ભારત-અમેરિકા વેપાર સમજૂતી: ટેરિફમાં ઘટાડો, જંગી રોકાણ અને કૃષિ વિવાદ
ભારત અને અમેરિકાએ એક ઐતિહાસિક વેપાર સમજૂતીના અંતિમ તબક્કામાં પ્રવેશ કર્યો છે, જે અંતર્ગત અમેરિકી પક્ષે ભારતીય ઉત્પાદનો પર આયાત શુલ્ક (Import Duty) 25% થી ઘટાડીને 18% કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ સમજૂતીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બંને દેશો વચ્ચેના વ્યાપારી તણાવને ઓછો કરવાનો અને આર્થિક સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે.
સમજૂતીના મુખ્ય પાસાઓ
- ટેરિફમાં ઘટાડો: અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારતીય ઉત્પાદનો પર આયાત શુલ્ક ઘટાડવાનો નિર્ણય લીધો છે, જેથી ભારતીય સામાન અમેરિકી બજારમાં સસ્તો અને વધુ સ્પર્ધાત્મક બની શકે.
- જંગી રોકાણ: ભારતે અમેરિકા પાસેથી 500 અબજ ડોલરથી વધુ મૂલ્યની ઊર્જા, ટેકનોલોજી, સંરક્ષણ સાધનો અને વિમાનો ખરીદવાનું વચન આપ્યું છે.
- ઊર્જા નીતિ: ભારત સંભવિતપણે રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી બંધ કરી અમેરિકા અથવા વેનેઝુએલાથી આયાત વધારી શકે છે.
- ઔદ્યોગિક છૂટછાટ: ભારતે અમેરિકી સોયાબીન અને મકાઈ માટે પોતાના બજારના દ્વાર ખોલ્યા છે, જેથી સ્થાનિક ઇથેનોલ ઉત્પાદનને વેગ આપી શકાય.
કૃષિ અને ડેરી: વિવાદનું મુખ્ય કેન્દ્ર
કૃષિ ક્ષેત્ર આ સમજૂતીનો સૌથી સંવેદનશીલ હિસ્સો બની રહ્યો છે. અમેરિકી અધિકારીઓ આ સમજૂતીને અમેરિકી કૃષિ ઉત્પાદનો માટે મોટી તક માની રહ્યા છે, જ્યારે ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કૃષિ અને ડેરી હિતો પર કોઈ બાંધછોડ કરવામાં આવશે નહીં. ખાસ કરીને પ્રવાહી દૂધને (Liquid Milk) આ સમજૂતીમાંથી બહાર રાખવામાં આવ્યું છે.
| પક્ષ | વલણ અને દાવા |
| અમેરિકા | ભારતીય બજારમાં અમેરિકી કૃષિ ઉત્પાદનોના પ્રવેશથી $1.3 બિલિયનનું વેપાર નુકસાન ઓછું થશે અને ગ્રામીણ અર્થતંત્રને લાભ મળશે. |
| ભારત | નાના ખેડૂતોની સુરક્ષા માટે કૃષિ અને ડેરી ઉત્પાદનો પર કોઈ જ બાંધછોડ કે સમજૂતી કરવામાં આવશે નહીં. |
વિરોધ અને નિષ્ણાતોની ચિંતા
ભારતીય વિપક્ષે આ સમજૂતીને ખેડૂતો સાથે “વિશ્વાસઘાત” અને “સંપૂર્ણ શરણાગતિ” ગણાવી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે અમેરિકાના ભારે સબસિડીવાળા કૃષિ ઉત્પાદનોને ‘ઝીરો ટેરિફ’ પર ભારતમાં આવવા દેવાથી ગ્રામીણ અર્થતંત્ર અને નાના ખેડૂતોને મોટું નુકસાન થઈ શકે છે.
આગળની રાહ
વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલનું કહેવું છે કે આ સમજૂતી ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ ને મજબૂતી આપશે અને ભારતીય ઉદ્યોગસાહસિકો માટે વૈશ્વિક તકો ઊભી કરશે. જોકે, કૃષિ ક્ષેત્રમાં આપવામાં આવેલી છૂટછાટોની સંપૂર્ણ વિગતો હજુ જાહેર કરવામાં આવી નથી અને તેના પર સંસદમાં ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.
