RBI વધારશે વ્યાજદર કે જાળવી રાખશે શાંતિ? ટામેટાં અને સોનાની તેજીએ વધાર્યું સેન્ટ્રલ બેંકનું ટેન્શન!
ભારતમાં જૂન મહિનાના મોંઘવારીના (Inflation) આંકડા જાહેર થઈ ચૂક્યા છે, અને હેડલાઇન નંબર્સે હંમેશની જેમ આખા નાણાકીય બજારનું ધ્યાન પોતાની તરફ ખેંચ્યું છે. રિટેલ મોંઘવારીનો દર વધીને ૪.૩૮ ટકા પર પહોંચી ગયો છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી આ દર ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના ૪ ટકાના ટાર્ગેટથી કમ્ફર્ટેબલ રીતે નીચે ચાલી રહ્યો હતો, પરંતુ હવે તે ફરી લક્ષ્યાંકને પાર કરી ગયો છે. આ આંકડો સામે આવતાની સાથે જ શેરબજારથી લઈને ડેટ માર્કેટ સુધી એક જ સવાલ ગુંજી રહ્યો છે: શું આરબીઆઈ હવે વ્યાજદરમાં (Repo Rate) વધારો કરશે?
આ સવાલનો ટૂંકો અને સોંસરવો જવાબ છે: ના, કદાચ નહીં.
કોઈપણ દેશની સેન્ટ્રલ બેંક માત્ર એટલા માટે વ્યાજદરમાં ફેરફાર નથી કરતી કારણ કે મોંઘવારીનો આંકડો કોઈ નક્કી કરેલી લિમિટને પાર કરી ગયો છે. આરબીઆઈ વ્યાજદર વધારતા પહેલાં એ જોશે કે મોંઘવારી વધવા પાછળના અસલી કારણો શું છે, તે કેટલો સમય ટકશે અને સૌથી મહત્વનું એ કે શું વ્યાજદર વધારવાથી આ મોંઘવારી કાબૂમાં આવશે ખરી? આ પરિમાણો પર નજર કરીએ તો જૂન મહિનાની મોંઘવારી કોઈ લાંબા ગાળાની તેજીનો સંકેત નથી, પરંતુ સપ્લાય-સાઇડ (પુરવઠાની અછત) ના કારણે ટેમ્પરરી આવેલો ઉછાળો છે.
મોંઘવારી વધવા પાછળના અસલી વિલન કોણ?
જૂન મહિનામાં મોંઘવારી વધારવામાં સૌથી મોટો ફાળો ખોરાકી ચીજો એટલે કે ફૂડ ઇન્ફ્લેશનનો રહ્યો છે.
-
શાકભાજી અને દૂધ: ચોમાસાની શરૂઆતમાં શાકભાજી (ખાસ કરીને ટામેટાં) ના ભાવમાં થતો મોસમી વધારો અને દૂધના ભાવમાં થયેલા વધારાને કારણે ફૂડ ઇન્ફ્લેશન નોંધપાત્ર રીતે ઉપર ગયું છે.
-
ઇંધણનો માર: અગાઉ પેટ્રોલ અને ડીઝલના રિટેલ ભાવમાં જે વધારો થયો હતો, તેની સંપૂર્ણ અસર હવે ડેટામાં દેખાવા લાગી છે, જેના લીધે ફ્યુઅલ ઇન્ફ્લેશન પણ મજબૂત થયું છે.
આ બંને બાબતો એવું બિલકુલ નથી દર્શાવતી કે દેશમાં ગ્રાહકોની ડિમાન્ડ (માગ) અચાનક બહુ વધી ગઈ છે કે આપણી ઇકોનોમી તેની ક્ષમતા કરતાં વધુ સ્પીડમાં દોડી રહી છે.
વ્યાજદર કેમ નહીં વધે? આરબીઆઈનું ગણિત સમજો
આરબીઆઈ માટે આ સમજવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે મોનેટરી પોલિસી (નાણાકીય નીતિ) એ મૂલભૂત રીતે માગને નિયંત્રિત કરવાનું (Demand-management) સાધન છે. વ્યાજદરમાં વધારો કરવાથી બજારમાં લોન મોંઘી થઈ શકે છે, જેનાથી કન્ઝમ્પશન અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ધીમું પડી શકે છે. પરંતુ, વ્યાજદર વધારવાથી ખેતરોમાં પાક સારો નથી ઊગવાનો, સપ્લાય ચેઇનની અટકળો દૂર નથી થવાની કે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ નીચા નથી આવવાના. તેથી, આવા કામચલાઉ સપ્લાય-સાઇડ ઝટકાઓ સામે જો આરબીઆઈ આક્રમક બનીને વ્યાજદર વધારે, તો મોંઘવારી ઘટવાને બદલે દેશનો આર્થિક વિકાસ (Growth) રોકાઈ જવાનું મોટું જોખમ ઊભું થાય છે.
આથી જ, મુખ્ય હેડલાઇન આંકડા કરતાં મોંઘવારી કઈ વસ્તુઓના કારણે વધી છે (Composition of Inflation) તે જોવું વધુ જરૂરી છે.
