મિશન મજબૂત ભાગીદારી: પુતિન-મોદી મુલાકાતના 5 સૌથી મોટા નિર્ણયો જે બદલશે ભારતનું ભવિષ્ય
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન 4 અને 5 ડિસેમ્બરે દિલ્હીની મુલાકાત લેવાના છે, જ્યાં તેઓ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી સાથે એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક કરશે. આ બેઠક બંને દેશોની વિશેષ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને નવી દિશા આપશે, જેમાં મુખ્યત્વે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે મોટા નિર્ણયો લેવાની અપેક્ષા છે. આ શિખર સંમેલન દરમિયાન S-400, બ્રહ્મોસ અને સુદર્શન ચક્ર જેવા પ્રોજેક્ટ્સ પર મોટો સહયોગ થવાની સંભાવના છે.
‘ઓપરેશન સિંદૂર’માં રશિયાની ટેક્નોલોજીની સફળતા
તાજેતરમાં થયેલા ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ એ ભારતીય સંરક્ષણ ક્ષમતામાં રશિયન ટેક્નોલોજીની ભૂમિકાને વધુ મજબૂત સાબિત કરી છે. આ ઓપરેશનમાં S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, બ્રહ્મોસ મિસાઈલ, સુખોઈ-30MKI અને ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમે સંયુક્ત રીતે ભારતને નિર્ણાયક સરસાઈ અપાવી હતી. આ સફળતાને પગલે ભારત હવે S-400 ના વધારાના બેચ ખરીદવા પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહ્યું છે. આ સહયોગ ભારતની અત્યાધુનિક એર ડિફેન્સ પ્રોજેક્ટ ‘સુદર્શન ચક્ર’ ને ગતિ આપવા માટે પણ ચાવીરૂપ બની શકે છે.
સાત દાયકાની સફર: એક મજબૂત ભાગીદારી
નીતિ આયોગના સભ્ય અને દિગ્ગજ વૈજ્ઞાનિક ડો. વી.કે. સારસ્વત જણાવે છે કે ભારત-રશિયાની સંરક્ષણ ભાગીદારી 1970ના દાયકાથી સતત વધી રહી છે. SAM-2 મિસાઇલથી લઈને MiG-21, MiG-27, MiG-29 અને T-90 ટેન્ક સુધી, રશિયાએ ભારતના સંરક્ષણ માળખાને લાંબા સમયથી મજબૂત બનાવ્યું છે. છેલ્લા વીસ વર્ષોમાં, આ સંબંધ ફક્ત હથિયારોની ખરીદી પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો, પરંતુ સામાન્ય તકનીકી વિકાસમાં રૂપાંતરિત થયો છે, જેનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ બ્રહ્મોસ મિસાઇલ છે.
ભારત-રશિયા મિત્રતાની સૌથી સફળ ટેક્નોલોજી: બ્રહ્મોસ
બ્રહ્મોસને વિશ્વની સૌથી ઝડપી સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઇલ માનવામાં આવે છે. ‘ઓપરેશન સિંદૂર’માં તેણે તેની ઝડપ અને સચોટતાથી દુશ્મનના ઠેકાણાઓને નષ્ટ કરી દીધા હતા. ડો. સારસ્વતના મતે, બ્રહ્મોસની ક્ષમતાનો વૈશ્વિક સ્તરે કોઈ મુકાબલો નથી અને તેનું આગામી સંસ્કરણ હાઇપરસોનિક હશે, જે ભવિષ્યના યુદ્ધોનું સ્વરૂપ બદલી નાખશે.
S-400: જેણે ભારતીય આકાશને ઢાલ બનાવ્યું
રશિયા તરફથી મળેલી S-400 પ્રણાલીએ ભારતના હવાઈ ક્ષેત્રને લગભગ અભેદ્ય બનાવી દીધું છે. આ સિસ્ટમ દુશ્મનના વિમાન, મિસાઇલ, ડ્રોન અને ઇલેક્ટ્રોનિક હુમલાઓને દૂરથી જ રોકવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ‘ઓપરેશન સિંદૂર’માં તેની હાજરીને કારણે દુશ્મનના લડાકુ વિમાનો સરહદની નજીક પણ ફરકી શક્યા નહોતા, આથી જ ભારત હવે તેના વધારાના બેચ પર વિચાર કરી રહ્યું છે.
સુખોઈ: સ્વદેશી ઉત્પાદનમાં રશિયાનો સૌથી મોટો સહયોગ
લાયસન્સ ઉત્પાદન હેઠળ ભારતમાં જ બનાવવામાં આવેલા સુખોઈ-30MKI ભારતીય વાયુસેનાના સૌથી ભરોસાપાત્ર હથિયાર બની રહ્યા છે. આક્રમક અભિયાનોમાં આ વિમાનોની ભૂમિકા અત્યંત નિર્ણાયક રહી છે. ભારતીય ટેક્નોલોજી અને રશિયન પ્લેટફોર્મનું આ સંયોજન હવે વધુ અદ્યતન સંસ્કરણો તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
સંરક્ષણ સિવાય પણ ઊંડી ભાગીદારી
ભારત-રશિયા સંબંધો માત્ર હથિયારો પૂરતા સીમિત નથી. બંને દેશો મળીને કુડનકુલમ પરમાણુ યોજના, ઉપગ્રહ પ્રક્ષેપણ અને અવકાશ સહયોગ, સબમરીન ટેક્નોલોજી અને સંરક્ષણ ઉદ્યોગોના સંયુક્ત ઉત્પાદન જેવી અનેક યોજનાઓ પર પણ કામ કરી રહ્યા છે, જે ભારતની વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાને મજબૂત બનાવે છે.
સૌથી ભરોસાપાત્ર ભાગીદાર
ડો. સારસ્વતે જણાવ્યું કે ભારત-રશિયા સંબંધો સમય, રાજકારણ અને વૈશ્વિક દબાણોની દરેક કસોટી પર ખરા ઉતર્યા છે. આ ભાગીદારી વિશ્વાસ, તકનીકી સહયોગ અને દીર્ઘકાલીન સુરક્ષા નીતિ પર આધારિત છે, તેથી આવનારા વર્ષોમાં તે વધુ મજબૂત બનશે.
