ઈરાનમાં ઘેરાતું સંકટ: ઈન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટ અને હિંસક પ્રદર્શનો વચ્ચે ફસાયેલા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ, સુરક્ષિત વાપસીની પોકાર
ઈરાનમાં વધતી જતી અશાંતિ અને 8 જાન્યુઆરી 2026 થી લાગુ કરવામાં આવેલા દેશવ્યાપી ઈન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટે ત્યાં રહી રહેલા હજારો ભારતીય નાગરિકો, ખાસ કરીને કાશ્મીરી વિદ્યાર્થીઓના પરિવારોની ચિંતામાં વધારો કર્યો છે. પોતાની સત્તા વિરુદ્ધ થઈ રહેલા હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનોને દબાવવા માટે ઈરાની સત્તાવાળાઓએ સંદેશાવ્યવહારના તમામ માધ્યમો પર લગભગ સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લગાવી દીધો છે, જેના કારણે દેશનો સંપર્ક બહારની દુનિયા સાથે કપાઈ ગયો છે.
ઈન્ટરનેટ બંધ થવાથી સંપર્ક ઠપ, ટિકિટ મોકલવી અશક્ય બની
ઈરાનમાં પ્રદર્શનો ઉગ્ર બન્યા બાદ મોબાઈલ નેટવર્ક અને લેન્ડલાઈન સેવાઓ પર પણ ગંભીર અસર પડી છે. શ્રીનગરના પ્રેસ એન્ક્લેવમાં એકઠા થયેલા ચિંતિત વાલીઓએ ભારત સરકાર પાસે પોતાના બાળકોના સુરક્ષિત નિકાલ માટે ‘ઓપરેશન સિંધુ’ જેવી કાર્યવાહીની માંગ કરી છે. એક કાશ્મીરી વિદ્યાર્થીની માતાએ જણાવ્યું કે ઇન્ટરનેટ બંધ હોવાને કારણે તેઓ તેમના બાળકોને મુસાફરી માટે ડિજિટલ ટિકિટ પણ મોકલી શકતા નથી. ભારતીય દૂતાવાસે નાગરિકોને દેશ છોડવાની સલાહ આપી છે, પરંતુ સંચાર અવરોધોને કારણે ટિકિટ બુક કરવી અને સંકલન સાધવું લગભગ અશક્ય બની ગયું છે.
હજારો ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિકો મુશ્કેલીમાં
આંકડા મુજબ, ઈરાનમાં અંદાજે 2,000 થી 3,000 ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરી રહ્યા છે, જેમાંથી મોટી સંખ્યા જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખના વિદ્યાર્થીઓની છે. આમાંના મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓ તેહરાન યુનિવર્સિટી ઓફ મેડિકલ સાયન્સ જેવી સંસ્થાઓમાં MBBS નો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, ઈરાનમાં લગભગ 10,000 ભારતીય સમુદાયના સભ્યો પણ વસેલા છે.
ભીષણ હિંસા અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા
વિવિધ સ્ત્રોતો અને અહેવાલો અનુસાર, આ વિદ્રોહ દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં 12,000 થી વધુ લોકો માર્યા ગયા છે અને લગભગ 16,700 લોકોની અટકાયત કરવામાં આવી છે. સ્થિતિની ગંભીરતાને જોતા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પ્રદર્શનકારીઓને ટેકો જાહેર કર્યો છે અને ઈરાની અધિકારીઓ સાથેની તમામ બેઠકો રદ કરી દીધી છે. બીજી તરફ, રશિયાએ બાહ્ય હસ્તક્ષેપ સામે ચેતવણી આપી છે.
સરકારની તૈયારી અને અગાઉના મિશન
ભારત સરકારે કટોકટીની પરિસ્થિતિઓને પહોંચી વળવા માટે 2021 માં એક સમર્પિત ‘રેપિડ રિસ્પોન્સ સેલ’ (Rapid Response Cell) ની સ્થાપના કરી હતી. આ પહેલા જૂન 2025 માં ‘ઓપરેશન સિંધુ’ હેઠળ ભારતે ઈરાન અને ઈઝરાયેલમાંથી 4,415 વ્યક્તિઓને 19 વિશેષ ફ્લાઈટ્સ દ્વારા સફળતાપૂર્વક બહાર કાઢ્યા હતા. હાલમાં, વિદેશ મંત્રાલય ડિજિટલ ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સોલ્યુશન અને ‘ગ્લોબલ પ્રવાસી રિશ્તા પોર્ટલ’ વિકસાવી રહ્યું છે જેથી કટોકટી દરમિયાન પ્રવાસીઓનો રીઅલ-ટાઇમ ડેટા ઉપલબ્ધ થઈ શકે અને બચાવ કામગીરીનું આયોજન કરી શકાય.
સ્ટારલિંક દ્વારા સંપર્કનો પ્રયાસ
ઈરાની સરકાર દ્વારા ઈન્ટરનેટ સેન્સરશિપ અને જીપીએસ જામિંગ હોવા છતાં, કેટલાક લોકો એલોન મસ્કની સ્ટારલિંક (Starlink) નેટવર્કનો ઉપયોગ કરીને માહિતી બહાર મોકલવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. જોકે, ઈરાની સુરક્ષા દળો ઘરો પર દરોડા પાડીને સેટેલાઈટ ડીશ જપ્ત કરી રહ્યા છે.
વાલીઓએ વડાપ્રધાન અને વિદેશ મંત્રીને ભાવુક અપીલ કરી છે કે સ્થિતિ વધુ બગડે તે પહેલા તેમના બાળકોને પરત લાવવામાં આવે. હાલમાં ભારત સરકાર જમીની પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહી છે.
