હોર્મુઝની સામુદ્રધુની હજુ પણ બંધ, દરરોજ ૧ અબજ ડોલરનો ખર્ચ.
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધના પાંચ અઠવાડિયા બાદ વૈશ્વિક સત્તા ગણાતા અમેરિકાના પગ ડગી રહ્યા હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, જેઓ ઈરાનને ઘૂંટણિયે લાવવાના ઈરાદા સાથે મેદાનમાં ઉતર્યા હતા, તેઓ હવે ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ ને સમેટી લેવાની ઉતાવળમાં છે. નવા નાણાકીય વર્ષના પ્રારંભે જ અમેરિકા માટે સ્થિતિ ‘સૂડી વચ્ચે સોપારી’ જેવી થઈ ગઈ છે.
૧. હથિયારોનો ખૂટતો ભંડાર: ટોમાહોકનું સંકટ
અમેરિકાની સૈન્ય તાકાત ગણાતી ‘ટોમાહોક ક્રુઝ મિસાઈલો’ નો સ્ટોક ચિંતાજનક રીતે ઘટી રહ્યો છે. સંરક્ષણ દસ્તાવેજો અનુસાર, અમેરિકા પાસે કુલ ૩,૯૯૨ મિસાઈલો હતી, જેમાંથી માત્ર એક જ મહિનામાં ઈરાન પર ૮૫૦ મિસાઈલો છોડી દેવામાં આવી છે. જો આ જ ગતિએ યુદ્ધ ચાલ્યું, તો અમેરિકા પાસે માત્ર ૩.૭ મહિનાનો જ સ્ટોક બચશે. આ અછતે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રને યુદ્ધ વિરામ વિશે વિચારવા મજબૂર કર્યું છે.
૨. સાથી દેશોનો વિશ્વાસઘાત અને નાટો પર પ્રહાર
ટ્રમ્પે તાજેતરના ઈન્ટરવ્યુમાં ‘નાટો’ (NATO) ને “કાગળનો વાઘ” કહીને સનસનાટી મચાવી દીધી છે. બ્રિટન, ફ્રાન્સ, ઈટાલી અને સ્પેન જેવા દેશોએ અમેરિકાની લશ્કરી કાર્યવાહીમાં જોડાવાનો સ્પષ્ટ ઈન્કાર કરી દીધો છે. એટલું જ નહીં, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ અને ફ્રાન્સે અમેરિકી વિમાનોને ઉતરવાની મંજૂરી પણ આપી નથી. બ્રિટને તો માત્ર પોતાના હિતોના રક્ષણ માટે જ મધ્ય પૂર્વમાં દળો તૈનાત કર્યા છે, જે અમેરિકા માટે મોટો આંચકો છે.
૩. દરરોજ ૧ અબજ ડોલરનો ખર્ચ
આ યુદ્ધ અમેરિકાની અર્થવ્યવસ્થાને ઉધઈની જેમ કોરી રહ્યું છે. એક અંદાજ મુજબ, અમેરિકા આ યુદ્ધ પાછળ દરરોજ આશરે $૧ અબજ (૧૮૦°C થી વધુ ગરમ રાજકીય માહોલમાં) ખર્ચ કરી રહ્યું છે. છેલ્લા એક મહિનામાં આ આંકડો $૩૬ અબજને પાર કરી ગયો છે. મોંઘવારી અને આર્થિક મંદીના ડર વચ્ચે અમેરિકા હવે લાંબુ યુદ્ધ લડવાની સ્થિતિમાં નથી.
૪. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને તેલનું સંકટ
ટ્રમ્પના સહાયકોએ હવે સ્વીકાર્યું છે કે ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) ખોલાવવી એ અત્યારે પ્રાથમિકતા નથી. આ રસ્તો બંધ હોવાથી વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે. હોર્મુઝ ખોલવા માટે જો લશ્કરી તાકાત વધારવામાં આવે, તો ઈરાન વધુ આક્રમક બની શકે છે, જે અમેરિકા માટે પરવડે તેમ નથી.
૫. ઈરાનનું નુકસાન પણ અતૂટ મનોબળ
ઈરાને આ યુદ્ધમાં બહુ મોટી કિંમત ચૂકવી છે. ૪,૭૦૦ સુરક્ષા કર્મચારીઓ અને હજારો નાગરિકોના મોત થયા છે. ૭૬૦ શાળાઓ અને ૩૦૭ આરોગ્ય કેન્દ્રો ખંડેર બની ગયા છે. તેમ છતાં, ઈરાન અમેરિકાની ૧૫-મુદ્દાની માંગણીઓ સામે ઝૂક્યું નથી. પાકિસ્તાન દ્વારા કરાયેલી મધ્યસ્થી પણ નિષ્ફળ રહી છે કારણ કે ઈરાન આ માંગણીઓને એકતરફી ગણાવે છે.
૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ સ્થિતિ એ છે કે ન તો કોઈ સોદો થયો છે, ન તો ઈરાન ઝૂક્યું છે. ટ્રમ્પ માટે આ યુદ્ધ હવે ગૌરવનો વિષય મટીને ‘આર્થિક અને લશ્કરી બોજ’ બની ગયું છે. સાથી દેશો વગર અને મર્યાદિત શસ્ત્રો સાથે ટ્રમ્પ હવે કદાચ આ સંઘર્ષનો ઝડપી અંત ઈચ્છી રહ્યા છે.
