યુદ્ધની આગમાં સળગ્યું તેલ બજાર: કાચા તેલના ભાવમાં 9% નો ઉછાળો, પણ ભારતને હાલ રાહત
મધ્ય પૂર્વમાં ઇઝરાયેલ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ઊર્જા સંકટ ઊભું થયું છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં થયેલા મિસાઈલ હુમલા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતોમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમત લગભગ 9% વધીને 80 ડોલર પ્રતિ બેરલની નજીક પહોંચી ગઈ છે. સામાન્ય રીતે જ્યારે કાચું તેલ મોંઘું થાય ત્યારે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધતા હોય છે, પરંતુ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતીય ગ્રાહકોને હાલમાં તાત્કાલિક ભાવવધારામાંથી રાહત મળી શકે તેમ છે.
વૈશ્વિક બજારમાં તેજી: $80 ના સ્તરે પહોંચ્યું ક્રૂડ ઓઈલ
શનિવારથી શરૂ થયેલા અમેરિકી અને ઇઝરાયેલી હુમલા બાદ ઈરાનના તેલના કુવાઓ અને સપ્લાય ચેઈન પર ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. આ ભયને કારણે સોમવારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમતોમાં તોતિંગ વધારો થયો હતો. યુએસ ક્રૂડ (WTI) પણ શુક્રવારના 67 ડોલરથી વધીને 72.79 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો ઈરાન તરફથી વળતો પ્રહાર તેજ થશે અથવા હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) જેવો મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ બંધ થશે, તો તેલના ભાવ 100 ડોલરને પણ વટાવી શકે છે.
ભારત માટે શા માટે રાહતના સમાચાર છે?
પીટીઆઈ (PTI) ના અહેવાલ મુજબ, ભારત સરકાર અને સરકારી તેલ કંપનીઓ (OMCs) હાલની સ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે. ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ હાલમાં વધવાની શક્યતા ઓછી હોવાના કેટલાક મુખ્ય કારણો છે:
-
તેલ કંપનીઓનું માર્જિન: પાછલા મહિનાઓમાં જ્યારે કાચા તેલના ભાવ નીચા હતા, ત્યારે ભારતીય તેલ કંપનીઓએ સારો નફો (Profit Margin) કર્યો હતો. આ વધારાનો નફો અત્યારે તેલ કંપનીઓને ભાવ સ્થિર રાખવામાં મદદ કરી રહ્યો છે. તેઓ હાલ પૂરતું આ નુકસાન વેઠી શકે તેમ છે.
-
સરકારી હસ્તક્ષેપ: મોંઘવારી પર કાબૂ મેળવવા માટે સરકાર અત્યારે તેલના ભાવ વધારવાની ઉતાવળમાં નથી. રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ ખરીદવાની રણનીતિ પણ ભારતને વૈશ્વિક ઉછાળા સામે સુરક્ષા આપી રહી છે.
-
વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર: ભારત પાસે પૂરતો તેલનો જથ્થો અનામત છે, જે ટૂંકા ગાળાના સંકટ સમયે કામ આવી શકે છે.
મધ્ય પૂર્વના તણાવની લાંબાગાળાની અસર
જોકે, ટૂંકા ગાળામાં ભાવ સ્થિર છે, પણ જો મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધ લાંબુ ચાલે તો સ્થિતિ બદલાઈ શકે છે. ઈરાન એ વિશ્વના મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશોમાંનો એક છે. જો તેના તેલના ડેપો પર હુમલા થાય અથવા સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ (UAE) જેવા દેશોની તેલ સુવિધાઓ આ યુદ્ધની લપેટમાં આવે, તો વૈશ્વિક સપ્લાયમાં મોટું ગાબડું પડી શકે છે.
યુરોપિયન કમિશનના વડા ઉર્સુલા વોન ડેર લેયેને પણ ચેતવણી આપી છે કે આડેધડ હુમલાઓ પ્રદેશની સ્થિરતા અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે જોખમી છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું 80% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે, તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય અસ્થિરતા આપણા માટે લાંબા ગાળે ચિંતાનો વિષય ચોક્કસ છે. હાલમાં તેલ કંપનીઓ ગ્રાહકો પર બોજ નાખવાને બદલે પરિસ્થિતિ ‘વેઇટ એન્ડ વોચ’ (Wait and Watch) ના મૂડમાં છે.
