અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે તણાવ ચરમસીમાએ
મધ્ય પૂર્વમાં ફાટી નીકળેલા યુદ્ધની જ્વાળાઓ હવે વૈશ્વિક રાજકારણને દઝાડી રહી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી શાબ્દિક અને સૈન્ય ખેંચતાણ હવે એક એવા મોડ પર આવી ગઈ છે જ્યાં એક નાની ભૂલ પણ વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે. વોશિંગ્ટનમાં યોજાયેલી તાજેતરની પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો જે અંદાજ જોવા મળ્યો, તેણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા જગાવી છે.
પત્રકાર પર વરસ્યા ટ્રમ્પ
પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન જ્યારે એક પત્રકારે સીધો સવાલ કર્યો કે, “શું અમેરિકા ફરીથી ઈરાન પર સૈન્ય હુમલો કરવાનું વિચારી રહ્યું છે?”, ત્યારે ટ્રમ્પ ગુસ્સે ભરાયા હતા. તેમણે કોઈ પણ મુત્સદ્દીગીરી રાખ્યા વગર વળતો પ્રહાર કરતા કહ્યું, “હું તમને તે કેમ કહીશ?” ટ્રમ્પના આ ટૂંકા અને તીખા જવાબે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે અમેરિકા તેની આગામી સૈન્ય વ્યૂહરચના જાહેર કરવાના મૂડમાં નથી. આ સાથે જ તેમણે વધુ વાતચીત કરવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો.
વાટાઘાટોમાં અનિશ્ચિતતાનો માહોલ
ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાન તરફથી વાટાઘાટો માટે નવો પ્રસ્તાવ આવ્યો છે, પરંતુ તેમાં કોઈ ગંભીરતા દેખાતી નથી. તેમણે આક્ષેપ કર્યો હતો કે ઈરાનના નેતૃત્વમાં આંતરિક મતભેદો છે, જેને કારણે વાતચીત આગળ વધી શકતી નથી. ટ્રમ્પે કહ્યું, “ક્યારેક લાગે છે કે વસ્તુઓ પાટા પર આવી રહી છે, ત્યાં જ વળી કોઈ નવું પાત્ર સામે આવે છે અને આખી પ્રક્રિયાને પાછી ખેલી દે છે.” ઈરાન એવી શરતો મૂકી રહ્યું છે જે અમેરિકા માટે અસ્વીકાર્ય છે, જોકે આ શરતો શું છે તેની સ્પષ્ટતા હજુ બાકી છે.
વિકલ્પો અને વ્યૂહરચના
રાષ્ટ્રપતિએ સ્વીકાર્યું કે અમેરિકા પાસે અત્યારે બે જ માર્ગો છે: ૧. સંપૂર્ણ સૈન્ય કાર્યવાહી: દુશ્મનને પૂરી તાકાતથી કચડી નાખવો. ૨. રાજદ્વારી સમાધાન: ટેબલ પર બેસીને શાંતિ સ્થાપવી. ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો હતો કે તેઓ સીધી અને મોટી સૈન્ય કાર્યવાહી ટાળવા માંગે છે, પરંતુ જો ઈરાન પોતાનું વલણ નહીં બદલે તો અમેરિકા કડક પગલાં લેતા અચકાશે નહીં.
યુદ્ધની ભયાનકતા અને માનવીય નુકસાન
૨૮ ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા આ સંઘર્ષે અત્યાર સુધીમાં ભયંકર તારાજી સર્જી છે. આંકડાઓ અત્યંત ચોંકાવનારા છે:
-
ઈરાન: ૩,૩૭૫ થી વધુ નાગરિકોના મોત.
-
લેબનોન: ૨,૬૦૦ થી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા.
-
ઈઝરાયેલ અને અન્ય અખાતી દેશો: અંદાજે ૪૫ થી વધુ લોકોના મોત.
-
સૈન્ય નુકસાન: લેબનોનમાં ૧૭ ઈઝરાયેલી સૈનિકો અને સમગ્ર ક્ષેત્રમાં ૧૩ અમેરિકન સૈનિકો શહીદ થયા છે.
હોર્મુઝની નાકાબંધી: આર્થિક ચિંતા
યુદ્ધ માત્ર જમીન પર જ નહીં, પણ સમુદ્રમાં પણ લડાઈ રહ્યું છે. ઈરાને વિશ્વના તેલ પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વની એવી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Hormuz Strait) પર પોતાનું વર્ચસ્વ જમાવ્યું છે. સામા પક્ષે અમેરિકાએ ઈરાની બંદરોની નાકાબંધી કરી છે. આ સ્થિતિને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધવાની અને આર્થિક મંદી આવવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે.
વૈશ્વિક સમુદાય અત્યારે શ્વાસ અધ્ધર કરીને જોઈ રહ્યો છે કે ‘અનપ્રેડિક્ટેબલ’ ગણાતા ટ્રમ્પ હવે કયું પગલું ભરશે. શું આ વિવાદ શાંતિપૂર્ણ રીતે ઉકેલાશે કે પછી વિશ્વ વધુ એક મોટા યુદ્ધ તરફ ધકેલાશે, તે આવનારો સમય જ બતાવશે.
