૂર્ણ બની ગઈ. વધતા રોષને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે ત્વરિત પગલાં લીધા અને મૃતક તમામ યુવકોના પરિવારોને ૧૦-૧૦ લાખ રૂપિયાનું વળતર આપવાની જાહેરાત કરી છે.
૫ જિલ્લાઓમાં કરફ્યુ, ટ્રેન-બસ સેવા અને પરીક્ષાઓ રદ્દ
હિંસાની આગ નેપાળના મધેશ પ્રાંતના આશરે ૫ જિલ્લાઓ સુધી ફેલાઈ ચૂકી છે. ‘ઈ-કાંતિપુર’ના અહેવાલ મુજબ, સુનસરી, સરલાહી, જનકપુર અને ધનુષા જિલ્લાઓમાં તેનો સૌથી ખરાબ અને ભયાનક પ્રભાવ જોવા મળી રહ્યો છે. સુરક્ષા વ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડવાને કારણે સરકારે આ તમામ પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં અનિશ્ચિત સમય માટે કરફ્યુ લાદી દીધો છે.
પરિસ્થિતિની ગંભીરતા એ હકીકત પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે હિંસા અને કર્ફ્યુને કારણે ઘણી મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષાઓ રદ કરવામાં આવી છે. વધુમાં, ભારતની સરહદે આવેલા આ વિસ્તારોમાં ટ્રેન અને બસ કામગીરી સંપૂર્ણપણે સ્થગિત કરવામાં આવી છે, જેના કારણે અવરજવર ઠપ્પ થઈ ગઈ છે અને લોકોને તેમના ઘરોમાં જ રહેવાની ફરજ પડી છે.
સરકાર સામે સવાલો ઉઠ્યા, ગૃહ મંત્રીએ જાતે મેદાનમાં ઉતરવું પડ્યું
શરૂઆતના તબક્કામાં સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને સરકાર આ ભયાનક તોફાનોને રોકવામાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ સાબિત થયા, જેના કારણે હિંસા ઝડપથી આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાઈ ગઈ. વધતા દબાણ બાદ વડાપ્રધાને એક મહત્વપૂર્ણ ઉચ્ચ સ્તરીય અને સર્વપક્ષીય બેઠક બોલાવી હતી. પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને જોતા ગૃહ મંત્રી સુદાન ગુરુંગને ખુદ જમીની સ્તરે મોરચો સંભાળવા માટે પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં મોકલવામાં આવ્યા છે. સુરક્ષા દળો સતત પેટ્રોલિંગ કરી રહ્યા છે અને અસામાજિક તત્વો પર બાજ નજર રાખી રહ્યા છે.
નેપાળમાં શા માટે વારંવાર ભડકે છે આવા તોફાનો?
આંકડા દર્શાવે છે કે છેલ્લા આઠ વર્ષમાં નેપાળમાં સાંપ્રદાયિક અને ધાર્મિક હિંસાના આશરે 17 બનાવો બન્યા છે. આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં બીરગંજ વિસ્તારમાં આવી જ હિંસક અથડામણો થઈ હતી, જેના કારણે એક અઠવાડિયા સુધી કર્ફ્યુની જરૂર પડી હતી. દરમિયાન, નિષ્ણાતો નોંધે છે કે 2017 માં નેપાળના કપિલવસ્તુ જિલ્લામાં થયેલી હિંસા સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓમાંની એક હતી, જેમાં લગભગ 100 પરિવારોને તેમના ઘર છોડીને સુરક્ષિત વિસ્તારોમાં સ્થળાંતર કરવાની ફરજ પડી હતી. યુએન માનવ અધિકાર પરિષદ (UNHRC) ના અહેવાલમાં પણ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નેપાળમાં લઘુમતીઓ અથવા ચોક્કસ જૂથોને લક્ષ્ય બનાવતી હિંસક ઘટનાઓમાં વધારો થયો છે તે સ્વીકારવામાં આવ્યું છે. નિષ્ણાતો નોંધે છે કે નેપાળની કુલ વસ્તીના આશરે 82 ટકા હિન્દુઓ છે, જ્યારે મુસ્લિમો લગભગ 9 ટકા છે.
ઇતિહાસના પન્નામાં છુપાયેલું છે તણાવનું અસલી કારણ?
યુએસમાં ગેટ્ટીસબર્ગ કોલેજના પ્રોફેસર મેગન એડમસન સિજાપતિના મતે, રાજકીય અને ઐતિહાસિક પરિબળો પણ આ વ્યાપક સામાજિક પરિવર્તન સાથે જોડાયેલા છે. 2008 સુધી, નેપાળ વિશ્વનું એકમાત્ર સત્તાવાર હિન્દુ રાષ્ટ્ર હતું; જોકે, નવા બંધારણના અમલીકરણ સાથે, તેને ધર્મનિરપેક્ષ રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું.
તજજ્ઞોનું કહેવું છે કે ૨૦૦૮ પહેલાં નેપાળના જે મુસ્લિમ સમુદાયના લોકો એક નિશ્ચિત મર્યાદામાં રહેતા હતા, તેઓ બિનસાંપ્રદાયિકતા લાગુ થયા બાદ ખુલ્લેઆમ પોતાની ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને અધિકારોની વાત કરવા લાગ્યા. ધીમે-ધીમે આ વૈચારિક પરિવર્તન અને સામાજિક સમીકરણો બદલાવાને કારણે સ્થાનિક સ્તરે ધ્રુવીકરણ વધ્યું, જે આજે સમયાંતરે આવી હિંસક અને ડરામણી ઘટનાઓમાં ફેરવાઈ જાય છે.
હાલમાં, સુરક્ષા એજન્સીઓ અને સરકાર બંને એ સુનિશ્ચિત કરવામાં લાગેલા છે કે હિંસા વધુ ન ફેલાય, પરંતુ સરહદી વિસ્તારોમાં હજુ પણ ડર અને સન્નાટાનો માહોલ છવાયેલો છે.
