વાસણ ધોવાનું સ્પોન્જ કેટલા દિવસ પછી બદલવું જોઈએ? જાણો તેનાથી કયા ગંભીર રોગોના બની જશો શિકાર
આપણે આપણા ઘર અને રસોડાને સાફ રાખવા માટે હજારો રૂપિયા ખર્ચીએ છીએ, પરંતુ ઘણીવાર રસોડાના સૌથી મહત્વના સાધન – ‘ડીશ સ્પોન્જ’ને અવગણીએ છીએ. એક સંશોધન મુજબ, રસોડામાં વપરાતું સ્પોન્જ ઘરની સૌથી ગંદી વસ્તુઓમાંથી એક હોઈ શકે છે. તે માત્ર ગંદકી જ નહીં, પણ લાખો એવા બેક્ટેરિયાને આશ્રય આપે છે જે નરી આંખે દેખાતા નથી પણ સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત જોખમી છે.
બેક્ટેરિયાનું સંવર્ધન કેન્દ્ર કેમ બને છે?
સ્પોન્જનું માળખું છિદ્રાળુ હોય છે, જે પાણી અને ભેજને પકડી રાખવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. જ્યારે આપણે તેનાથી વાસણો સાફ કરીએ છીએ, ત્યારે ખોરાકના નાના કણો અને તેલ તેમાં ફસાઈ જાય છે. મોટાભાગના ઘરોમાં સ્પોન્જ દિવસભર ભીનું જ રહે છે, જે બેક્ટેરિયાને ફૂલવા-ફાલવા માટે સ્વર્ગ જેવું વાતાવરણ પૂરું પાડે છે. આ પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર હોઈ શકે છે કે તમારા રસોડાનું સ્ક્રબર ટોઇલેટ સીટ કરતાં પણ વધુ પ્રદૂષિત હોઈ શકે છે.
ગંદા સ્પોન્જથી થતા જીવલેણ રોગો
જ્યારે તમે ગંદા સ્પોન્જથી વાસણો સાફ કરો છો, ત્યારે તેમાં રહેલા સૂક્ષ્મ જીવો વાસણો પર ચોંટી જાય છે અને ખોરાક દ્વારા તમારા શરીરમાં પ્રવેશે છે. આનાથી નીચે મુજબની સમસ્યાઓ થઈ શકે છે:
ફૂડ પોઇઝનિંગ: સ્પોન્જમાં રહેલા સાલ્મોનેલા અને કેમ્પાયલોબેક્ટર જેવા બેક્ટેરિયા ગંભીર ફૂડ પોઇઝનિંગ કરી શકે છે.
પેટમાં ચેપ: ઇ. કોલી (E. coli) બેક્ટેરિયાને કારણે ડાયેરિયા, ઉલટી અને પેટમાં અસહ્ય દુખાવો થઈ શકે છે.
ત્વચાની એલર્જી: ગંદા સ્ક્રબરને વારંવાર અડકવાથી હાથમાં ફોલ્લીઓ, ખંજવાળ કે ફંગલ ઇન્ફેક્શન થવાનું જોખમ રહે છે.
શ્વસન સંબંધી સમસ્યાઓ: જો સ્પોન્જમાં ફૂગ (Mold) જામી ગઈ હોય, તો તેની ગંધ અને કણો શ્વાસ દ્વારા અંદર જઈને એલર્જી પેદા કરી શકે છે.
ક્યારે બદલવું જોઈએ?
ઘણા લોકો સ્પોન્જ જ્યાં સુધી સાવ ફાટી ન જાય ત્યાં સુધી તેને બદલતા નથી, જે એક ખતરનાક આદત છે. નિષ્ણાતોના મતે: ૧. સામાન્ય ઉપયોગ: જો તમારા ઘરમાં રોજ રસોઈ થતી હોય, તો દર ૭ થી ૧૦ દિવસે સ્પોન્જ બદલી નાખવું જોઈએ. ૨. મર્યાદિત ઉપયોગ: ઓછા વપરાશના કિસ્સામાં પણ તેને ૨ અઠવાડિયાથી વધુ ન વાપરવું જોઈએ. ૩. તાત્કાલિક બદલો: જો સ્પોન્જમાંથી અજીબ ગંધ આવવા લાગે, તે ચીકણું થઈ જાય કે તેનો રંગ બદલાઈ જાય, તો તેને તે જ ક્ષણે કચરાપેટીમાં ફેંકી દો.
સ્પોન્જને સ્વચ્છ રાખવાની સ્માર્ટ ટિપ્સ
જો તમે નવા સ્પોન્જને થોડા વધુ દિવસો સુધી સુરક્ષિત રાખવા માંગતા હોવ, તો આ પદ્ધતિઓ અપનાવો:
માઇક્રોવેવ પદ્ધતિ: ભીના સ્પોન્જને ૧ મિનિટ માટે હાઈ પાવર પર માઇક્રોવેવ કરો. આનાથી ૯૯% બેક્ટેરિયા નાશ પામે છે. (ધ્યાન રાખવું કે સ્પોન્જમાં કોઈ મેટલ કે વાયર ન હોય).
વિનેગર અને ગરમ પાણી: દર બે દિવસે ગરમ પાણીમાં વિનેગર નાખીને સ્પોન્જને પલાળી રાખો.
સુકાવાની તક આપો: વાસણ ધોયા પછી સ્પોન્જને નિચોવીને એવી જગ્યાએ રાખો જ્યાં હવા લાગતી હોય અને તે જલ્દી સુકાઈ જાય.
શ્રેષ્ઠ વિકલ્પો કયા છે?
જો તમે વારંવાર સ્પોન્જ બદલવાના ખર્ચ કે ઝંઝટથી બચવા માંગતા હોવ, તો તમે સિલિકોન સ્ક્રબર્સ અથવા સ્ટીલ ઉન (Steel Wool) નો ઉપયોગ કરી શકો છો. સિલિકોન સ્ક્રબર્સમાં છિદ્રો ઓછા હોવાથી તે ઝડપથી સુકાઈ જાય છે અને તેમાં બેક્ટેરિયા લાંબો સમય ટકી શકતા નથી.
રસોડાની સુંદરતા વાસણોની ચમકથી નહીં, પણ તેની શુદ્ધતાથી હોય છે. તમારા પરિવારના સ્વાસ્થ્ય માટે એક નાનકડા સ્પોન્જ પાછળ થોડા રૂપિયા ખર્ચવા એ હોસ્પિટલના બિલો ભરવા કરતા ઘણું સારું છે. યાદ રાખો, સ્વચ્છ સ્ક્રબર એટલે સ્વસ્થ રસોડું!
