‘દુનિયાની જીડીપીનો ૧ તૃતીયાંશ હિસ્સો ક્વાડ પાસે’: માર્કો રૂબિયોએ શક્તિ બતાવી ચીનની ચિંતા વધારી, નવી દિલ્હીથી વોશિંગ્ટન સુધી રણનીતિ તૈયાર
વૈશ્વિક રાજનીતિ અને રણનીતિના મંચ પરથી એક બહુ મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સુરક્ષા અને મુક્ત વેપાર જાળવી રાખવા માટે ક્વાડ (QUAD) સંગઠનના ચારેય દેશોએ કમર કસી લીધી છે. તાજેતરમાં યોજાયેલી ક્વાડ વિદેશ મંત્રીઓની હાઈ-લેવલ બેઠક બાદ એક સંયુક્ત પ્રેસ નિવેદન જારી કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં દરિયાઈ સુરક્ષા, ઉર્જા ક્ષેત્ર, ક્રિટિકલ મિનરલ્સ (જરૂરી ખનિજો) અને સપ્લાય ચેનને મજબૂત કરવા માટે અનેક ઐતિહાસિક નિર્ણયોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ બેઠકમાં ભારત, અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાના વિદેશ મંત્રીઓએ ભાગ લીધો હતો.
આ બેઠક દરમિયાન અમેરિકાના નવા સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ માર્કો રૂબિયોએ એક એવું નિવેદન આપ્યું છે જેણે ચીનની ધડકનો વધારી દીધી છે. રૂબિયોએ ક્વાડની આર્થિક તાકાતનો પરચો આપતા કહ્યું કે આ સંગઠન વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાને દોરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ક્વાડ માત્ર ચર્ચાનું મંચ નથી, પરંતુ સમાન વિચારધારાવાળો મજબૂત ગઠબંધન: માર્કો રૂબિયો
અમેરિકાના સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ માર્કો રૂબિયોએ મંગળવારે (૨૬ મે ૨૦૨૬) ક્વાડ સમૂહના આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે ક્વાડ હવે માત્ર ચા-પાણી પીવા કે ચર્ચા કરવા માટેનું મંચ નથી રહ્યું, પરંતુ તે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સમાન હિતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોની રક્ષા કરતું એક અત્યંત શક્તિશાળી ગઠબંધન બની ચૂક્યું છે.
સંયુક્ત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં માર્કો રૂબિયોએ ક્વાડના આંકડા રજૂ કરતા જણાવ્યું કે:
ક્વાડમાં સામેલ ચારેય દેશો (ભારત, અમેરિકા, જાપાન, ઓસ્ટ્રેલિયા) મળીને સમગ્ર વિશ્વની કુલ જીડીપી (GDP) નો લગભગ એક-તૃતીયાંશ (૧/૩) હિસ્સો ધરાવે છે.
આ ચારેય દેશોની કુલ વસ્તી ૨ અબજથી પણ વધારે છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે આ સંગઠન માત્ર આર્થિક કે સૈન્ય રીતે મજબૂત દેશોનું જૂથ નથી, પરંતુ આ એવા લોકશાહી દેશોનું ગઠબંધન છે જેઓ સમાન માનવીય મૂલ્યો, મજબૂત લોકતાંત્રિક પ્રણાલી અને આર્થિક વિકાસના સમાન વિચારોમાં અતુટ વિશ્વાસ રાખે છે.
દરિયાઈ સુરક્ષા માટે ‘રિયલ ટાઇમ’ મોનિટરિંગ સિસ્ટમની જાહેરાત
ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ચીનના જહાજો અને સબમરીનોની ઘૂસણખોરી રોકવા માટે ક્વાડ દેશોએ એક મોટો માસ્ટર પ્લાન જાહેર કર્યો છે. બેઠકમાં ‘ઇન્ડો-પેસિફિક મેરિટાઇમ કોઓપરેશન સર્વેલન્સ’ શરૂ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ સાથે જ દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે ‘રિયલ ટાઇમ કોમર્શિયલ મેરિટાઇમ ડોમેન ઇન્ફોર્મેશન ઇકોસિસ્ટમ’ સ્થાપિત કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.
