વિશ્વ ક્ષય દિવસ (World TB Day): શું ટીબી જડમૂળથી મટી શકે? જાણો કેમ અધવચ્ચે સારવાર છોડવી પડી શકે છે ભારે
ક્ષય એટલે કે ટીબી (Tuberculosis) એક ચેપી રોગ છે જે એક વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકે છે. જોકે આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાનમાં તેનો ચોક્કસ ઈલાજ ઉપલબ્ધ છે, તેમ છતાં દર વર્ષે આ રોગના અનેક કેસો સામે આવે છે. સરકાર દ્વારા ટીબીની મફત દવાઓ અને અદ્યતન સારવાર આપવામાં આવે છે, પરંતુ સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું આ બીમારી સંપૂર્ણપણે મટી શકે છે? અને શા માટે ઘણા દર્દીઓ તેની સારવાર અધવચ્ચે જ છોડી દે છે?
શું ટીબી સંપૂર્ણપણે મટી શકે છે?
દિલ્હીની જીટીબી હોસ્પિટલના મેડિસિન વિભાગના ડો. અજીત કુમાર જણાવે છે કે, જો ટીબીનો દર્દી 6 થી 9 મહિના સુધી નિયમિતપણે દવાઓ લે, તો આ બીમારી ચોક્કસપણે જડમૂળથી મટી શકે છે. કેટલાક ગંભીર કિસ્સાઓમાં આ કોર્સ થોડો લાંબો પણ ચાલી શકે છે, પરંતુ મહત્વની વાત એ છે કે દર્દીએ ડોક્ટરના જણાવ્યા મુજબનો સંપૂર્ણ કોર્સ પૂરો કરવો જોઈએ.
સામાન્ય રીતે એવું જોવા મળે છે કે સારવાર શરૂ થયાના થોડા અઠવાડિયા પછી દર્દીને લક્ષણોમાં રાહત જણાય છે અને નબળાઈ ઓછી થવા લાગે છે. આ સ્થિતિમાં દર્દીને એવો ભ્રમ થાય છે કે તે હવે સાજો થઈ ગયો છે અને તે દવાઓ લેવાનું બંધ કરી દે છે. આ જ સૌથી મોટી ભૂલ સાબિત થાય છે.
સારવાર અધવચ્ચે છોડવી કેમ જોખમી છે?
ડોક્ટરોના મતે, ટીબીના બેક્ટેરિયા અત્યંત જટિલ હોય છે. જ્યારે દર્દી દવા લેવાનું શરૂ કરે છે, ત્યારે થોડા સમયમાં બેક્ટેરિયા નિષ્ક્રિય થવા લાગે છે અને લક્ષણોમાં સુધારો દેખાય છે. પરંતુ જો આ સમયે દવા બંધ કરી દેવામાં આવે, તો જે બેક્ટેરિયા શરીરમાં બાકી રહી ગયા હોય છે તે ફરીથી સક્રિય થાય છે.
અધવચ્ચે સારવાર છોડવાના ગંભીર પરિણામો:
- બેક્ટેરિયાનું પુનરાગમન: અધૂરી સારવારને કારણે બેક્ટેરિયા નાશ પામતા નથી અને તે ફરીથી હુમલો કરે છે.
- ડ્રગ રેઝિસ્ટન્ટ ટીબી (MDR-TB): જો દવાઓ વચ્ચેથી છોડી દેવામાં આવે, તો બેક્ટેરિયા તે દવાઓ સામે લડવાની શક્તિ મેળવી લે છે. પરિણામે, સામાન્ય દવાઓ કામ કરતી બંધ થઈ જાય છે અને સારવાર વધુ જટિલ અને લાંબી બને છે.
- અન્યને ચેપ લાગવાનું જોખમ: દર્દીને ભલે સારું લાગતું હોય, પરંતુ તેના શરીરમાં બેક્ટેરિયા જીવંત હોવાથી તે અજાણતા જ અન્ય લોકોને પણ આ રોગ ફેલાવી શકે છે.
આ લક્ષણો દેખાય તો તરત જ સાવધ થઈ જાવ
ટીબીના નિદાન માટે કેટલાક ખાસ લક્ષણો પર ધ્યાન આપવું અત્યંત જરૂરી છે:
- 2 અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી ખાંસી રહેવી.
- કફમાં લોહી પડવું.
- સતત તાવ આવવો અને રાત્રે પરસેવો થવો.
- વજનમાં ઝડપથી ઘટાડો થવો અને ભૂખ ન લાગવી.
