વાળ કપાવવાથી લઈને નવા કપડાં ખરીદવા સુધી… પિતૃ પક્ષમાં વર્જિત છે આ કામો, 16 દિવસ સુધી રાખો આ ખાસ બાબતોનું ધ્યાન

પિતૃઓને પ્રસન્ન કરવા માટે આ દિવસોમાં શું કરવું અને શું ન કરવું? જાણો સંપૂર્ણ વિગત

હિન્દુ ધર્મ અને સનાતન સંસ્કૃતિમાં પિતૃ પક્ષનો સમય પૂર્વજોને યાદ કરવાનો, તેમના પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો અને તેમના આશીર્વાદ મેળવવાનો અત્યંત વિશેષ માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન લોકો પોતાના દિવંગત પિતૃઓની આત્મિક શાંતિ માટે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન જેવા ધાર્મિક અનુષ્ઠાનો કરે છે. ધાર્મિક માન્યતા છે કે જો પિતૃ પક્ષના આ દિવસોમાં પૂરી નિષ્ઠા અને વિધિ-વિધાનથી પિતૃઓનું સ્મરણ કરવામાં આવે, તો તેમના આશીર્વાદ હંમેશા પરિવાર પર બની રહે છે અને ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિનો વાસ થાય છે.

પંચાંગ અનુસાર, પિતૃ પક્ષ 2026ની શરૂઆત 27 સપ્ટેમ્બરથી થઈ ચૂકી છે, જે 10 ઓક્ટોબર 2026 (સર્વપિતૃ અમાવસ્યા) સુધી ચાલશે. આ 16 દિવસો દરમિયાન આપણા ખાનપાન, દિનચર્યા અને આચાર-વિચારને લઈને કેટલાક કડક નિયમો જણાવવામાં આવ્યા છે. ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ આ સમયગાળામાં કેટલાક ખાસ કાર્યોને સંપૂર્ણપણે વર્જિત માનવામાં આવ્યા છે. આવો વિસ્તારથી જાણીએ કે પિતૃ પક્ષના આ દિવસોમાં કયા-કયા કામોથી દૂરી બનાવીને રાખવી જોઈએ અને શું કરવું શુભ માનવામાં આવે છે.

પિતૃ પક્ષ દરમિયાન શું ન કરવું જોઈએ?

પિતૃ પક્ષને શોક અને સંયમનો કાળ માનવામાં આવે છે, તેથી આ સમયગાળા દરમિયાન નીચેની બાબતોનું વિશેષ ધ્યાન રાખવું જોઈએ:

શા માટે પિતાએ ન પીવું જોઈએ પુત્રીના ઘરનું પાણી? જાણો તેની પાછળનું મોટું ધાર્મિક રહસ્ય

પૂર્વજોના આશીર્વાદ મેળવવા માટે આ ૩ તિથિઓ છે અત્યંત ખાસ, જાણો મહત્વ

• માંગલિક કાર્યો પર રોક: આ 16 દિવસો દરમિયાન લગ્ન, સગાઈ, મુંડન સંસ્કાર, ગૃહ પ્રવેશ અથવા કોઈપણ નવું અને શુભ કાર્ય શરૂ કરવાની મનાઈ હોય છે. આ દિવસોમાં તમામ પ્રકારના માંગલિક ઉત્સવો વર્જિત ગણવામાં આવે છે.

• તામસિક ભોજનથી સંપૂર્ણ દૂરી: પિતૃ પક્ષ દરમિયાન સંપૂર્ણપણે સાત્વિક જીવન જીવવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આ સમયગાળામાં લસણ, ડુંગળી, માંસ, માછલી, ઈંડા અને મિદ્રા (દારૂ)નું સેવન ભૂલથી પણ ન કરવું જોઈએ. આ ઉપરાંત, ભોજનમાં મસૂરની દાળ, અડદની દાળ અને ચણાના સેવનથી પણ બચવાની પરંપરા છે.

• નવી ચીજવસ્તુઓની ખરીદી ન કરવી: સનાતન માન્યતા અનુસાર, પિતૃ પક્ષ દરમિયાન નવા કપડાં, જૂતાં, વાહન, પ્રોપર્ટી, ઈલેક્ટ્રોનિક સામાન અથવા સોના-ચાંદીના દાગીના ન ખરીદવા જોઈએ. આ સમયે નવો સામાન ઘરે લાવવાને બદલે પૂર્વજોના સ્મરણ પર ધ્યાન આપવામાં આવે છે.