આ નવી તકનીકી સિસ્ટમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સમુદ્રની અંદર અને ઉપર થતી દરેક નાની-મોટી ગતિવિધિઓ પર ચોક્કસ નજર રાખવાનો છે. આનાથી દરિયાઈ વેપારી માર્ગો વધુ સુરક્ષિત બનશે અને કોઈપણ અણધારી આફત કે ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ સામે ચારેય દેશો મળીને તુરંત એક્શન લઈ શકશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનું પાલન કરવું દરેક માટે જરૂરી: ડૉ. એસ. જયશંકર
ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે બેઠક બાદ પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા જણાવ્યું કે ક્વાડ વિદેશ મંત્રીઓની આ મુલાકાત વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ જોતાં ખૂબ જ સમયસરની, મહત્વપૂર્ણ અને ઉત્પાદક રહી છે. તેમણે કહ્યું કે અમારી વાતચીતનો મોટો હિસ્સો દુનિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રના પડકારો પર કેન્દ્રિત હતો.
ડૉ. જયશંકરે ચીનનું નામ લીધા વિના તેના પર નિશાન સાધતા કહ્યું કે, “આપણે ચારેય દેશો દરિયાઈ સ્તરની મજબૂત લોકશાહી છીએ અને ઇન્ડો-પેસિફિકના અલગ-અલગ ભૌગોલિક હિસ્સામાં મોજૂદ છીએ. આવી સ્થિતિમાં પરસ્પર વિચારોનું આદાન-પ્રદાન અત્યંત અનિવાર્ય બની જાય છે. સમુદ્રમાં કોઈપણ અવરોધ વિના મુક્ત વેપાર ચાલુ રહે તે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે જરૂરી છે અને તેના માટે તમામ દેશોએ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનું (International Law) સંપૂર્ણ પાલન કરવું જ પડશે.”
ક્વાડ દેશો વચ્ચે કયા કયા ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધશે?
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે માહિતી આપી હતી કે ક્વાડ દેશો વચ્ચે દરિયાઈ સ્તરે સહયોગ સતત વધી રહ્યો છે. આગામી સમયમાં નીચે મુજબના મહત્વના ક્ષેત્રોમાં સંયુક્ત ઓપરેશન અને પ્રોજેક્ટ્સને વધુ ઝડપી બનાવવામાં આવશે:
મેરિટાઇમ ડોમેન અવેરનેસ: સમુદ્રની સુરક્ષા અને જાગૃતિ વધારવી.
લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્ક અને ક્ષમતા નિર્માણ: ચારેય દેશોની સેનાઓ વચ્ચે લોજિસ્ટિક્સની આપ-લે સરળ બનાવવી.
અંડર-સી કેબલ્સ (Under-sea cables): સમુદ્રના પેટાળમાં બિછાવેલા ઇન્ટરનેટ અને કોમ્યુનિકેશન કેબલ્સની સુરક્ષા કરવી.
માનવતાવાદી સહાય અને આપત્તિ રાહત (HADR): આ ક્ષેત્રમાં આવતી કુદરતી આફતો જેમ કે સુનામી કે વાવાઝોડા વખતે ચારેય દેશો સાથે મળીને બચાવ કામગીરી કરશે.
સપ્લાય ચેન અને માર્કેટ ઇકોનોમી મજબૂત કરવા પર ભાર
ભારતીય વિદેશ મંત્રીએ વધુમાં જણાવ્યું કે ક્વાડના ચારેય દેશો બજાર આધારિત અર્થવ્યવસ્થા (Market-based Economy) ધરાવે છે અને આર્થિક સ્થિરતાના પક્ષધર છે. કોરોના કાળ અને વર્તમાન યુદ્ધો દરમિયાન વૈશ્વિક સપ્લાય ચેન ખોરવાઈ ગઈ હતી, તેમાંથી પાઠ ભણીને હવે ક્વાડ દેશો પરસ્પર નિર્ભરતા વધારશે.
દુનિયા માટે ભરોસાપાત્ર અને સુરક્ષિત ટેક્નોલોજીને પ્રોત્સાહન આપવું, ઉત્પાદન ક્ષમતા (Manufacturing Capacity) વધારવી, તેમજ ઉર્જા અને રાસાયણિક ખાતરો (Fertilizers) ની સરળ ઉપલબ્ધતા જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પર પણ આ બેઠકમાં વિગતવાર રોડમેપ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
