‘અમેરિકાના દબાણ સામે નહીં ઝૂકીએ’: ઈરાની રાષ્ટ્રપતિએ ટ્રમ્પની ટીકા કરી, પરમાણુ અધિકાર મુદ્દે હોર્મુઝમાં ફરી તણાવ વધ્યો
વૈશ્વિક રાજનીતિમાં આજે ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ફરી એકવાર ભૂકંપ આવ્યો છે. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિઆને અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને વર્તમાન અમેરિકી નીતિઓ પર આકરા પ્રહારો કરતા સવાલ કર્યો છે કે, “અમારા પરમાણુ અધિકારો છીનવી લેનાર ટ્રમ્પ કોણ છે?” આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા ૮ અઠવાડિયાના યુદ્ધમાં ક્ષણિક વિરામ આવ્યો હતો.
૧. પરમાણુ કાર્યક્રમ: હક કે ગુનો?
આજે ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ‘અલ જઝીરા’ અને ઈરાની ન્યૂઝ એજન્સીઓ દ્વારા પ્રસિદ્ધ કરાયેલા અહેવાલો મુજબ, રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિઆને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સંપૂર્ણપણે ટેકનોલોજીકલ અધિકાર છે. તેમણે અમેરિકાના દબાણને “બાહ્ય હસ્તક્ષેપ” ગણાવતા કહ્યું કે વોશિંગ્ટન પાસે કોઈ માન્ય કારણ નથી કે તે ઈરાનને આ માર્ગ પર જતા રોકી શકે. તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો કે કયા ગુનાના આધારે ઈરાન પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવી રહ્યા છે?
૨. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ફરી નાકાબંધી
૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના લેટેસ્ટ સેટેલાઈટ ડેટા અને શિપિંગ રિપોર્ટ્સ સૂચવે છે કે ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ફરીથી પોતાની પકડ મજબૂત કરી છે. યુદ્ધવિરામની મુદત પૂરી થવાની અણી પર છે ત્યારે ઈરાને ફરીથી નાકાબંધી લાદતા વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર જોખમ ઊભું થયું છે. આ અગાઉ ‘દેશ ગરીમા’ જેવા ભારતીય ટેન્કરો આ રૂટ પરથી પસાર થયા હતા, પરંતુ હવે ફરીથી જોખમ વધ્યું છે.
૩. ટ્રમ્પની વ્યૂહરચના અને વાટાઘાટો
એક તરફ ઈરાન આક્રમક છે, તો બીજી તરફ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે બંને દેશો વચ્ચેની ગુપ્ત વાટાઘાટોને “ખૂબ જ સારી” ગણાવી છે. જોકે, તેમણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અંગે કડક ચેતવણી પણ આપી છે કે જો ઈરાન વેપારી જહાજોને રોકશે તો તેના ગંભીર પરિણામો આવશે. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ રાજદ્વારી ગલિયારાઓમાં એવી ચર્ચા છે કે ઈરાન આ મંત્રણામાં પોતાની શરતો મનવાવા માટે દબાણ કરી રહ્યું છે.
૪. ગલ્ફ દેશોમાં વધતો ફેલાવો
છેલ્લા આઠ અઠવાડિયાથી ચાલી રહેલું આ યુદ્ધ હવે માત્ર ઈરાન અને અમેરિકા પૂરતું મર્યાદિત નથી રહ્યું. આ સંઘર્ષ હવે પડોશી ગલ્ફ દેશોમાં પણ ફેલાઈ રહ્યો છે, જેના કારણે ભારત જેવા દેશોની ઊર્જા સુરક્ષા જોખમમાં મુકાઈ છે. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ની સ્થિતિ મુજબ, જો ટૂંક સમયમાં કોઈ સમજૂતી નહીં થાય તો આ યુદ્ધવિરામ ભીષણ યુદ્ધમાં ફેરવાઈ શકે છે.
૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ નો આ ઘટનાક્રમ સૂચવે છે કે ઈરાન કોઈપણ ભોગે પોતાના પરમાણુ મહત્વાકાંક્ષાઓ છોડવા તૈયાર નથી. પેઝેશ્કિઆનનું “ટ્રમ્પ કોણ છે?” વાળું નિવેદન એ માત્ર રાજકીય નિવેદન નથી, પણ અમેરિકા પ્રત્યેના ઈરાનના આકરા વલણનું પ્રતિબિંબ છે.
