૧૪,૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈએથી ૧૦૦ કિમી દૂર સચોટ નિશાન: જાણો કેટલું શક્તિશાળી છે ભારતનું નવું સ્વદેશી હથિયાર ‘વાયુ અસ્ત્ર-૧’
ભારતે ડિફેન્સ ટેકનોલોજી અને આત્મનિર્ભરતાના ક્ષેત્રમાં વૈશ્વિક સ્તરે વધુ એક ઐતિહાસિક અને મોટી સફળતા હાંસલ કરી છે. સરહદ પર દુશ્મનોના દાંત ખાટા કરવા માટે ભારતીય સંરક્ષણ ક્ષેત્રે એક અત્યંત વિનાશક હથિયારનો ઉમેરો થયો છે. ભારતની અગ્રણી પ્રાઇવેટ ડિફેન્સ ટેકનોલોજી કંપની ‘નાઇબ લિમિટેડ’ (NIBE Limited) દ્વારા સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી ટેકનોલોજીથી તૈયાર કરવામાં આવેલા લોઇટરિંગ મ્યુનિશન (Loitering Munition) ‘વાયુ અસ્ત્ર-૧’ (Vayu Astra-1) નું સફળ તકનીકી પરીક્ષણ પૂર્ણ કરી લેવામાં આવ્યું છે. આ સફળતા સાથે જ ભારતે લશ્કરી ક્ષેત્રે સ્વાયત્ત ડ્રોન ટેકનોલોજીમાં પોતાની તાકાતનો પરચો આપ્યો છે.
આ ‘વાયુ અસ્ત્ર-૧’ ને સામાન્ય અને સરળ ભાષામાં ‘આત્મઘાતી ડ્રોન’ અથવા ‘કામિકેઝ ડ્રોન’ (Kamikaze Drone) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયના સૂત્રો પાસેથી મળેલી માહિતી અનુસાર, કંપનીએ આ અત્યાધુનિક ડ્રોન સિસ્ટમનું પરીક્ષણ ભારતના બે અલગ-અલગ ભૌગોલિક વાતાવરણ ધરાવતા વિસ્તારોમાં કર્યું હતું. આમાં રાજસ્થાનના ધોમધખતા રણ વિસ્તાર એવા પોખરણ અને ઉત્તરાખંડના માઈનસ ડીગ્રી તાપમાન ધરાવતા પહાડી વિસ્તાર જોશીમઠ (મલારી) માં વાયુ અસ્ત્ર-૧ નું અલગ-અલગ તબક્કે સફળ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં તે દરેક માપદંડ પર ખરું ઉતર્યું છે.
પોખરણના રણમાં શક્તિપ્રદર્શન: ૧૦૦ કિમી દૂર અચૂક નિશાન
નાઇબ (NIBE) કંપની દ્વારા જારી કરાયેલા સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, રાજસ્થાનના પોખરણમાં આયોજિત ‘એન્ટી-પર્સનલ સ્ટ્રાઇક ટ્રાયલ’ (Anti-Personnel Strike Trial) દરમિયાન આ આત્મઘાતી ડ્રોન પર ૧૦ કિલોગ્રામ વજનનું અત્યંત શક્તિશાળી વોરહેડ (વિસ્ફોટક સામગ્રી) લગાવવામાં આવ્યું હતું. આ ઘાતક વિસ્ફોટકો સાથે ડ્રોને ઉડાન ભરી અને પરીક્ષણ દરમિયાન આ સિસ્ટમે એક જ ઝાટકે તેના લોન્ચિંગ પોઇન્ટથી ૧૦૦ કિલોમીટર દૂર આવેલા દુશ્મનના કાલ્પનિક લક્ષ્ય પર અત્યંત સચોટ અને ભયાનક હુમલો કર્યો હતો.
સૌથી ચોંકાવનારી અને ગર્વ લેવા જેવી બાબત એ છે કે પરીક્ષણ દરમિયાન ‘વાયુ અસ્ત્ર-૧’ નું ‘સર્ક્યુલર એરર પ્રોબેબલ’ (CEP) એટલે કે નિશાન ચૂકવાની ગુંજાશ માત્ર એક મીટર કરતાં પણ ઓછી નોંધાઈ હતી. સંરક્ષણ વિજ્ઞાનની ભાષામાં આનો અર્થ એ થાય કે આ ડ્રોન સો ટકા અચૂક મારક ક્ષમતા ધરાવે છે અને તે દુશ્મનના બંકર કે વાહનની બિલકુલ વચ્ચે ત્રાટકવાની ક્ષમતા રાખે છે. આટલું જ નહીં, પરીક્ષણ દરમિયાન આ ડ્રોન સિસ્ટમે મિશનને અધવચ્ચે રોકવા (Abort), જરૂર પડે તો હવામાં જ થોડો સમય ઘૂમીને ફરીથી હુમલો કરવા (Re-attack) અને પાછા ફરીને પાછળથી હુમલો કરવાની પોતાની અદભુત અને સ્માર્ટ લશ્કરી ક્ષમતાઓનું પણ શાનદાર પ્રદર્શન કર્યું હતું.
જોશીમઠના પહાડોમાં દિલધડક પરીક્ષણ: ૧૪,૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈ પર પરાક્રમ
રણના મેદાનો બાદ આ હથિયારની અસલી પરીક્ષા ચીનની સરહદ નજીક ઉત્તરાખંડના જોશીમઠ (મલારી) ના દુર્ગમ પહાડી વિસ્તારોમાં થઈ હતી. કંપનીએ જણાવ્યું કે આ પરીક્ષણ દરમિયાન ગ્રાઉન્ડ કંટ્રોલ સ્ટેશન (GCS) થી ૭૦ કિલોમીટરના અંતરે આવેલા ફોરવર્ડ કંટ્રોલ સેગમેન્ટને ડ્રોનનું નિયંત્રણ સોંપવાની એડવાન્સ ક્ષમતાનું સફળ પ્રદર્શન કરાયું હતું. એટલે કે, રડાર અને કંટ્રોલ રૂમથી ઘણું દૂર ગયા પછી પણ આ ડ્રોન પરથી ભારતીય સેનાનું નિયંત્રણ ગુમ થતું નથી.
