ભારતના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં $૬.૭૧ અબજનો મોટો ઘટાડો: સોનાના ભંડારમાં ઘટાડાને પગલે તિજોરી પર પડી અસર.
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના તાજેતરના સાપ્તાહિક આંકડા આર્થિક જગતમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે. ૬ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહના અંતે ભારતનો કુલ વિદેશી મુદ્રા ભંડાર $૬.૭૧૧ બિલિયન (અંદાજે ₹૫૬,૦૦૦ કરોડથી વધુ) ઘટીને $૭૧૭.૦૬૪ બિલિયન પર આવી ગયો છે. નોંધનીય છે કે આ પહેલાના સપ્તાહે ભારતનું હૂંડિયામણ $૭૨૩.૭૭૪ બિલિયનની ઐતિહાસિક સર્વોચ્ચ સપાટીએ પહોંચ્યું હતું.
સોનાના ભંડારમાં કેમ થયો મોટો ઘટાડો?
આ સપ્તાહના ઘટાડાનું સૌથી મોટું અને આશ્ચર્યજનક કારણ સોનાના ભંડાર (Gold Reserves) ના મૂલ્યમાં થયેલો ઘટાડો છે.
ઘટાડાનો આંકડો: સોનાના ભંડારમાં એક જ સપ્તાહમાં $૧૪.૨૦૮ બિલિયનનો જંગી ઘટાડો નોંધાયો છે.
વર્તમાન સ્થિતિ: હાલમાં ભારત પાસે $૧૨૩.૪૭૬ બિલિયનનું સોનું સુરક્ષિત છે.
તજજ્ઞોના મતે, આ ઘટાડો ભૌતિક સોનાના વેચાણને કારણે નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં સોનાના ભાવમાં થયેલા ફેરફાર અને વેલ્યુએશનમાં થયેલા ફેરફારને કારણે હોઈ શકે છે.
વિદેશી ચલણ સંપત્તિ (FCA) માં વૃદ્ધિ: એક હકારાત્મક સંકેત
ભલે કુલ ભંડારમાં ઘટાડો દેખાતો હોય, પરંતુ વિદેશી મુદ્રા ભંડારનો સૌથી મહત્વનો ઘટક ગણાતી વિદેશી ચલણ સંપત્તિ (Foreign Currency Assets) માં મોટો સુધારો જોવા મળ્યો છે.
વધારો: FCA માં આ સપ્તાહ દરમિયાન $૭.૬૬૧ બિલિયનનો નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
કુલ સંપત્તિ: હવે ભારતની વિદેશી ચલણ સંપત્તિ $૫૭૦.૦૫૩ બિલિયન પર પહોંચી ગઈ છે.
FCA માં ડોલર સિવાયના યુરો, પાઉન્ડ અને યેન જેવા ચલણોનો સમાવેશ થાય છે, જેનું મૂલ્ય ડોલરમાં માપવામાં આવે છે. આ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે કે ભારતનું રોકાણ અને ચલણ વ્યવસ્થાપન અત્યંત મજબૂત છે.
આયાત કવચ: ભારત કેટલું સુરક્ષિત છે?
ભારતીય રિઝર્વ બેંકે તેની તાજેતરની નાણાકીય નીતિ (Monetary Policy) સમીક્ષામાં દેશની આર્થિક સુરક્ષા અંગે ધરપત આપી છે. RBI ના જણાવ્યા મુજબ, હાલનો $૭૧૭ અબજનો ભંડાર ભારતની ૧૧ મહિનાથી વધુની આયાત (Import Cover) માટે પૂરતો છે. કોઈપણ દેશ માટે ૭ થી ૮ મહિનાનું આયાત કવચ પૂરતું માનવામાં આવે છે, જેની સરખામણીએ ભારત અત્યારે અત્યંત મજબૂત સ્થિતિમાં છે.
ભવિષ્યના અંદાજ: ૨૦૨૬ માં વૃદ્ધિની આશા
RBI ના અહેવાલો મુજબ, ભારતનું બાહ્ય ક્ષેત્ર (External Sector) સ્થિતિસ્થાપક રહ્યું છે. વર્ષ ૨૦૨૪ માં ભંડારમાં $૨૦ બિલિયનનો વધારો થયો હતો, જ્યારે ૨૦૨૫ માં આ વૃદ્ધિ $૫૬ બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક અનિશ્ચિતતા હોવા છતાં, ભારતમાં સીધું વિદેશી રોકાણ (FDI) અને નિકાસમાં સ્થિરતાને કારણે ફોરેક્સ કીટી સતત મજબૂત બની રહી છે.
વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં $૬.૭૧ અબજનો ઘટાડો એ ચિંતાનો વિષય નથી, કારણ કે તેનું મુખ્ય કારણ સોનાના ભાવની વધઘટ છે. વાસ્તવમાં, વિદેશી ચલણ સંપત્તિમાં થયેલો વધારો સૂચવે છે કે ભારતીય અર્થતંત્ર કોઈપણ બાહ્ય આર્થિક આંચકા સામે લડવા માટે સક્ષમ છે.
