NCLT-NCLAT વિવાદ: શું રાતોરાત છીનવાઈ જશે કર્મચારીઓની નોકરી? કોર્ટની લાલ આંખ પછી મચી હલચલ!
દેશની ન્યાયિક અને અર્ધન્યાયિક સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા (Autonomy) અને સ્વતંત્રતા હંમેશાંથી ચર્ચાનો વિષય રહી છે. તાજેતરમાં જ નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) અને નેશનલ કંપની લો અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ (NCLAT) ની કામગીરી અને સંચાલનને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારના કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રાલય (MCA) પર અત્યંત આકરી ટિપ્પણીઓ કરી છે.
ગુરુવારે આ મામલે સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી, જેમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) ની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે મંત્રાલયના પ્રભાવ અને અંકુશ સામે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે મંત્રાલય દ્વારા આ બંને સંસ્થાઓ પર એકહથ્થુ નિયંત્રણ સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જે તેમની ન્યાયિક સ્વતંત્રતા માટે યોગ્ય નથી.
MCA ના નિયંત્રણ પર સુપ્રીમ કોર્ટની આકરી નારાજગી
સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જ્યોયમાલ્ય બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બનેલી બેન્ચ NCLT અને NCLAT માં વર્ષોથી સેવા આપી રહેલા કરાર આધારિત (Contractual) કર્મચારીઓની અરજી પર સુનાવણી કરી રહી હતી. સુનાવણી દરમિયાન બેન્ચે આ બંને સંસ્થાઓની ભરતી પ્રક્રિયા અને વહીવટી નિયંત્રણ અંગે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
કોર્ટે મૌખિક ટિપ્પણી કરતાં જણાવ્યું હતું કે કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રાલયે NCLT અને NCLAT પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ સ્થાપિત કરી લીધું છે અને મંત્રાલયની આ પકડ જાળવી રાખવાની વૃત્તિ અત્યંત દુર્ભાગ્યપૂર્ણ છે. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ ટ્રિબ્યુનલના અધ્યક્ષોને (Chairpersons) કર્મચારીઓની નિમણૂક અને વહીવટી બાબતોમાં સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા મળવી જોઈએ, જેથી સંસ્થાઓ કોઈપણ દબાણ વિના નિષ્પક્ષ રીતે કાર્ય કરી શકે.
કરાર આધારિત કર્મચારીઓને અચાનક દૂર કરવાનો વિવાદ શું છે?
આ સમગ્ર વિવાદ NCLT અને NCLAT માં લાંબા સમયથી કરાર આધારિત કામ કરતા કર્મચારીઓની નોકરી પર જોખમ ઊભું થવાથી શરૂ થયો છે. કર્મચારીઓ તરફથી કોર્ટમાં રજૂઆત કરતાં વરિષ્ઠ વકીલ મીનાક્ષી અરોડાએ દલીલ કરી હતી કે જે કર્મચારીઓ છેલ્લા છ વર્ષથી વધુ સમયથી આ સંસ્થાઓમાં નિષ્ઠાપૂર્વક સેવા આપી રહ્યા છે, તેમને અચાનક નોકરીમાંથી દૂર કરી શકાય નહીં.
ભરતીના નિયમોનો સંદર્ભ: વકીલે જણાવ્યું હતું કે NCLT ના ભરતીના નિયમો અને મૂળ જાહેરાતમાં કર્મચારીઓને નિયમિત કરવાની (Regularization) જોગવાઈઓ પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ છે. આવી સ્થિતિમાં તમામ કર્મચારીઓને એકસાથે રાતોરાત દૂર કરવા એ મનસ્વી નિર્ણય સાબિત થઈ શકે છે.
બંધારણના અનુચ્છેદ 14 અને 16 નો ભંગ: દલીલ કરવામાં આવી હતી કે આ રીતે કર્મચારીઓને અચાનક નોકરીમાંથી દૂર કરવા એ ભારતીય બંધારણ દ્વારા આપવામાં આવેલા સમાનતાના અધિકાર અને જાહેર રોજગારમાં સમાન તકની બાંયધરીનું ઉલ્લંઘન છે.
અધ્યક્ષની મંજૂરી વિના કાર્યવાહી: કર્મચારીઓના વકીલે માંગ કરી હતી કે NCLT ના અધ્યક્ષની પૂર્વમંજૂરી વિના કોઈપણ કર્મચારીની સેવા સમાપ્ત કરવામાં ન આવે.
નોકરી ગુમાવવાની આશંકા અને કર્મચારીઓની મુશ્કેલીઓ
સુનાવણી દરમિયાન એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કે કરાર આધારિત કર્મચારીઓને 1 કે 2 નવેમ્બરથી કામ છોડી દેવા માટે કહેવામાં આવી શકે છે. તેમની જગ્યાએ કોઈ ખાનગી એજન્સી અથવા કંપની દ્વારા નવી નિમણૂકો કરવાની યોજના હોવાની પણ આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
કર્મચારીઓ સામે આર્થિક અને સામાજિક મુશ્કેલીઓ પણ ઘણી છે. તેમને નિયમિત કર્મચારીઓની જેમ મકાન ભાડા ભથ્થું (HRA) કે મોંઘવારી ભથ્થું (DA) જેવા સામાન્ય લાભો પણ મળતા નથી. તેમ છતાં તેઓ વર્ષોથી સેવા આપી રહ્યા છે.
બીજી તરફ, મુખ્ય ન્યાયાધીશે કરાર આધારિત નિમણૂકો અંગે અસંમતિ વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે પોતાના અનુભવનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું હતું કે કેટલીકવાર અસ્થાયી અથવા કરાર આધારિત કર્મચારીઓને કારણે ન્યાયિક સભ્યોને કામકાજમાં અડચણોનો સામનો કરવો પડે છે, જેના કારણે ન્યાયિક અને તકનીકી સભ્યોની કામગીરીનું પૂરતું મૂલ્યાંકન થઈ શકતું નથી.
NCLT અને NCLAT માં ભરતી માટે કોર્ટનાં મહત્ત્વપૂર્ણ સૂચનો
આ સમગ્ર સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે સુપ્રીમ કોર્ટે ભરતી પ્રક્રિયામાં મોટા ફેરફારો કરવા અંગે કેટલીક રચનાત્મક સલાહ આપી હતી.
1. પ્રતિનિયુક્તિ પર અનુભવી કર્મચારીઓની નિમણૂક: તાત્કાલિક ઉકેલ માટે સરકારી વિભાગોમાંથી અનુભવી કર્મચારીઓને પ્રતિનિયુક્તિ (Deputation) પર લાવી શકાય છે, જેથી કામકાજ અટકે નહીં.
2. UPSC અથવા SSC દ્વારા નિયમિત ભરતી: બંને ટ્રિબ્યુનલોએ ભવિષ્ય માટે તબક્કાવાર નિયમિત ભરતી પ્રક્રિયા શરૂ કરવી જોઈએ. આ માટે સંઘ લોક સેવા આયોગ (UPSC) અથવા કર્મચારી પસંદગી આયોગ (SSC) ની મદદ લેવી યોગ્ય રહેશે.
3. ટૂંકા અને લાંબા ગાળાના ઉકેલો: કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ સમસ્યાના નિવારણ માટે ટૂંકા ગાળાનાં અને લાંબા ગાળાનાં બંને પ્રકારનાં પગલાં લેવા અનિવાર્ય છે.