• વાળ, દાઢી અને નખ કાપવા: શ્રાદ્ધ પક્ષ દરમિયાન પુરુષોએ વાળ, દાઢી (શેવિંગ) અને નખ કપાવવાથી બચવું જોઈએ. એવું માનવામાં આવે છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન સાદગીપૂર્ણ જીવન વિતાવવું જોઈએ અને શારીરિક સાજ-સજ્જાથી દૂર રહેવું જોઈએ.

• વાદ-વિવાદ અને ક્રોધથી બચો: આ દિવસોમાં ઘરનું વાતાવરણ શાંત અને પવિત્ર રાખવું અત્યંત જરૂરી છે. ઘરમાં કોઈપણ પ્રકારની કલહ, ચીસાચીસ કે અશાંતિ ન હોવી જોઈએ. સાથોસાથ, કોઈપણ વડીલ, મહિલા, ગરીબ કે ઘર પર આવેલા જરૂરિયાતમંદનું અપમાન ભૂલથી પણ ન કરવું.

• માસિક ધર્મ દરમિયાન રસોઈના નિયમો: માસિક ધર્મ (પીરિયડ્સ)ના દિવસોમાં મહિલાઓએ પિતૃઓ માટે બનતા ભોજન કે તર્પણની સામગ્રી તૈયાર કરવાથી દૂર રહેવું જોઈએ. પવિત્રતા અને શુદ્ધતાનું વિશેષ ધ્યાન રાખવામાં આવે છે.

• સાંજના સમયે વારસો/સફાઈ: એવી લોકમાન્યતા છે કે પિતૃ પક્ષના દિવસોમાં સૂર્યાસ્ત પછી અથવા સાંજના સમયે ઘરમાં સાવરણી લગાવવાથી કે કચરો બહાર ફેંકવાથી બચવું જોઈએ.

• લોડાના વાસણોનો પરહેજ: પિતૃ પક્ષ દરમિયાન પૂજા-પાઠ, ભોજન બનાવવા અથવા તર્પણ કરતી વખતે લોઢા (લોખંડ)ના વાસણોનો ઉપયોગ વર્જિત માનવામાં આવે છે. તેના બદલે પિત્તળ, તાંબા કે કાંસાના વાસણોનો ઉપયોગ કરવો ઉત્તમ છે.

પિતૃ પક્ષમાં શું કરવું જોઈએ? (યોગ્ય કાર્યો)

નિયમોના પાલનની સાથે-સાથ આ દિવસોમાં કેટલાક વિશેષ પુણ્ય કાર્યો કરવાનો પણ વિધાન છે:

1. તર્પણ અને પિંડદાન: દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ રાખીને કુશ, જવ અને કાળા તળ ભરેલા જળથી પ્રતિદિન અથવા પોતાના પિતૃઓની તિથિના દિવસે શ્રદ્ધાપૂર્વક તર્પણ કરો.

2. પંચબલિ ભોગ: ઘરમાં જ્યારે પણ ભોજન બને, ત્યારે તેમાંથી ગાય, કાગડો, કુતરો, દેવતા અને કીડી (પંચબલિ) માટે ભોજનનો હિસ્સો કાઢીને સૌથી પહેલા તેમને આપો.

3. દાન-પુણ્ય અને સેવા: તમારી ક્ષમતા અનુસાર ગરીબો, બ્રાહ્મણો અથવા જરૂરિયાતમંદોને ભોજન, અન્ન, ફળ અને વસ્ત્રોનું દાન કરો. કોઈ ભૂખ્યાને ભોજન કરાવવું એ પિતૃઓને તૃપ્ત કરવા સમાન માનવામાં આવે છે.

4. સાત્વિક અને સંયમિત જીવન: આ 16 દિવસો સુધી સંપૂર્ણપણે સાત્વિક આચરણ રાખો, બ્રહ્મચર્ય નિયમોનું પાલન કરો અને તમારો મોટાભાગનો સમય ભગવાનના સ્મરણ અને સારા કાર્યોમાં વિતાવો.