કૂતરા કરડવા પાછળનું કારણ શું? સુપ્રીમ કોર્ટે કરી મહત્વની ટિપ્પણી, વકીલે સમજાવ્યું ‘ટેરિટરી’નું ગણિત

રખડતા કૂતરાઓનો મુદ્દો: શું તેઓ ડર સૂંઘી શકે છે? જાણો અદાલતોના મોટા નિર્ણયો અને સુરક્ષાના નિયમો

ભારતમાં રખડતા કૂતરાઓની વધતી વસ્તી અને માણસો સાથેના વધતા સંઘર્ષે એક ગંભીર સ્થિતિ પેદા કરી છે. આંકડા મુજબ, વર્ષ 2024 માં દેશમાં અંદાજે 37,15,713 ડોગ બાઈટ (કૂતરા કરડવા) ના કેસ નોંધાયા હતા. આ “Grim” (ભયાનક) સ્થિતિને જોતા અદાલતો અને વિજ્ઞાને કેટલાક મહત્વપૂર્ણ તથ્યો સામે રાખ્યા છે.

સુપ્રીમ કોર્ટનું કડક વલણ અને નિર્દેશ

તાજેતરમાં સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી-NCR (MCD, NDMC, નોઇડા, ગુરુગ્રામ વગેરે) ના અધિકારીઓને કડક આદેશ આપ્યા છે કે તેઓ સંવેદનશીલ વિસ્તારો અને બહારના વિસ્તારોમાંથી રખડતા કૂતરાઓને પકડવાનું શરૂ કરે અને તેમને ખાસ બનાવવામાં આવેલા ‘ડોગ શેલ્ટર’ અથવા પાઉન્ડમાં સ્થાનાંતરિત કરે. કોર્ટે સ્પષ્ટપણે નિર્દેશ આપ્યો છે કે એકવાર પકડાયા પછી, આ કૂતરાઓને કોઈપણ સંજોગોમાં પાછા શેરીઓમાં કે જાહેર સ્થળોએ છોડવામાં આવશે નહીં. અદાલતે એમ પણ કહ્યું કે કોઈપણ વ્યક્તિ કે સંસ્થા દ્વારા આ પ્રક્રિયામાં અવરોધ ઉભો કરવો એ કોર્ટની અવમાનના માનવામાં આવશે.

શું કૂતરાઓ ખરેખર ‘ડર’ સૂંઘી શકે છે?

વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોએ પુષ્ટિ કરી છે કે કૂતરાઓ ખરેખર મનુષ્યોના પરસેવા દ્વારા ડર, તણાવ અને ખુશી જેવી લાગણીઓને સૂંઘી શકે છે. કૂતરાઓની સૂંઘવાની ક્ષમતા મનુષ્યો કરતા 10,000 થી 1,00,000 ગણી વધુ સંવેદનશીલ હોય છે. તેમની પાસે ‘જેકોબસન ઓર્ગન’ (Jacobson’s organ) નામનું એક વિશેષ અંગ હોય છે, જે તેમને સસ્તન પ્રાણીઓના રાસાયણિક સંકેતોને સમજવાની “સુપરપાવર” આપે છે.

AIના આ યુગમાં કન્ટેન્ટ ક્રિએટર્સ પર તોળાઈ રહ્યું છે જોખમ, માત્ર આ સ્કીલ્સ જ બચાવી શકશે નોકરી!

ભાજપને મોટો ઝટકો: કે. અન્નામલાઈએ પાર્ટીમાંથી આપ્યું રાજીનામું, હવે પોતે બનાવશે નવી રાજકીય પાર્ટી

એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે જ્યારે કૂતરાઓએ ‘ડરવાળા પરસેવા’ ની ગંધ સૂંઘી, ત્યારે તેમનામાં તણાવના લક્ષણો દેખાયા, તેમના હૃદયના ધબકારા વધી ગયા અને તેઓએ તેમના માલિકો પાસે આશ્વાસન માંગ્યું. કોર્ટમાં પણ એવી ચર્ચા થઈ હતી કે કૂતરાઓ ઘણીવાર એવા લોકોને ઓળખી લે છે જે તેમનાથી ડરે છે, અને તેમના પર હુમલો કરવાની સંભાવના વધુ હોય છે.

અદાલતી નિર્ણયો: ખોરાકનો અધિકાર અને જવાબદારી

• દિલ્હી હાઈકોર્ટનો નિર્ણય: કોર્ટે સ્વીકાર્યું છે કે સામુદાયિક કૂતરાઓને ખોરાકનો અધિકાર છે અને નાગરિકોને તેમને ખવડાવવાનો અધિકાર છે, જો તે નિર્ધારિત વિસ્તારોમાં હોય અને અન્યને તકલીફ ન પડે.
• RWAs ની જવાબદારી: રેસિડેન્ટ વેલ્ફેર એસોસિએશન (RWA) ની ફરજ છે કે તેઓ બીમાર અથવા ઘાયલ કૂતરાઓની સારવાર સુનિશ્ચિત કરે અને તેમનું રસીકરણ તથા નસબંધી કરાવે.
• ખવડાવવું વિરુદ્ધ માલિકી હક: સુપ્રીમ કોર્ટે ટિપ્પણી કરી હતી કે “ખવડાવવું એ માલિકી નથી.” તમે તે લોકો પાસેથી એવી માંગ ન કરી શકો કે જેઓ કૂતરાઓને ખવડાવે છે તેઓ તેમને દત્તક પણ લે. ખવડાવવું એ માનવીય કાર્ય છે, કોઈ કાનૂની બંધન નથી.

હડકવા (રેબીઝ) થી બચાવ અને સાવચેતી

હડકવા એ જીવલેણ રોગ છે જે લગભગ 100% ઘાતક છે, પરંતુ સમયસર સારવારથી તેનાથી બચી શકાય છે. જો કોઈ કૂતરો કરડે અથવા નખ મારે, તો નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર:

1. ઘાનું સંચાલન: ઘાને તરત જ વહેતા પાણી અને સાબુથી ઓછામાં ઓછી 15 મિનિટ સુધી સારી રીતે ધોવો જોઈએ.
2. શું ન કરવું: ઘા પર મરચું, મીઠું, હળદર, ચૂનો અથવા તેલ જેવા પદાર્થો ન લગાવો, કારણ કે તે ચેપ વધારી શકે છે.
3. રસીકરણ: તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો અને એન્ટી-રેબીઝ વેક્સિન (ARV) તથા જરૂરિયાત મુજબ રેબીઝ ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન (RIG) નો સંપૂર્ણ કોર્સ લો.

સમાજમાં માણસો અને કૂતરાઓ વચ્ચે સહ-અસ્તિત્વ (Co-existence) જરૂરી છે, પરંતુ તે કોઈના જીવના ભોગે ન હોવું જોઈએ. જ્યાં એક તરફ કૂતરાઓ પ્રત્યેની ક્રૂરતા રોકવી એ નાગરિકોની નૈતિક જવાબદારી છે, ત્યાં બીજી તરફ વહીવટીતંત્રની ફરજ છે કે તે રસ્તાઓને સુરક્ષિત અને કૂતરા-મુક્ત બનાવે.