સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો: ‘કોઈ મહિલાને માતા બનવા માટે મજબૂર કરી શકાય નહીં’, 30 અઠવાડિયાના ગર્ભપાતની મળી મંજૂરી
સુપ્રીમ કોર્ટે એક ઐતિહાસિક ચુકાદામાં મહિલાના પ્રજનન અધિકારો અને તેની સ્વાયત્તતાને સર્વોપરી ગણીને 30 અઠવાડિયાના ગર્ભને સમાપ્ત કરવાની મંજૂરી આપી દીધી છે. જસ્ટિસ બી. વી. નાગરત્ના અને જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુઈયાંની બે સભ્યોની ખંડપીઠે શુક્રવારે આ ચુકાદો સંભળાવતા સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈપણ મહિલાને તેની ઈચ્છા વિરુદ્ધ માતા બનવા માટે દબાણ કરી શકાય નહીં.
પ્રજનન સ્વાયત્તતા અને મહિલાના અધિકારો
અદાલતે એક સગીર છોકરીની પીડાને સમજીને આ નિર્ણય લીધો છે, જે હવે પુખ્ત વયની થઈ ગઈ છે. સુનાવણી દરમિયાન ખંડપીઠે જણાવ્યું હતું કે, “માતાની પ્રજનન સ્વાયત્તતાને પૂરતું મહત્વ આપવું જોઈએ” અને જો કોઈ મહિલા ગર્ભાવસ્થા પૂર્ણ કરવા ન માંગતી હોય, તો અદાલત તેને મજબૂર કરી શકે નહીં. જસ્ટિસ નાગરત્નાએ ટિપ્પણી કરી હતી કે સૌથી મહત્વની બાબત યુવતીના અધિકારો અને તેની પસંદગી છે.
કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને કોર્ટનો આદેશ
આ કેસ એક એવી યુવતી સાથે સંબંધિત છે જે સગીર વયે એક સંબંધના કારણે ગર્ભવતી થઈ હતી. કોર્ટે એ બાબતને બાજુ પર રાખી હતી કે સંબંધ સહમતિથી હતો કે નહીં; અદાલત માટે મુખ્ય તથ્ય એ હતું કે યુવતી આ બાળકને જન્મ આપવા માંગતી ન હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે મુંબઈની જેજે હોસ્પિટલને તમામ જરૂરી પ્રોટોકોલનું પાલન કરીને ગર્ભપાતની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
જસ્ટિસ નાગરત્નાએ સ્વીકાર્યું હતું કે આ એક મુશ્કેલ નૈતિક અને કાયદાકીય પ્રશ્ન હતો, પરંતુ તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ મહિલા 24 અઠવાડિયામાં ગર્ભપાત કરાવી શકે છે, તો અનિચ્છાની સ્થિતિમાં 30 અઠવાડિયામાં પણ તેને મજબૂર કરવી ઉચિત નથી.
ભારતમાં ગર્ભપાત કાયદો અને ન્યાયિક દૃષ્ટિકોણ
ભારતમાં ગર્ભપાત મેડિકલ ટર્મિનેશન ઓફ પ્રેગ્નન્સી (MTP) એક્ટ, 1971 અને તેના 2021 ના સુધારા દ્વારા સંચાલિત થાય છે:
- 20 અઠવાડિયા સુધી: એક ડોક્ટરની સલાહ પર ગર્ભપાતની મંજૂરી છે.
- 20 થી 24 અઠવાડિયા: વિશેષ શ્રેણીઓ (જેમ કે સગીર, બળાત્કાર પીડિતા) માટે બે ડોક્ટરોનો અભિપ્રાય જરૂરી છે.
- 24 અઠવાડિયા પછી: માત્ર અસાધારણ કિસ્સાઓમાં અથવા ગંભીર ગર્ભની વિકૃતિની સ્થિતિમાં મેડિકલ બોર્ડ કે અદાલતની મંજૂરીથી જ શક્ય છે.
અદાલતે 2022 ના ઐતિહાસિક ‘X વિરુદ્ધ મુખ્ય સચિવ’ કેસનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટે અવિવાહિત મહિલાઓને પણ પરિણીત મહિલાઓની સમાન 24 અઠવાડિયા સુધી ગર્ભપાતનો અધિકાર આપ્યો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નવો નિર્ણય સમાજ અને ન્યાયતંત્ર માટે એક ઉદાહરણ છે. તેણે ફરી સ્થાપિત કર્યું છે કે વ્યક્તિની ગરિમા અને શારીરિક સ્વાયત્તતા એ બંધારણીય અધિકારોનો ભાગ છે.
