અણધાર્યા ખર્ચ અને મોંઘવારીનો માર: અમેરિકી નાગરિકો માટે ઈમરજન્સી ફંડ વગર જીવન જીવવું કેટલું જોખમી?
આજના આધુનિક અને વિકસિત યુગમાં વ્યક્તિ ગમે તેટલી સારી કમાણી કરતો હોય, પરંતુ અચાનક નોકરી છૂટી જવી, કોઈ ગંભીર બીમારી આવવી કે અણધાર્યો મોટો ખર્ચ સામે આવી જવો — આ બધી પરિસ્થિતિઓ આખી નાણાકીય વ્યવસ્થાને હચમચાવી નાખવા માટે પૂરતી છે. દુનિયાના સૌથી વિકસિત અને સમૃદ્ધ દેશ ગણાતા અમેરિકામાં પણ આ જ કડવી વાસ્તવિકતા જોવા મળી રહી છે.
અમેરિકાની જાણીતી સંશોધન સંસ્થા ‘પિયુ રિસર્ચ સેન્ટર’ (Pew Research Center) દ્વારા કરવામાં આવેલા એક તાજેતરના સર્વેક્ષણમાંથી ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા છે. આ સર્વે મુજબ, અમેરિકાના અંદાજે ૫૩ ટકા પુખ્ત વયના લોકો પાસે એટલી પણ બચત નથી કે તેઓ કોઈપણ પ્રકારની આવક વિના માત્ર ત્રણ મહિના સુધી પોતાના સામાન્ય ખર્ચા ચલાવી શકે. આ આંકડાઓ સાબિત કરે છે કે સુખી સંપન્ન દેખાતા સમાજમાં પણ નાણાકીય સુરક્ષા (Financial Security) એક મોટો પડકાર બની રહી છે.
દર મહિનાના બિલ ચૂકવવા પણ બની રહ્યા છે મુશ્કેલ
આ સર્વેમાં માત્ર બચત જ નહીં, પરંતુ નાગરિકોની રોજીંદી આર્થિક મુશ્કેલીઓને પણ ઉજાગર કરવામાં આવી છે. સર્વેમાં ભાગ લેનારા આશરે ૨૭ ટકા અમેરિકી પુખ્ત વયના લોકોએ કબૂલ્યું છે કે તેઓ સામાન્ય મહિનાઓમાં પણ પોતાના તમામ બિલ સમયસર પૂરા ચૂકવી શકતા નથી અથવા તો તેમને બિલના આંશિક (Partial) ચુકવણી કરવા પડે છે.
આ ઉપરાંત, ૪૪ ટકા લોકોએ જણાવ્યું કે તેમને கடந்த એક વર્ષ દરમિયાન ઓછામાં ઓછો એક એવો પ્રસંગ નડ્યો હતો જ્યાં તેમને કોઈ અનિવાર્ય અને જરૂરી ખર્ચ ઉઠાવવામાં મોટી મુશ્કેલી પડી હતી. આ જરૂરી ખર્ચાઓમાં મુખ્યત્વે:
તબીબી સારવાર અને હોસ્પિટલના બિલ
વાહન કે મુસાફરી માટે આવવા-જવાનો ખર્ચ
ઘરનું માસિક ભાડું અથવા હોમ લોનનો હપ્તો
ખાવા-પીવાની અને ઘરપહોંચની રોજિંદી ચીજવસ્તુઓ
ખાસ કરીને ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારો અને નાગરિકો માટે આ પાયાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવી અત્યંત કઠિન સાબિત થઈ રહી છે.
ઓછી આવકવાળા વર્ગની સ્થિતિ સૌથી વધુ ચિંતાજનક
સર્વેના ડેટા દર્શાવે છે કે લોકોની આવક (Income Level) ના આધારે તેમની નાણાકીય સ્થિતિમાં મોટો તફાવત રહેલો છે. ઓછી આવક ધરાવતા જૂથમાં તો લગભગ ૭૭ ટકા લોકો એવા છે કે જેમની પાસે ત્રણ મહિનાનું ગુજરાન ચલાવી શકાય તેટલું પૂરતું ઈમરજન્સી ફંડ ઉપલબ્ધ નથી.
જ્યારે મધ્યમ આવક વર્ગની વાત કરીએ તો, તેમાં પણ ૫૨ ટકા લોકો પાસે કોઈ સુરક્ષિત કટોકટી ફંડ નથી. આના મુકાબલે વધુ કે ઊંચી આવક ધરાવતા લોકોની આર્થિક સ્થિતિ ઘણી સારી છે. ઊંચી આવકવાળા વર્ગમાંથી માત્ર ૨૦ ટકા લોકોએ જ એવું કહ્યું કે તેમની પાસે ત્રણ મહિનાના ખર્ચ જેટલી બચત નથી. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે અણધાર્યા ખર્ચાઓને સંભાળવા અત્યંત મુશ્કેલ છે.
ભવિષ્ય માટે બચત કરવામાં પણ લોકો અસમર્થ
આર્થિક તણાવ માત્ર વર્તમાન પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભવિષ્યની સુરક્ષા પર પણ અસર કરી રહ્યો છે. સર્વે અનુસાર, ૫૪ ટકા અમેરિકનો ગત એક વર્ષમાં ભવિષ્ય માટે એક પણ રૂપિયો બચાવી શક્યા નથી. આટલું જ નહીં, ૭૦ ટકા લોકોએ મોંઘવારી અને આર્થિક દબાણના કારણે હોટેલમાં બહાર જમવાનું, મનોરંજન પાછળનો ખર્ચ અને અન્ય બિનજરૂરી વસ્તુઓની ખરીદીમાં મોટો કાપ મૂક્યો છે.
આ આંકડાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે અમેરિકા જેવા દેશમાં પણ ઘણા પરિવારો પોતાની દૈનિક જરૂરિયાતો અને ભવિષ્યની બચત વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે ભારે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.
‘ઈમરજન્સી ફંડ’ શા માટે અત્યંત આવશ્યક છે?
આ તમામ પરિસ્થિતિઓ પરથી નાણાકીય નિષ્ણાતો હંમેશા એક વાત પર ભાર મૂકે છે કે દરેક વ્યક્તિ પાસે ‘ઈમરજન્સી ફંડ’ હોવું અનિવાર્ય છે. ઈમરજન્સી ફંડ એટલે કે એવી બચત રકમ, જેનો ઉપયોગ માત્ર અને માત્ર નોકરી છૂટી જવાની, અકસ્માત કે ગંભીર બીમારી જેવી કટોકટીની સ્થિતિમાં જ થઈ શકે.
સામાન્ય રીતે નાણાકીય સલાહકારો એવું સૂચન કરે છે કે વ્યક્તિ પાસે ઓછામાં ઓછા ત્રણથી છ મહિનાના જરૂરી ખર્ચની બચત અલગ રાખવી જોઈએ. જો આટલી રકમ અગાઉથી જ બચાવીને રાખવામાં આવે, તો ભવિષ્યમાં મુશ્કેલ સમય આવે ત્યારે ઊંચા વ્યાજે દેવું કે કર્જ લેવાની કે પછી પોતાની દૈનિક જરૂરિયાતો સાથે સમજૂતી કરવાની નોબત આવતી નથી. આર્થિક શિસ્ત અને યોગ્ય આયોજન જ આપણને અનિશ્ચિત ભવિષ્ય સામે સુરક્ષા પૂરી પાડી શકે છે.
