સેન્ટ પીટર્સબર્ગમાં અદભૂત નજારો: આકાશમાં ચાર ચંદ્ર જોઈને દુનિયા થઈ ચકિત
રશિયાના ઐતિહાસિક શહેર સેન્ટ પીટર્સબર્ગમાં તાજેતરમાં સ્થાનિક લોકો અને ખગોળપ્રેમીઓએ એક એવી ઘટના નિહાળી જે સામાન્ય રીતે વિજ્ઞાન કથા જેવી લાગે છે. આકાશમાં અસલી ચંદ્રની આસપાસ અન્ય ત્રણ તેજસ્વી બિંદુઓ દેખાયા, જેને કારણે એવું લાગતું હતું કે પૃથ્વીના એક નહીં પણ ચાર ઉપગ્રહ છે. સોશિયલ મીડિયા પર આ વીડિયો અને તસવીરો વાયરલ થતા જ લોકોમાં કુતૂહલ જાગ્યું હતું. જોકે, આ કોઈ પરગ્રહવાસીઓની કરામત કે ચમત્કાર નથી, પરંતુ એક દુર્લભ વાતાવરણીય ઓપ્ટિકલ ઘટના છે, જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં ‘પેરાસેલેની’ (Paraselenae) કહેવામાં આવે છે.
Four moons appear over Russia’s St. Petersburg
The spectacle, known as a paraselene, was created by moonlight bending through ice crystals in the frosty atmosphere pic.twitter.com/J5C5h4uDx8
— RT (@RT_com) February 1, 2026
પેરાસેલેની અથવા ‘મૂન ડોગ’: વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી
પેરાસેલેની, જેને સામાન્ય ભાષામાં ‘મૂન ડોગ’ (Moon Dog) અથવા ‘મોક મૂન’ (Mock Moon) પણ કહેવામાં આવે છે, તે વાતાવરણમાં પ્રકાશના વક્રીભવન (Refraction) ને કારણે સર્જાતી ભ્રમણા છે.
-
બરફના સ્ફટિકોની ભૂમિકા: જ્યારે આકાશમાં ઊંચાઈ પર રહેલા ‘સીરસ’ (Cirrus) વાદળોમાં રહેલા ષટ્કોણ આકારના (Hexagonal) બરફના સ્ફટિકોમાંથી ચંદ્રનો પ્રકાશ પસાર થાય છે, ત્યારે આ સ્ફટિકો પ્રિઝમની જેમ કામ કરે છે.
-
વક્રીભવનની પ્રક્રિયા: આ સ્ફટિકો પ્રકાશને ૨૨ ડિગ્રીના ખૂણે વાળે છે (Refract કરે છે), જેના પરિણામે અસલી ચંદ્રની ડાબી અને જમણી બાજુએ તેજસ્વી બિંદુઓ દેખાય છે. જો વાતાવરણમાં સ્ફટિકોની ગોઠવણી ચોક્કસ હોય, તો આ બિંદુઓ આબેહૂબ ચંદ્ર જેવા જ દેખાય છે, જે ‘ચાર ચંદ્ર’ હોવાનો ભ્રમ પેદા કરે છે.
🌑🌕🌑A rare phenomenon — a “paraselene” — was observed overnight over Moscow and the surrounding region
A paraselene, an optical illusion in which multiple Moon disks appear, occurs when light from the real Moon is refracted by flat ice crystals high in the atmosphere above the… pic.twitter.com/mRfzRu1Ilb
— NEXTA (@nexta_tv) January 31, 2026
નાસા (NASA) અને સ્કાઈબ્રરીના મહત્વના તથ્યો
અંતરિક્ષ એજન્સી નાસાના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટના ત્યારે જ દેખાય છે જ્યારે ચંદ્ર ક્ષિતિજથી નીચો હોય અને આકાશમાં બરફના સ્ફટિકો ધરાવતા પાતળા વાદળો હાજર હોય.
૧. ખૂણો અને અંતર: આ નકલી ચંદ્ર હંમેશા અસલી ચંદ્રથી ૨૨ ડિગ્રી અથવા તેનાથી વધુના અંતરે જોવા મળે છે.
૨. ઊંચાઈ: પેરાસેલેની હંમેશા અસલી ચંદ્રની સમાંતર ઊંચાઈ પર જ જોવા મળે છે.
૩. સ્ફટિકોનું કદ: સ્કાઈબ્રરીના અહેવાલ મુજબ, જો બરફના સ્ફટિકો કદમાં મોટા હોય અને હવામાં ધ્રુજારી (Wobbling) અનુભવતા હોય, તો આ ‘મૂન ડોગ્સ’ વધુ ઊંચા અને સ્પષ્ટ દેખાય છે.
સૂર્ય સાથેની સમાનતા: ‘સન ડોગ’ (Sun Dog)
આવી જ ઘટના દિવસના સમયે સૂર્ય સાથે પણ બની શકે છે, જેને ‘પેરેલિયન’ (Parhelion) અથવા ‘સન ડોગ’ કહેવામાં આવે છે. જોકે, સૂર્ય અત્યંત તેજસ્વી હોવાને કારણે સન ડોગ જોવો સામાન્ય છે, પરંતુ ચંદ્રનો પ્રકાશ ઓછો હોવાને કારણે ‘મૂન ડોગ’ અથવા ચાર ચંદ્ર દેખાવા એ અત્યંત દુર્લભ અને નસીબદાર ઘટના ગણાય છે. સેન્ટ પીટર્સબર્ગની આ ઘટનામાં વાતાવરણના નીચા તાપમાને આ સ્ફટિકોના નિર્માણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
નિષ્કર્ષ: કુદરતનું અદભૂત વિજ્ઞાન
સેન્ટ પીટર્સબર્ગમાં જોવા મળેલી આ ઘટના આપણને યાદ અપાવે છે કે કુદરત પાસે આપણને આશ્ચર્યચકિત કરવા માટે વિજ્ઞાનના અનેક રહસ્યો છે. આ ઓપ્ટિકલ ભ્રમણા માત્ર દ્રશ્ય સુંદરતા જ નથી, પરંતુ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રકાશ અને બરફના કણો વચ્ચેની જટિલ પ્રક્રિયાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ખગોળશાસ્ત્રીઓ માટે આ ડેટા એકત્રિત કરવાની તક છે, જ્યારે સામાન્ય લોકો માટે આ એક જીવનભર યાદ રહી જાય તેવો અદભૂત નજારો છે.
