શું ગૃહિણીનું કામ ફ્રી છે? સુપ્રીમ કોર્ટે બદલી નાખ્યો કાયદો, હવે ગૃહિણીઓને મળશે ‘રાષ્ટ્ર નિર્માતા’નું સન્માન!
ઘરકામ કરતી મહિલાઓના યોગદાનને આર્થિક દ્રષ્ટિએ માપવામાં હંમેશા અવગણના થતી આવી છે. રસોઈ બનાવવી, બાળકોનો ઉછેર કરવો, ઘરના વડીલોની સેવા કરવી અને આખા ઘરને વ્યવસ્થિત રાખવું—આ કામો દરરોજ કરવામાં આવે છે, છતાં તેને સમાજમાં સામાન્ય રીતે ‘બિન-વેતન કામ’ (Unpaid Work) તરીકે જ જોવામાં આવે છે. પરંતુ હવે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત—સુપ્રીમ કોર્ટે આ પરંપરાગત અને સંકુચિત માનસિકતા બદલવા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો: ગૃહિણીનું મૂલ્ય
જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન.કે. સિંહની પીઠે આ મહત્વનો ચુકાદો આપતા નોંધ્યું હતું કે, એક ગૃહિણીનું યોગદાન માત્ર ઘરના ચાર દીવાલ સુધી મર્યાદિત નથી. તેઓ બાળકોને સંસ્કાર આપે છે, પરિવારના સભ્યોની ભાવનાત્મક જરૂરિયાતો પૂરી કરે છે અને સમગ્ર સમાજના ઘડતરમાં મહત્વનો ફાળો આપે છે. અદાલતે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, સ્ત્રીઓનું યોગદાન માત્ર બાળકોને જન્મ આપવા સુધી જ સીમિત નથી, પરંતુ તેઓ એક એવું ‘માનવ સંસાધન’ તૈયાર કરે છે, જેના પર દેશની પ્રગતિ અને આર્થિક વિકાસનો સમગ્ર આધાર ટકેલો છે.
સડક અકસ્માત અને વળતરની ગણતરી
આ ઐતિહાસિક નિર્ણય એક જૂના કેસના સંદર્ભમાં આવ્યો છે. વર્ષ 2001માં એક દુઃખદ સડક અકસ્માતમાં એક મહિલાનું મૃત્યુ થયું હતું. શરૂઆતમાં પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે પીડિત પરિવારને 8 લાખ રૂપિયાથી થોડું વધારે વળતર આપવાનો આદેશ આપ્યો હતો. જ્યારે આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો, ત્યારે અદાલતે આખા કેસને નવી દ્રષ્ટિથી જોયો.
અદાલતે ગૃહિણીના ઘરના કામકાજને એક અલગ અને મહત્વના આધાર તરીકે સ્વીકાર્યું. પરિણામે, જૂનું વળતર જે માત્ર 8 લાખ હતું, તેને વધારીને 62.77 લાખ રૂપિયા કરવામાં આવ્યું. આ નિર્ણયથી એ સાબિત થયું કે કાયદો હવે સમજે છે કે ઘરના કામનું પણ આર્થિક મૂલ્ય હોય છે.
દર મહિને 30,000 રૂપિયાનું આર્થિક મૂલ્ય
સુપ્રીમ કોર્ટે ખૂબ જ તાર્કિક રીતે ગૃહિણીના કામની કિંમત નક્કી કરી છે. અદાલતે કહ્યું કે, ગૃહિણી પરિવાર માટે જે કામ કરે છે, જો તે કામ બહારથી કોઈ વ્યક્તિ પાસે કરાવવામાં આવે, તો તેના માટે મોટો પગાર ચૂકવવો પડે. તેથી, ‘ઘરેલું દેખભાળની હાનિ’ (Loss of Dependency/Domestic Care) ને વળતરનો એક મુખ્ય આધાર ગણવામાં આવ્યો છે.
અદાલતે આ કામનું મૂલ્ય દર મહિને 30,000 રૂપિયા નક્કી કર્યું છે. એટલું જ નહીં, અદાલતે એવું પણ સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે આ રકમ સમય સાથે વધતી રહે. તે મુજબ, દર ત્રણ વર્ષે આ રકમમાં 10 ટકાનો વધારો કરવામાં આવશે. આ નિર્ણય એક એવી મિસાલ છે જે આવનારા સમયમાં લાખો પરિવારોને ન્યાય અપાવશે.
GDP માં મહિલાઓનું યોગદાન: એક અદ્રશ્ય શક્તિ
અદાલતે વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય અને રાષ્ટ્રીય અભ્યાસોનો હવાલો આપીને નોંધ્યું છે કે, મહિલાઓ દ્વારા કરવામાં આવતા બિન-વેતન કામ અને ઘરેલું જવાબદારીઓનું યોગદાન ભારતની GDP (Gross Domestic Product) માં લગભગ 15 થી 17 ટકા જેટલું છે. આ આંકડો સૂચવે છે કે જો મહિલાઓ આ કામ ન કરતી હોત, તો દેશની અર્થવ્યવસ્થા પર કેટલો મોટો બોજ પડત. તેમ છતાં, વર્ષોથી આ કામોને આર્થિક ગણતરીમાં સ્થાન મળ્યું ન હતું. આ ચુકાદો એ માનસિકતા પર મોટો પ્રહાર છે.
સમાજ અને પરિવાર પર અસર
ઘણા લોકો માને છે કે ગૃહિણીનું કામ કોઈ કામ નથી, કારણ કે તેમાં પૈસાની લેવડ-દેવડ નથી થતી. પરંતુ આ ચુકાદો આપણને સમજાવે છે કે આર્થિક મૂલ્યનો અર્થ માત્ર પગાર નથી. એક ગૃહિણી એક સાથે મેનેજર, રસોઈયા, શિક્ષક, નર્સ અને સામાજિક સલાહકારની ભૂમિકા નિભાવે છે.
જ્યારે કાયદો તેમને ‘રાષ્ટ્ર નિર્માતા’ કહે છે, ત્યારે તે સમાજમાં તેમના સ્થાનને વધારે ગૌરવપૂર્ણ બનાવે છે. આ નિર્ણય માત્ર વળતર વિશે નથી, પરંતુ તે દેશની લાખો મહિલાઓના આત્મસન્માન અને તેમના અથાક પરિશ્રમને મળેલી સત્તાવાર માન્યતા છે.
