Offline UPI Payment:NPCI લાવી રહ્યું છે ક્રાંતિકારી Tap-to-Pay સુવિધા
ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ અને નાણાકીય ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં ભારતે વિશ્વભરમાં પોતાની એક આગવી ઓળખ ઊભી કરી છે. યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) આજે દેશના દરેક નાગરિકના દૈનિક જીવનનો અવિભાજ્ય હિસ્સો બની ગયું છે. પરંતુ ઘણીવાર નબળા ઇન્ટરનેટ કનેક્શન, બેઝમેન્ટ, ભૂગર્ભ મેટ્રો સ્ટેશન કે નેટવર્ક કવરેજ વગરના વિસ્તારોમાં UPI પેમેન્ટ અટકી જવાથી ગ્રાહકોને મોટી મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે. આ સમસ્યાનો કાયમી અને ક્રાંતિકારી ઉકેલ લાવવા માટે નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) એક નવું ‘ટેપ-ટુ-પે’ (Tap-to-Pay) ઓનલાઇન અને ઓફલાઇન ફિચર લાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
ભારતમાં ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન્સને એક નવી ઊંચાઈ પર લઈ જવા માટે નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) એક મોટો તકનીકી સુધારો કરવા જઈ રહ્યું છે. ટૂંક સમયમાં જ ગ્રાહકો પોતાના સ્માર્ટફોનમાં નેટવર્ક કે સક્રિય ઇન્ટરનેટ કનેક્શન ન હોવા છતાં પણ સીધું UPI પેમેન્ટ કરી શકશે.
આ માટે NPCI નજીકના ભવિષ્યમાં નિયર ફીલ્ડ કમ્યુનિકેશન (NFC) આધારિત ‘ટેપ-ટુ-પે’ સુવિધા લોન્ચ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આ ટેકનોલોજીની મદદથી ગ્રાહકોએ હવે ક્યુઆર કોડ (QR Code) સ્કેન કરવાની કે પિન નંબર દાખલ કરવાની પણ જરૂર રહેશે નહીં.
કેવી રીતે કામ કરશે આ NFC આધારિત ઓફલાઇન સિસ્ટમ?
આ નવી સિસ્ટમમાં ગ્રાહક પોતાના NFC-સપોર્ટેડ સ્માર્ટફોનને વેપારીના PoS (પોઇન્ટ ઓફ સેલ) ટર્મિનલ પર માત્ર ટેપ (અડકાડીને) કરીને પેમેન્ટ પૂરું કરી શકશે.
આ સુવિધા માટે ગ્રાહકોએ અગાઉથી પોતાના ‘UPI Lite’ વોલેટમાં ચોક્કસ રકમ જમા રાખવાની રહેશે. જ્યારે પણ ફોનમાં નેટવર્ક ન હોય અથવા કવરેજ ક્ષેત્રની બહાર હોવ, ત્યારે UPI Lite Wallet માંથી નાણાં આપોઆપ કપાઈ જશે. આ સુવિધા UPI Lite X ટેકનોલોજી પર આધારિત છે, જે સંપૂર્ણપણે ઓફલાઇન મોડમાં બે ઉપકરણો વચ્ચે ડેટા ટ્રાન્સફર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
₹૨,૦૦૦ સુધીના ટ્રાન્ઝેક્શન અને પિન વગર ચુકવણી
હાલના પ્રસ્તાવિત નિયમો અનુસાર, આ ઓફલાઇન ટેપ-ટુ-પે સુવિધા હેઠળ ગ્રાહકો પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન ₹૨,૦૦૦ સુધીની રકમ ઇન્ટરનેટ કે UPI પિન વગર ચુકવી શકશે. પિન વગરની આ પ્રક્રિયા ટ્રાન્ઝેક્શનનો સમય ખૂબ જ ઘટાડી દેશે, જેનાથી ખરીદીના સ્થળે વેપારી અને ગ્રાહક બંનેનો સમય બચશે.
આ સુવિધા માટે વેપારીઓના PoS ટર્મિનલને NPCI પાસેથી ખાસ પ્રમાણપત્ર (Certification) લેવું પડશે. જ્યારે પણ વેપારીનું ટર્મિનલ ઇન્ટરનેટ સાથે કનેક્ટ થશે, ત્યારે સિસ્ટમ તમામ સાચવેલા (Stored) ટ્રાન્ઝેક્શન્સની ચકાસણી કરીને તેને બેંકિંગ સર્વર પર અપડેટ કરી દેશે.
ક્યાં સૌથી વધુ ઉપયોગી સાબિત થશે આ સુવિધા?
ઓફલાઇન UPI નો આ નવો અવતાર ખાસ કરીને નીચેની જગ્યાઓ પર ક્રાંતિકારી સાબિત થશે:
-
એરલાઇન્સ અને વિમાન પ્રવાસ: ફ્લાઇટ દરમિયાન ઇન્ટરનેટ ન હોવાને કારણે અત્યાર સુધી ડિજિટલ પેમેન્ટ શક્ય નહોતું, જ્યાં હવે સરળતાથી ખરીદી થઈ શકશે.
-
ભૂગર્ભ મેટ્રો અને બેઝમેન્ટ પાર્કિંગ: મેટ્રો સ્ટેશનો અથવા ઊંડા બેઝમેન્ટ મોલ અને પાર્કિંગમાં જ્યાં સિગ્નલ આવતા નથી, ત્યાં ટ્રાન્ઝેક્શન અટકશે નહીં.
-
હાઇવે અને દૂરના ગામડાઓ: નેટવર્કની સમસ્યા ધરાવતા પહાડી કે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વેપારીઓ આસાનીથી પેમેન્ટ સ્વીકારી શકશે.
બેંકો અને પેમેન્ટ એપ્સની તૈયારી
ગૂગલ પે (Google Pay), ફોન પે (PhonePe), પેટીએમ (Paytm) અને દેશની મુખ્ય બેંકો આ નવી સુવિધાને પોતાની સત્તાવાર એપ્લિકેશન્સમાં ઉમેરવા માટે તકનીકી ટ્રાયલ્સ કરી રહી છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, દેશમાં UPI નો ઉપયોગ અસાધારણ ઝડપે વધી રહ્યો છે. માસિક સ્તરે અબજોના આંકડામાં ટ્રાન્ઝેક્શન્સ નોંધાઈ રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં, આ નવી ઓફલાઇન અને ટેપ-ટુ-પે સુવિધા લાવવાથી કેશલેસ ઇકોનોમી વધુ મજબૂત બનશે અને ઇન્ટરનેટ પરની નિર્ભરતા ઘટી જશે.
