મિડલ ઈસ્ટમાં મહાસંગ્રામ: શું સાઉદી અરેબિયા અને UAEની દોસ્તી હવે દુશ્મનીમાં બદલાઈ ગઈ છે?
ખાડી ક્ષેત્ર (ગલ્ફ રિજન)માં દાયકાઓથી ચાલી રહેલા વ્યૂહાત્મક સમીકરણો હવે ઝડપથી બદલાઈ રહ્યા છે. ક્યારેક એકબીજાના સૌથી ભરોસાપાત્ર ભાગીદાર ગણાતા સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) વચ્ચે હવે વર્ચસ્વની જંગ છેડાઈ ગઈ છે. તાજેતરની ઘટનાઓ, ખાસ કરીને યમનમાં સૈન્ય ટકરાવ અને સુદાનમાં ચાલી રહેલા ગૃહયુદ્ધે આ તિરાડને સાર્વજનિક કરી દીધી છે, જેનાથી સમગ્ર મુસ્લિમ જગતમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે.
યમન બન્યું ટકરાવનું કેન્દ્ર
ડિસેમ્બર 2025ના અંતમાં, સાઉદી સમર્થિત દળોએ યમનના મુકલ્લા બંદર પાસે UAE સાથે જોડાયેલા હથિયારોના એક મોટા જથ્થા પર હવાઈ હુમલો કર્યો. સાઉદી અરેબિયાનો આરોપ હતો કે આ હથિયારો UAE સમર્થિત ‘સધર્ન ટ્રાન્ઝિશનલ કાઉન્સિલ’ (STC) માટે હતા. આ ઘટના પછી, UAE એ યમનમાંથી તેની બાકીની સેના પાછી ખેંચી લેવાનું અલ્ટીમેટમ આપી દીધું છે, જે બંને દેશો વચ્ચેના દાયકાઓ જૂના ગઠબંધન તૂટવાનો સૌથી મોટો સંકેત છે.
મુસ્લિમ વર્લ્ડના ‘ખલીફા’ બનવાની હોડ
નિષ્ણાતોના મતે, આ વિવાદના મૂળમાં આર્થિક સ્પર્ધા અને પ્રાદેશિક પ્રભાવની ભૂખ છે. UAE એ જ્યાં દુબઈને એક ગ્લોબલ હબ તરીકે સ્થાપિત કર્યું છે, ત્યાં સાઉદી અરેબિયાનો ‘વિઝન 2030’ અને ‘નિયોમ સિટી’ (Neom City) જેવા પ્રોજેક્ટ્સ UAE માટે સીધો પડકાર બની ગયા છે. સાઉદી અરેબિયા હવે વૈશ્વિક કંપનીઓ પર દબાણ કરી રહ્યું છે કે જો તેઓ તેની સાથે વેપાર કરવા માંગતા હોય, તો તેમણે તેમના મુખ્યાલય (Headquarters) રિયાધમાં સ્થાનાંતરિત કરવા પડશે, જે સીધી રીતે દુબઈના નાણાકીય વર્ચસ્વ પર હુમલો છે.
સુદાન અને ઈઝરાયેલ: UAE પર ગંભીર આરોપો
UAE ની મુશ્કેલીઓ માત્ર સાઉદી અરેબિયા પૂરતી મર્યાદિત નથી. સુદાન સરકારે આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય અદાલત (ICJ) માં UAE વિરુદ્ધ કેસ દાખલ કર્યો છે, જેમાં આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે UAE ત્યાં ‘રેપિડ સપોર્ટ ફોર્સિસ’ (RSF) ને હથિયાર અને નાણાકીય સહાય આપીને નરસંહાર (Genocide) માં સામેલ છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, યુદ્ધ ક્ષેત્રમાંથી મળી આવેલા અમીરાતી પાસપોર્ટ એ વાતનો ‘સ્મોકિંગ ગન’ (પુખ્ત પુરાવો) છે કે UAE ના સૈનિકો ત્યાં ગુપ્ત રીતે સક્રિય છે.
આ સાથે જ, અબ્રાહમ એકોર્ડ્સ દ્વારા ઈઝરાયેલ સાથે UAE ના વધતા ખુલ્લા સંબંધોએ તેને ઘણા મુસ્લિમ દેશોમાં અલગ-થલગ કરી દીધું છે. સોમાલિયાએ તાજેતરમાં UAE સાથેના તેના તમામ સુરક્ષા કરારો રદ કરી દીધા છે, જેને UAE માટે એક મોટો રાજદ્વારી ફટકો માનવામાં આવે છે.
એક નવો ‘મિડલ ઈસ્ટર્ન કોલ્ડ વોર’?
આ વ્યૂહાત્મક ફેરફારોએ આ ક્ષેત્રને બે જૂથોમાં વહેંચી દીધું છે. એક તરફ ઈઝરાયેલ, UAE અને બહેરીન જેવા દેશો છે, તો બીજી તરફ ઈરાન અને તેના સાથી દેશો. સાઉદી અરેબિયા, જે પહેલા UAE ની સાથે હતું, તે હવે પોતાનો સ્વતંત્ર રસ્તો પસંદ કરતું દેખાય છે અને પેલેસ્ટાઈનના મુદ્દે વધુ મુખર બન્યું છે.
જાણકારોનું માનવું છે કે જો આ તણાવ ઓછો નહીં થાય, તો આ “મિડલ ઈસ્ટર્ન કોલ્ડ વોર” ન માત્ર ખાડી દેશોની સ્થિરતાને જોખમમાં મૂકશે, પરંતુ વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને વેપાર માર્ગો (જેમ કે બાબ અલ-મંડેબ જળડમરુમધ્ય) ને પણ ખરાબ રીતે અસર કરશે.
