મોંઘવારી અને ક્રૂડના વધતા ભાવ વચ્ચે RBI ની મહત્વની બેઠક શરૂ: શું વ્યાજદરો વધશે?
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) ની ત્રણ દિવસીય મહત્વની બેઠક સોમવારથી શરૂ થઈ ગઈ છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ અને નાણાકીય નિષ્ણાતો સર્વાનુમતે માની રહ્યા છે કે રિઝર્વ બેંક આ વખતે તેના મુખ્ય પોલિસી રેટ એટલે કે રેપો રેટ (Repo Rate) ને 5.25% પર યથાવત રાખશે. વધતો ફુગાવો, ક્રૂડ ઓઇલની અસ્થિર કિંમતો અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને RBI આ વખતે પણ સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવી શકે છે.
અંદાજે 18 અર્થશાસ્ત્રીઓ અને બજાર નિષ્ણાતો પર કરવામાં આવેલા એક સર્વે અનુસાર, 5 ઓગસ્ટે જાહેર થનારા પોલિસી નિર્ણયોમાં કોઈ મોટા ફેરફારની શક્યતા નથી. વર્ષ 2025 માં કટૌતી કર્યા પછી, છેલ્લા ત્રણ પોલિસી રિવ્યુથી RBI એ વ્યાજદરો સ્થિર રાખ્યા છે. આ વખતનો નિર્ણય પણ તે જ દિશામાં આગળ વધે તેવી સંભાવના છે.
ફુગાવાનો દર અને ક્રૂડ ઓઇલની ચિંતા
ભારતીય અર્થતંત્ર મજબૂત સ્થિતિમાં હોવા છતાં, નીતિ ઘડવૈયાઓ ફુગાવાની પરિસ્થિતિ અને પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને લઈને ખૂબ જ સાવધ છે.
છેલ્લા આંકડાઓ અનુસાર, જૂન મહિનામાં છૂટક ફુગાવો વધીને 18 મહિનાની ઊંચી સપાટી એટલે કે 4.38% પર પહોંચી ગયો હતો, જે RBI ના 4% ના મધ્યમ ગાળાના લક્ષ્યાંક કરતાં વધુ છે. આમ છતાં, મોટાભાગના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કેન્દ્રીય બેંક નાણાકીય વર્ષ 2026-27 (FY27) માટે પોતાના 5.1% ના ફુગાવાના અંદાજને જાળવી રાખશે. મોંઘવારીમાં આ વધારો મુખ્યત્વે સપ્લાય ચેઇનની સમસ્યાઓને કારણે છે, નહીં કે ગ્રાહકોની માગમાં અચાનક આવેલા ઉછાળાને કારણે.
બીજી તરફ, ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો ફરી એકવાર ચિંતાનો વિષય બની છે. જૂન મહિનામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સીઝફાયર બાદ તેલની કિંમતો થોડી ઘટી હતી, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયામાં ફરી તણાવ વધતાં બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો છે. જો ક્રૂડના ભાવ લાંબા સમય સુધી ઊંચા રહેશે, તો તેની અસર પરિવહન ખર્ચ અને આખરે સામાન્ય ગ્રાહક ઉપયોગની વસ્તુઓ પર પડી શકે છે.
વિકાસ દરનો અંદાજ અને ચોમાસાનું પરિબળ
અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે, RBI નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટેના જીડીપી (GDP) ગ્રોથ રેટના 6.6% ના અંદાજમાં કોઈ સુધારો નહીં કરે. બજારના તજજ્ઞોનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક સંજોગો અને તેલના ભાવમાં અનિશ્ચિતતા હોવાથી નીતિઓમાં ઉતાવળે ફેરફાર કરવો યોગ્ય રહેશે નહીં. અકાળે લેવાયેલા કોઈ કડક નિર્ણયો દેશના આર્થિક વિકાસને અસર પહોંચાડી શકે છે.