સોના-ચાંદીની તેજી અને ‘કોર-કોર’ મોંઘવારીનું સત્ય
જો આપણે ખાદ્ય ચીજો અને ઇંધણને બાદ કરીએ, તો જે આંકડો મળે તેને ‘કોર ઇન્ફ્લેશન’ (Core Inflation) કહેવાય છે. જૂનમાં કોર ઇન્ફ્લેશન પણ થોડું ઉપર ગયું છે, જેનાથી બજાર ચિંતિત બન્યું હતું. પરંતુ આની પાછળ એક ટેકનિકલ કારણ છે.
છેલ્લા એક વર્ષમાં વૈશ્વિક માર્કેટમાં સોના અને ચાંદીના ભાવમાં જે રેકોર્ડબ્રેક તેજી આવી છે, તે આપણે સૌ જાણીએ છીએ. ભારતની મોંઘવારી ગણવાની જે બાસ્કેટ છે (CPI Basket), તેમાં કિંમતી ધાતુઓ પણ સામેલ છે. તેથી સોના-ચાંદીની તેજીના કારણે કોર ઇન્ફ્લેશન આપોઆપ ઊંચું દેખાઈ રહ્યું છે. જો આપણે સોના-ચાંદીને પણ આ લિસ્ટમાંથી હટાવી દઈએ, તો તેને ‘કોર-કોર મોંઘવારી’ કહેવાય, જે અત્યારે એકદમ શાંત અને નિયંત્રણમાં છે. આ દર્શાવે છે કે સ્થાનિક બજારમાં હજી પણ માગ એટલી તીવ્ર નથી થઈ કે જે કાયમી ચિંતાનું કારણ બને. આ જ કારણ છે કે મોટાભાગના અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે આરબીઆઈ વ્યાજદરોમાં કોઈ ફેરફાર નહીં કરે અને લાંબા સમય સુધી ‘પોઝ’ (સ્થિરતા) જાળવી રાખશે.
નાણાકીય વર્ષ 2027 નો અંદાજ અને 2 મોટા જોખમો
આનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે મોંઘવારીનું જોખમ સંપૂર્ણપણે ટળી ગયું છે. આરબીઆઈના પોતાના અંદાજો મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ ના ચોથા ક્વાર્ટર (Q4 FY27) સુધીમાં હેડલાઇન ઇન્ફ્લેશન તેની ઉપલી મર્યાદા એટલે કે ૬ ટકાની નજીક પહોંચી શકે છે. અમારો અંદાજ છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ માં સરેરાશ સીપીઆઈ (CPI) મોંઘવારી ૪.૮ ટકાની આસપાસ રહેશે. તેથી, આરબીઆઈ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ ના ત્રીજા ક્વાર્ટર (Q3 FY27) સુધી વ્યાજદરમાં કોઈ વધારો કરે તેવી શક્યતા નહિવત છે.
જો કે, ભવિષ્ય માટે બે મોટી અનિશ્ચિતતાઓ પર નજર રાખવી પડશે:
૧. ક્રૂડ ઓઇલ અને ભૌગોલિક તણાવ: પશ્ચિમ એશિયામાં (West Asia) ચાલી રહેલી રાજકીય હલચલ જો લાંબી ખેંચાશે અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ સતત ઊંચા રહેશે, તો ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ વધવાથી મોંઘવારી કાયમી પડકાર બની શકે છે.
૨. ચોમાસાની ચાલ: દેશના કેટલાક ભાગોમાં સાઉથવેસ્ટ મોન્સૂન (ચોમાસું) અનિયમિત રહ્યું છે, જેના કારણે ખરીફ પાકના વાવેતર પર અસર પડી શકે છે. જો કે એક દાયકા પહેલાંની સરખામણીએ આજે આપણી પાસે સારો બફર સ્ટોક અને બહેતર સપ્લાય મેનેજમેન્ટ છે, છતાં નબળો પાક ફૂડ ઇન્ફ્લેશનને લાંબો સમય ઊંચું રાખી શકે છે.
બોન્ડ માર્કેટ અને રોકાણકારો માટે શું છે સંકેત?
ફિક્સ્ડ ઇન્કમ (Fixed Income) અથવા બોન્ડ માર્કેટના રોકાણકારો માટે આ સ્થિતિ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. બોન્ડ માર્કેટ ઘણીવાર દર મહિનાના આંકડા જોઈને ઝડપી પ્રતિક્રિયા આપે છે, પરંતુ લોંગ ટર્મ યીલ્ડ (Yield) હંમેશાં ભવિષ્યની મોનેટરી પોલિસીના આધારે નક્કી થાય છે. જો મોંઘવારી માત્ર ટામેટાં, દૂધ કે સોનાના કારણે વધતી હોય અને અસલી માગ શાંત હોય, તો વ્યાજદર વધવાની કોઈ શક્યતા નથી. તેથી, રોકાણકારોએ દર મહિનાની નાની સરપ્રાઈઝથી ગભરાવાને બદલે લાંબા ગાળાના આર્થિક ચિત્ર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ અને પોતાની રોકાણ વ્યૂહરચનામાં ફ્લેક્સિબિલિટી (લવચીકતા) રાખવી જોઈએ.
