શું હવે દરેક ભારતીય ખરીદી શકશે Tata Sons ના શેર? RBI ના એક આદેશથી માર્કેટમાં ધમાકો!
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ દેશના સૌથી મોટા ઔદ્યોગિક જૂથોમાંના એક એવા ટાટા ગ્રૂપની મુખ્ય પ્રમોટર કંપની ટાટા સન્સ (Tata Sons) ને અપર લેયર Non-Banking Financial Company (NBFC-UL) ની યાદીમાં શામેલ કરી છે. નાણાકીય ક્ષેત્રે આ વર્ગીકરણ ખૂબ જ અગત્યનું માનવામાં આવે છે, કારણ કે અપર લેયર શ્રેણીમાં માત્ર એવી જ મોટી NBFCs નો સમાવેશ થાય છે જેઓનું કદ અને સમગ્ર આર્થિક વ્યવસ્થા પરનું પ્રભાવ અત્યંત વ્યાપક અને નિર્ણાયક હોય છે.
આરબીઆઈ દ્વારા તાજેતરમાં જાહેર કરાયેલા નિયમો મુજબ, નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓને તેમની કુલ સંપત્તિ (Asset Size), વ્યાપારિક ગતિવિધિઓ અને નાણાકીય સ્થિરતા પર પડતી શક્ય અસરો જેવા આકરા માપદંડોના આધારે આ વર્ગમાં રાખવામાં આવે છે. ટાટા સન્સ આ તમામ કડક માપદંડો પર ખરી ઉતરી હોવાથી તેને આ ઉચ્ચ દર્જ આપવામાં આવ્યો છે.
શેરબજારમાં લિસ્ટિંગ અંગે ઊભી થયેલી નવી ચર્ચાઓ
RBI ના આ નિર્ણય બાદ શેરબજારમાં ટાટા સન્સના સંભવિત આઈપીઓ (IPO) ને લઈને ફરી એકવાર ભારે ચર્ચા જાગી છે. કેન્દ્રીય બેંકની નીતિઓ અને માર્ગદર્શિકા મુજબ, જ્યારે પણ કોઈ કંપનીને Upper Layer NBFC તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે તારીખથી લઈને ત્રણ વર્ષની નિર્ધારિત સમયસીમાની અંદર તેણે સ્ટોક એક્સચેન્જ પર પોતાના શેર લિસ્ટ કરાવવા ફરજિયાત બને છે.
જો ટાટા સન્સનો NBFC તરીકેનો આ દરજ્જો ભવિષ્યમાં પણ યથાવત રહે છે, તો કંપનીએ કાનૂની જોગવાઈઓનું પાલન કરીને નક્કી કરેલી સમયમર્યાદામાં પોતાની લિસ્ટિંગ પ્રક્રિયા પૂરી કરવી પડી શકે છે. જોકે, અહીં એ બાબત નોંધવી ખાસ જરૂરી છે કે ટાટા સન્સ પોતે પણ આ દરજ્જો ચાલુ રાખવા ઈચ્છતી નથી અને તે અંગે પહેલાથી જ જરૂરી પગલાં ભરી ચૂકી છે.
NBFC દરજ્જો સરસ રીતે પરત સોંપવા માટે અરજી
ટાટા સન્સ દ્વારા રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા સમક્ષ પોતાનું Core Investment Company (CIC) તરીકેનું રજિસ્ટ્રેશન સરેન્ડર (સરસ રીતે પરત) કરવા માટે અરજી સબમિટ કરવામાં આવી ચૂકી છે. કંપનીની મુખ્ય દલીલ અને ઈચ્છા એ છે કે તેઓ ફાઈનાન્સિયલ એન્ટિટી તરીકે ઓળખાવાને બદલે એક પ્યોર હોલ્ડિંગ કંપની તરીકે જ કાર્યરત રહેવા માંગે છે.
આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા આરબીઆઈએ અગાઉ સંકેત આપ્યો હતો કે ટાટા સન્સને અપર લેયરની સૂચિમાં મુકવાના નિર્ણયથી કંપની દ્વારા કરવામાં આવેલી આ રજિસ્ટ્રેશન રદ કરવાની અરજી પર કોઈ નકારાત્મક અસર નહીં પડે. રિઝર્વ બેંક આ અરજીની તમામ ટેકનિકલ બાબતોની ઝીણવટભરી તપાસ કરી રહી છે.
