સોનું વેચતા પહેલા જાણી લો ટેક્સના આ કડક નિયમો: નહીં તો નફા પર લાગી જશે મોટો કર અને ગુમાવી દેશો કમાણી
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સોનાને માત્ર આભૂષણ કે કિંમતી ધાતુ તરીકે જ નહીં, પરંતુ સૌથી સુરક્ષિત અને મજબૂત રોકાણ તરીકે જોવામાં આવે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે સોનું વેચીને તમને જે નાણાં મળે છે, તે સંપૂર્ણપણે તમારા પોતાના નથી હોતા? ભૌતિક ઘરેણાંથી લઈને ગોલ્ડ ETF, ડિજિટલ સોનું અને સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ (SGB) સુધીના દરેક સ્વરૂપ પર અલગ-અલગ મૂડી લાભ કર (Capital Gains Tax) ના નિયમો લાગુ પડે છે.
જો તમે સોનું વેચવા કે તમારા રોકાણને રિડીમ કરવાનું વિચારી રહ્યા હોવ, તો આવકવેરા વિભાગ તરફથી કોઈ કાનૂની નોટિસ કે અણધારી કર જવાબદારીથી બચવા માટે આ કર નિયમોને ઊંડાણપૂર્વક સમજવું અત્યંત આવશ્યક છે.
ખરીદીનું સ્વરૂપ અને હોલ્ડિંગ પિરિયડ નક્કી કરે છે ટેક્સ
સોના પર લાગતો ટેક્સ મુખ્યત્વે એ વાત પર આધાર રાખે છે કે તમે તેને કયા સ્વરૂપમાં ખરીદ્યું છે અને તમારી પાસે તે કેટલા સમય સુધી રહ્યું છે. તાજેતરના કાયદાકીય ફેરફારો અનુસાર, ભૌતિક સોનું (દાગીના, બાર કે સિક્કા), ડિજિટલ સોનું અને ગોલ્ડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સને જો ૨૪ મહિના (૨ વર્ષ) થી વધુ સમય માટે રાખવામાં આવે, તો તેને લાંબા ગાળાના (LTCG) રોકાણ તરીકે ગણવામાં આવે છે.
આવા રોકાણ પર ૧૨.૫ ટકાના દરે લાંબા ગાળાનો મૂડી લાભ કર (વત્તા ૪ ટકા સેસ) લાગુ પડે છે. નોંધનીય છે કે આમાં ઇન્ડેક્સેશનનો લાભ નાબૂદ કરવામાં આવ્યો છે, એટલે કે ફુગાવાને બાદ કર્યા વગર સીધા ચોખ્ખા નફા પર કર ભરવો પડે છે. જો આ સોનું ૨૪ મહિના પહેલાં જ વેચી દેવામાં આવે, તો તે ટૂંકા ગાળાનો નફો ગણાય છે અને રોકાણકારના વ્યક્તિગત ટેક્સ સ્લેબ મુજબ કર વસૂલવામાં આવે છે.
ગોલ્ડ ETF અને સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ (SGB) ના બદલાયેલા નિયમો
સ્ટોક એક્સચેન્જ પર લિસ્ટેડ ગોલ્ડ ETF માટે લાંબા ગાળાનો સમયગાળો ૨૪ મહિનાને બદલે ૧૨ મહિના (૧ વર્ષ) નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. જો કોઈ રોકાણકાર ૧૨ મહિનાથી વધુ સમય માટે ગોલ્ડ ETF રાખીને વેચે છે, તો તેને ૧૨.૫ ટકા LTCG ટેક્સ લાગે છે, જ્યારે ૧૨ મહિનાની અંદર વેચવા પર ટેક્સ સ્લેબ મુજબ કર લાગે છે.
સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ્સ (SGBs) ને અત્યાર સુધી સૌથી કર-મૈત્રીપૂર્ણ રોકાણ માનવામાં આવતું હતું, પરંતુ ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ થી તેના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર અમલમાં આવી ચૂક્યો છે. નવા નિયમો મુજબ, પરિપક્વતા (૮ વર્ષ) પર મળતી કર મુક્તિ હવે માત્ર તે જ રોકાણકારોને મળશે જેમણે બોન્ડ તેના મૂળ ઇશ્યૂ વખતે સીધા સરકાર પાસેથી ખરીદ્યા હતા. જો કોઈ રોકાણકારે તેને સેકન્ડરી માર્કેટ એટલે કે શેરબજારમાંથી ખરીદ્યા હશે, તો તેમને સંપૂર્ણ પરિપક્વતા મુક્તિનો લાભ નહીં મળે અને નફા પર કર ચૂકવવો પડશે.
વારસામાં મળેલા સોના અને ભેટો પર લાગુ પડતા નિયમો
જો તમને માતાપિતા, દાદી કે અન્ય નજીકના સંબંધીઓ પાસેથી વારસામાં સોનાના દાગીના કે સિક્કા મળે છે, તો તે પ્રાપ્ત કરતી વખતે કોઈ ટેક્સ ભરવો પડતો નથી. પરંતુ જ્યારે તમે આ વારસામાં મળેલું સોનું બજારમાં વેચો છો, ત્યારે કરની ગણતરી માટે મૂળ માલિકની ખરીદી કિંમત અને તેનો કુલ હોલ્ડિંગ સમયગાળો ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.
નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે જો કૌટુંબિક દાગીનાના જૂના બિલ કે દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ ન હોય, તો ટેક્સ સત્તાવાલાઓ તેની ખરીદ કિંમત શૂન્ય ગણી શકે છે, જેના કારણે માતબર કર બોજ આવી શકે છે. તેથી જૂના બિલ સાચવવા અનિવાર્ય છે. તહેવારો કે લગ્ન પ્રસંગે સંબંધીઓ દ્વારા ભેટમાં મળેલું સોનું કરમુક્ત છે, પરંતુ બિન-સંબંધીઓ પાસેથી વર્ષ દરમિયાન ૫૦,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુ મૂલ્યની ભેટ મેળવવા પર તે તમારી કુલ આવકમાં ઉમેરાઈને ટેક્સને પાત્ર બને છે.
