મધ્ય પૂર્વમાં મડાગાંઠ અને મુત્સદ્દીગીરી: અમેરિકા-ઈરાન વાટાઘાટો વચ્ચે ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ સ્થગિત
મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે એક આશાસ્પદ પરંતુ જટિલ સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હોર્મુઝની ખાડી ખોલવા માટેના સૈન્ય અભિયાન ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ (Project Freedom) ને હાલ પૂરતું સ્થગિત કરવાની જાહેરાત કરી છે. ટ્રમ્પના મતે, ઈરાનના પ્રતિનિધિઓ સાથે ‘સંપૂર્ણ અને અંતિમ સમજૂતી’ તરફ મોટી પ્રગતિ થઈ રહી છે, જેના કારણે આ સૈન્ય ઓપરેશન પર રોક લગાવવામાં આવી છે.
ટ્રમ્પનો આશાવાદ અને ઈરાનનું કડક વલણ
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે, તેહરાન સાથે કરાર થઈ શકે છે કે નહીં તે જોવા માટે ઓપરેશનને ટૂંકા ગાળા માટે અટકાવવામાં આવ્યું છે. જોકે, ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયનનો સૂર આનાથી તદ્દન અલગ છે. પેઝેશ્કિયને આક્ષેપ કર્યો છે કે અમેરિકા ‘મહત્તમ દબાણની નીતિ’ અપનાવી રહ્યું છે અને અપેક્ષા રાખે છે કે ઈરાન તેમની એકતરફી માંગણીઓ સામે ઝૂકી જાય, જે તેહરાન માટે અશક્ય છે. આ નિવેદનો પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે શાંતિના પ્રયાસો ચાલુ હોવા છતાં, બંને પક્ષો વચ્ચે પરસ્પર અવિશ્વાસની ખાઈ હજુ પણ ઊંડી છે.
લંડનમાં ઈઝરાયેલી શસ્ત્ર કંપની સામે વિરોધ પ્રદર્શન
બીજી તરફ, પશ્ચિમી દેશોમાં પણ યુદ્ધ વિરોધી દેખાવો તેજ બન્યા છે. લંડનમાં ‘પીપલ અગેન્સ્ટ જેનોસાઈડ’ (People Against Genocide) જૂથના કાર્યકર્તાઓએ વીમા કંપની ‘ચબ’ (Chubb) ના મુખ્ય મથકને બ્લોક કરી દીધું હતું. આ વિરોધ પ્રદર્શન પાછળનું કારણ કંપનીનું ઈઝરાયેલની સૌથી મોટી શસ્ત્ર ઉત્પાદક કંપની ‘એલ્બિટ સિસ્ટમ્સ’ (Elbit Systems) સાથેનું જોડાણ હોવાનું કહેવાય છે.
પ્રદર્શનકારીઓનો દાવો છે કે ચબ કંપની એલ્બિટની પેટાકંપની ‘UAV એન્જિન્સ’નો વીમો લે છે, જે ઈઝરાયેલી સૈન્ય માટે 85 ટકા ડ્રોન અને લશ્કરી સાધનો બનાવે છે. કાર્યકરોનું કહેવું છે કે જો વીમા કંપનીઓ આ શસ્ત્ર ઉત્પાદકોને ટેકો આપવાનું બંધ કરે, તો ઈઝરાયેલની સૈન્ય કામગીરી પર તેની મોટી અસર પડી શકે છે.
લેબનોનમાં સીઝફાયરનું ઉલ્લંઘન? ઈઝરાયેલના હુમલા તેજ
મધ્ય પૂર્વના અન્ય એક મોરચે, ઈઝરાયેલી સેનાએ લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહના ઠેકાણાઓ પર હુમલા શરૂ કર્યા હોવાની જાણકારી આપી છે. આ હુમલાઓ સીઝફાયર સમજૂતીના ઉલ્લંઘન તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે. ઈઝરાયેલી સૈન્ય (IDF) નું કહેવું છે કે લેબનોનના દક્ષિણ ભાગમાં ઈઝરાયેલી સૈનિકોની નજીક ડ્રોન વિસ્ફોટ થયાની ઘટનાઓ બાદ આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. આ હુમલાઓ પહેલા ઈઝરાયેલે દક્ષિણ લેબનોનના એક ડઝન જેટલા ગામડાઓ માટે ખાલી કરવાની નવી ચેતવણી પણ જારી કરી હતી.
ઈરાનના બંદર ખમીરમાં નિયંત્રિત વિસ્ફોટોની ચેતવણી
ઈરાનની અંદર પણ યુદ્ધના અવશેષો સાફ કરવાની કામગીરી ચાલી રહી છે. હોર્મુઝગાન પ્રાંતના ખમીર કાઉન્ટીના ગવર્નર મુરાદ ઝેરેહીએ રહેવાસીઓને ચેતવણી આપી છે કે બુધવાર સાંજથી શહેરની આસપાસ નિયંત્રિત વિસ્ફોટો સંભળાશે. રિપોર્ટ્સ મુજબ, આ વિસ્ફોટો યુએસ-ઈઝરાયેલ હુમલાઓ દરમિયાન લેન્ડ થયેલા અને વિસ્ફોટ ન થયેલા શસ્ત્રોને નિષ્ક્રિય કરવાના ઓપરેશનનો એક ભાગ છે. સેના હવે આ વિસ્તારોને સુરક્ષિત બનાવવા માટે અદ્રશ્ય જોખમોને ખતમ કરી રહી છે.
વર્તમાન રાજકીય સ્થિતિનું વિશ્લેષણ
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે મધ્ય પૂર્વનું રાજકારણ હાલમાં ‘બેધારી તલવાર’ પર ચાલી રહ્યું છે. એક બાજુ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર સમજૂતીનો દાવો કરીને સૈન્ય કાર્યવાહી રોકી રહ્યું છે, તો બીજી બાજુ લેબનોન અને ઈરાનમાં અસ્થિરતા યથાવત છે.
