ખોટ, અકસ્માત અને પડકારો વચ્ચે પણ Air India માં કેટલો સુધારો થયો? સામે આવ્યા ચોંકાવનારા આંકડા
ટાટા ગ્રુપ (Tata Group) દ્વારા એર ઈન્ડિયા (Air India) નું અધિગ્રહણ કર્યાને આશરે ચાર વર્ષ જેટલો સમય વીતી ગયો છે. ભારતની આ સરકારી એરલાઇનનું પુનરુત્થાન દેશના કોર્પોરેટ ઇતિહાસના સૌથી મોટા બદલાવોમાંથી એક માનવામાં આવે છે. જોકે, ટાટા સન્સના ચેરમેન એન. ચંદ્રશેખરન (N Chandrasekaran) નું માનવું છે કે આ પરિવર્તનની સફળતા કે નિષ્ફળતાનો નિર્ણય દર ક્વાર્ટર કે દર વર્ષના નાણાકીય આંકડા જોઈને ન કરી શકાય.
ટાટા સન્સના વાર્ષિક અહેવાલ (Annual Report 2025-26) માં તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે એર ઈન્ડિયાને ફરીથી વિશ્વસ્તરીય બનાવવી એ 5 થી 10 વર્ષની લાંબી યાત્રા છે. આ માટે માત્ર નવા એરક્રાફ્ટ ખરીદવા પૂરતા નથી, પરંતુ એરલાઇનની ટેકનોલોજી, કાર્યસંસ્કૃતિ, કર્મચારીઓ અને સિસ્ટમમાં મૂળભૂત ફેરફારો કરવા જરૂરી છે.
પડકારોથી ભરેલું વર્ષ: ઓપરેશનલ સક્ષમતાની કસોટી
ચંદ્રશેખરને સ્વીકાર્યું હતું કે વિતેલું વર્ષ એર ઈન્ડિયા માટે અત્યાર સુધીના સૌથી મુશ્કેલ વર્ષોમાંનું એક રહ્યું હતું. એરલાઇને એકસાથે અનેક વૈશ્વિક અને આંતરિક પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો:
-
વૈશ્વિક પરિબળો: પશ્ચિમ એશિયા (મધ્ય પૂર્વ) માં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે એરસ્પેસ બંધ થવી, ઇંધણ (AFT) ના ભાવમાં તીવ્ર અસ્થિરતા અને વિદેશી વિનિમય દર (Foreign Exchange) માં મોટી વધઘટ.
-
આંતરિક સંકટ: કરુણ AI171 વિમાન દુર્ઘટના, જેણે એરલાઇનની ઓપરેશનલ ક્ષમતા અને કટોકટી સંચાલનની ભારે કસોટી કરી હતી.
આ તમામ વિપરીત પરિસ્થિતિઓ છતાં, ટાટા જૂથનું માનવું છે કે એર ઈન્ડિયાએ પોતાની લાંબા ગાળાની સફરમાં અર્થપૂર્ણ અને મજબૂત પ્રગતિ જાળવી રાખી છે.
વર્ષો જૂની ખામીઓ દૂર કરવી એ લાંબા ગાળાનું કામ
જાન્યુઆરી 2022 માં જ્યારે ટાટા ગ્રુપે સરકાર પાસેથી એર ઈન્ડિયાનું નિયંત્રણ મેળવ્યું, ત્યારે તેમને જૂના અને ક્ષતિગ્રસ્ત વિમાનો, સડી ગયેલી ટેકનોલોજી, કસ્ટમર સર્વિસમાં અનિયમિતતા અને વર્ષોથી રોકાણના અભાવથી પીડાતી એરલાઇન વારસામાં મળી હતી.
ચંદ્રશેખરન અનુસાર, આવી માળખાકીય સમસ્યાઓ સુધારવામાં સમય લાગે છે. વિશ્વવ્યાપી સપ્લાય ચેઇનની સમસ્યાઓને કારણે નવા વિમાનો અને સ્પેરપાર્ટ્સ મળવામાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે. તેમ છતાં, કંપની એન્જિનિયરિંગ ક્ષમતાઓ વધારવા, હજારો એવિએશન પ્રોફેશનલ્સને તાલીમ આપવા અને લેગસી સિસ્ટમ્સને આધુનિક બનાવવા પર રાત-દિવસ કામ કરી રહી છે. તેમણે ઉમેર્યું કે વિશ્વની તમામ સફળ એરલાઇન્સ દાયકાઓની મહેનત પછી બની છે, થોડાક ક્વાર્ટર્સમાં નહીં.