બીજી તરફ, દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની પ્રગતિ પર પણ સૌની નજર છે. હવામાન વિભાગના અંદાજ અનુસાર, આ વખતે સરેરાશ કરતાં ઓછો વરસાદ પડી શકે છે. જો ચોમાસું નબળું રહેશે તો ખાદ્ય ચીજોની મોંઘવારી વધી શકે છે, જે ગ્રામીણ વિસ્તારની માગને અસર કરશે અને સરકાર પર સબસિડીનું ભારણ પણ વધારી શકે છે.
વ્યાજદરના નિર્ણયોને અસર કરતા મુખ્ય પરિબળો
| પરિબળ | શા માટે મહત્વનું છે? |
| ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ | ભાવ વધવાથી ઈમ્પોર્ટેડ ઈન્ફ્લેશન (આયાતી મોંઘવારી) વધવાનું જોખમ રહે છે. |
| પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ | ભૌગોલિક સ્થિતિમાં અસ્થિરતા દેશની બાહ્ય આર્થિક સ્થિરતાને અસર કરી શકે છે. |
| ચોમાસાની સ્થિતિ | નબળો વરસાદ ખાદ્ય ફુગાવો વધારી શકે છે. |
| છૂટક ફુગાવો (CPI) | હાલમાં ફુગાવો RBI ના 4% ના ટાર્ગેટ કરતાં ઉપર છે. |
| યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ | અમેરિકામાં વ્યાજદરો વધવાથી મૂડીના પ્રવાહ અને રૂપિયાના મૂલ્ય પર અસર પડે છે. |
| બેંકિંગ લિક્વિડિટી | સિસ્ટમમાં રોકડની સ્થિતિ સમજીને જ RBI રેટ્સ અંગે આગામી નિર્ણય લેશે. |
લિક્વિડિટી અને વિદેશી મૂડીપ્રવાહ પર ધ્યાન
આ પોલિસી બેઠકમાં RBI જૂન મહિનામાં વિદેશી મૂડી વધારવા અને રૂપિયાને મજબૂત કરવા માટે લેવાયેલા પગલાંની સમીક્ષા પણ કરશે. તે સમયે FCNR(B) ડિપોઝિટ માટે કન્સેસનલ ફોરેક્સ સ્વાપ અને વિદેશી ધિરાણના નિયમોમાં છૂટછાટ આપવામાં આવી હતી.
રિઝર્વ બેંકના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે આ પહેલોના કારણે દેશમાં અંદાજે $32 બિલિયન (3,200 કરોડ ડૉલર) નો વિદેશી મૂડીપ્રવાહ આવ્યો છે, જેનાથી ભારતીય કરન્સી પરનું ક્ષણિક જોખમ ઘણું ઓછું થઈ ગયું છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, આ વખતે રૂપિયાને સપોર્ટ કરવા માટે કોઈ નવા વધારાના પગલાં લેવાની જરૂર જણાતી નથી.
તમામ અર્થશાસ્ત્રીઓની એક જ અપેક્ષા: ‘Status Quo’
બજારના તમામ મુખ્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ જેવી કે HDFC બેંક, ICICI સિક્યોરિટીઝ, કોટક મહિન્દ્રા બેંક, સ્ટાન્ડર્ડ ચાર્ટર્ડ અને એન્ઝી (ANZ) બેંકનું માનવું છે કે RBI હાલમાં ‘રાહ જુઓ અને જુઓ’ (Wait-and-Watch) ની નીતિ અપનાવશે.
એચડીએફસી બેંકના પ્રિન્સિપલ ઇકોનોમિસ્ટના જણાવ્યા મુજબ, કેન્દ્રીય બેંક અગાઉ લેવાયેલા નિર્ણયોની અર્થતંત્ર પર થયેલી અસર અને વૈશ્વિક જોખમોનું મૂલ્યાંકન કરી રહી છે, તેથી વ્યાજદરમાં કે ફુગાવાના અંદાજમાં તાત્કાલિક કોઈ ફેરફાર થવાની શક્યતા ખૂબ ઓછી છે.