હવે પછી આગળનું કાનૂની અને વ્યાપારિક ચિત્ર શું હોઈ શકે?
હાલમાં નાણાકીય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને શેરબજારના વિશ્લેષકોની નજર RBI દ્વારા લેવામાં આવનારા આખરી નિર્ણય પર ટકેલી છે. જો કેન્દ્રીય બેંક ટાટા સન્સની રજિસ્ટ્રેશન સરન્ડર કરવાની અરજીને મંજૂરી આપી દે છે, તો કંપની પરથી NBFC સાથે જોડાયેલા આકરા નિયમો અને સમયસર શેરબજારમાં લિસ્ટ થવાની કાનૂની શરતો આપોઆપ દૂર થઈ જશે.
પરંતુ, જો આ અરજી ફગાવી દેવામાં આવે છે અથવા મંજૂર થવામાં વિલંબ થાય છે, તો ટાટા સન્સ માટે અપર લેયર NBFC ના નિયમો અનુસાર લિસ્ટિંગ પ્રક્રિયા શરૂ કરવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ બચશે નહીં.
વાસ્તવમાં ટાટા સન્સનો મુખ્ય વ્યવસાય શું છે?
ગ્રાહકો અને રોકાણકારો માટે એ જાણવું ખૂબ જ રસપ્રદ છે કે ટાટા સન્સ વાસ્તવમાં કોઈ સામાન્ય ફાઇનાન્સિયલ કંપનીની જેમ સબ્સિડી કે લોન આપવાનું કામ કરતી નથી. તે ટાટા ગ્રૂપની સર્વોચ્ચ હોલ્ડિંગ કંપની (Holding Company) છે. તેનો મુખ્ય કારોબાર ગ્રૂપની તમામ નાની-મોટી વિવિધ કંપનીઓમાં મૂડીરોકાણ કરવાનો અને તેમની ઇક્વિટી હોલ્ડિંગ્સનું સંચાલન કરવાનો છે.
Core Investment Company (CIC) તરીકેના નિયમો પ્રમાણે:
-
આવી કંપનીઓએ પોતાની કુલ ચોખ્ખી સંપત્તિ (Net Assets) નો મોટો હિસ્સો પોતાના જ ગ્રૂપની કંપનીઓના શેર, બોન્ડ્સ, ડિબેન્ચર્સ કે લોન સ્વરૂપે રોકી રાખવો પડે છે.
-
ટાટા સન્સ પણ પોતાની મોટી મૂડી ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસિસ (TCS), ટાટા મોટર્સ, ટાટા સ્ટીલ અને ટાઈટન જેવી અનેક અગ્રણી કંપનીઓમાં જાળવી રાખે છે.
બજારના નિષ્ણાતો અને રોકાણકારોની નજર આગળની વ્યૂહરચના પર
આરબીઆઈના આ મહત્વપૂર્ણ વર્ગીકરણ પછી, ટાટા સન્સના સંભવિત આઈપીઓ (IPO) અંગે દલાલ સ્ટ્રીટ અને રોકાણકારોમાં ઉત્સાહ વધ્યો છે. ભારતીય કોર્પોરેટ જગતમાં ટાટા સન્સ જેવી વિશાળ હોલ્ડિંગ કંપનીનું લિસ્ટિંગ એક ઐતિહાસિક ઘટના બની શકે છે.
પરંતુ કંપનીનું પ્રાથમિક લક્ષ્ય પોતાના રજિસ્ટ્રેશનને સરન્ડર કરવાનું હોવાથી, કંપની અત્યારે ‘રાહ જુઓ અને જુઓ’ (Wait and Watch) ની નીતિ અપનાવી રહી છે. હવે એ જોવાનું અત્યંત રસપ્રદ રહેશે કે દેશની કેન્દ્રીય બેંક આ અરજી પર શું આખરી આદેશ આપે છે અને તેના જવાબમાં ટાટા ગ્રૂપ પોતાની ભવિષ્યની નાણાકીય વ્યૂહરચના કેવા પ્રકારની ઘડે છે.