ઉત્તરાખંડના હિમાલયન ક્ષેત્રમાં વાયુ અસ્ત્ર-૧ લોઇટરિંગ મ્યુનિશનનું હાઈ-એલ્ટિટ્યુડ (વધુ ઊંચાઈવાળા વિસ્તાર) પર સહનશક્તિ અને કાર્યક્ષમતાનું પરીક્ષણ કરાયું હતું. અહેવાલો અનુસાર, આ ડ્રોને માઈનસ તાપમાન અને પાતળી હવા વચ્ચે પણ સતત ૯૦ મિનિટ (દોઢ કલાક) કરતાં વધુ સમય સુધી હવામાં સફળતાપૂર્વક ઉડાન ભરી હતી. એટલું જ નહીં, આ ડ્રોને સમુદ્ર સપાટીથી ૧૪,૦૦૦ ફૂટ કરતાં પણ વધુની વિષમ ઊંચાઈ પર જઈને પોતાનું સૈન્ય મિશન ખૂબ જ સરળતાથી પૂરું કર્યું હતું. આ ક્ષમતા ભારતીય સેનાને લદ્દાખ અને અરુણાચલ પ્રદેશ જેવા પહાડી વિસ્તારોમાં ચીન સામે ખૂબ જ મજબૂત લીડ અપાવશે.
મિશન પૂરું થયા બાદ સુરક્ષિત વાપસીની અદભુત ક્ષમતા
સામાન્ય રીતે દુનિયાભરના મોટાભાગના કામિકેઝ અથવા આત્મઘાતી ડ્રોન વન-વે (One-Way) હોય છે, એટલે કે એકવાર લોન્ચ થયા પછી જો તેમને દુશ્મનનું નિશાન ન મળે તો તેઓ હવામાં જ બ્લાસ્ટ થઈને નષ્ટ થઈ જાય છે. પરંતુ ભારતીય એન્જિનિયરોએ ‘વાયુ અસ્ત્ર-૧’ માં એક અદભુત તકનીક જોડી છે. આ પ્રણાલીએ મિશન પૂરું થયા બાદ અથવા હુમલો ન કરવાનો આદેશ મળ્યા બાદ આગામી ઉડાન માટે સુરક્ષિત રીતે પાછા ફરવાની એટલે કે રિકવરી ક્ષમતા (Recovery Capability) નું પણ સફળ પ્રદર્શન કર્યું છે. આનાથી ભારતીય સેનાના કરોડો રૂપિયાની બચત થશે.
આ સફળતા માત્ર અલ્બર્ટા કે અન્ય કોઈ વૈશ્વિક ઘટનાઓ જેટલી જ મહત્વની છે કારણ કે તે ભારતીય સરહદની સુરક્ષા સાથે સીધી જોડાયેલી છે. આ પહેલાં ૨૦ મેના રોજ, પુણે સ્થિત આ જ ડિફેન્સ કંપનીએ પોતાના એડવાન્સ ‘સૂર્યાસ્ત્ર યુનિવર્સલ રોકેટ લોન્ચર સિસ્ટમ’ (Suryastra Universal Rocket Launcher System) ના સફળ પરીક્ષણની પણ જાહેરાત કરી હતી, જે સેનાની આર્ટિલરી તાકાત વધારે છે.
નાઇબ ગ્રૂપની મોટી જાહેરાત: ભારતીય સેના માટે ‘ગેમ ચેન્જર’
નાઇબ ગ્રૂપે પોતાના સત્તાવાર પ્રેસ નોટમાં માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે, ૧૮ અને ૧૯ મેના રોજ ઓડિશાના ચાંદીપુર ખાતે આવેલા વ્હીલર આઇલેન્ડની ઇન્ટરિમ ટેસ્ટ રેન્જ (ITR) માં સતત અનેક પરીક્ષણો કરવામાં આવ્યા હતા. આ તમામ પરીક્ષણો દરમિયાન ડ્રોન અને રોકેટ લોન્ચરે અસાધારણ સચોટતા સાથે મિશનના તમામ ઉદ્દેશ્યો પૂરા કર્યા હતા.
ખાસ વાત એ છે કે આ તમામ સફળ પરીક્ષણો ભારતીય સેનાની ‘ઇમરજન્સી પ્રોક્યોરમેન્ટ વિન્ડો’ (કટોકટીના સમયે હથિયાર ખરીદવાની પ્રક્રિયા) હેઠળ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં નાઇબ લિમિટેડ કંપનીને આપવામાં આવેલા એક મોટા સંરક્ષણ ઓર્ડરના તુરંત બાદ કરવામાં આવ્યા છે. સેનાએ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં આ કંપની પર ભરોસો મૂકીને હથિયારો બનાવવાનો મોટો કોન્ટ્રાક્ટ આપ્યો હતો, અને કંપનીએ માત્ર થોડા જ મહિનામાં આ અત્યાધુનિક હથિયાર તૈયાર કરીને તેનું સફળ પરીક્ષણ પણ પૂરું કરી બતાવ્યું છે. આ હથિયાર આગામી સમયમાં ભારતીય સેના માટે યુદ્ધના મેદાનમાં ‘ગેમ ચેન્જર’ સાબિત થશે તેમાં કોઈ શંકા નથી.