સુધારાના સકારાત્મક સંકેતો
નાણાકીય પ્રદર્શન હજુ પણ દબાણ હેઠળ છે, પરંતુ ટાટા જૂથે કેટલાક એવા ઓપરેશનલ સુધારાઓ તરફ ઈશારો કર્યો છે જે દર્શાવે છે કે એર ઈન્ડિયા સાચી દિશામાં આગળ વધી રહી છે:
-
વિમાનોનું નવીનીકરણ (Refurbishment): દેશભરના સ્થાનિક રૂટ પર દોડતા નેરો-બોડી (Narrow-body) વિમાનોનું નવીનીકરણ પૂર્ણ થઈ ગયું છે, જેનો ગ્રાહકો તરફથી સારો પ્રતિસાદ મળ્યો છે. વાઇડ-બોડી (Wide-body) વિમાનોનું રિફર્બિશમેન્ટ FY28 ના અંત સુધીમાં પૂર્ણ થવાની ધારણા છે, જેથી આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરોનો અનુભવ બદલાઈ જશે.
-
ગ્રાહક સંતોષમાં મોટો ઉછાળો: ગ્રાહકોની વફાદારી માપવા માટે વપરાતો નેટ પ્રોમોટર સ્કોર (NPS), જે FY23 માં -35 હતો, તે જૂન 2026 સુધીમાં સુધરીને +42 પર પહોંચી ગયો છે. આ દર્શાવે છે કે મુસાફરો હવે સેવાની ગુણવત્તામાં તફાવત અનુભવી રહ્યા છે.
નાણાકીય પડકારો હજુ પણ યથાવત
ઓપરેશનલ સ્તરે સુધારો થયો હોવા છતાં, એર ઈન્ડિયા હજુ સુધી નફાકારકતા (Profitability) મેળવી શકી નથી. વાર્ષિક અહેવાલ મુજબ:
-
એર ઈન્ડિયા: એર ઈન્ડિયાની આવક FY26 માં ઘટીને ₹71,870 કરોડ થઈ છે (જે અગાઉના વર્ષે ₹78,636 કરોડ હતી). કંપનીને કરવેરા પછી ₹15,367.75 કરોડનું નુકસાન થયું છે.
-
એર ઈન્ડિયા એક્સપ્રેસ: ગ્રુપની સસ્તા દરની એરલાઇન એર ઈન્ડિયા એક્સપ્રેસે પણ ₹6,767.29 કરોડનું નુકસાન નોંધાવ્યું છે.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે એરલાઇનના સંપૂર્ણ આધુનિકીકરણ અને કાયાકલ્પ માટે હજુ પણ કેટલા મોટા પાયે રોકાણની જરૂર છે.
વર્ષ 2047 નું વિઝન: માત્ર એરલાઇન નહીં, ભારતની ક્ષમતાનું પ્રતીક
એન. ચંદ્રશેખરન માટે એર ઈન્ડિયાનો પુનર્જન્મ માત્ર એક કંપનીને નફામાં લાવવા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે દેશના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યો સાથે જોડાયેલો છે. ભારતની આઝાદીના શતાબ્દી વર્ષ 2047 ને ધ્યાનમાં રાખીને તેમણે એક મોટું વિઝન રજૂ કર્યું છે.
તેઓ એવું ભવિષ્ય જુએ છે જ્યાં એર ઈન્ડિયાનું વિમાન વિશ્વભરમાં ઉડાન ભરતી વખતે ભારતની ઔદ્યોગિક ક્ષમતાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે—જેમાં ભારતમાં બનેલા સ્પેરપાર્ટ્સ, સ્વદેશી સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ અને દેશની ડિફેન્સ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થયો હોય.
તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે 140 કરોડની વસ્તી અને વિશ્વમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતા અર્થતંત્ર ધરાવતા દેશ પાસે એક એવી ફ્લેગ કેરિયર (રાષ્ટ્રીય એરલાઇન) હોવી જોઈએ જે વિશ્વસ્તરે સ્પર્ધા કરી શકે. આનાથી માત્ર એવિએશન જ નહીં, પરંતુ ટુરિઝમ અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રે લાખો નવી નોકરીઓનું સર્જન થશે અને ભારત વિદેશી એરલાઇન્સ માટે માત્ર ટ્રાન્ઝિટ માર્કેટ રહેવાને બદલે ગ્લોબલ એવિએશન હબ બનશે.
