ઈરાન-અમેરિકા શાંતિ વાટાઘાટો: ઈસ્લામાબાદમાં રણશિંગુ અને ઈરાનની બે કડક શરતો
વૈશ્વિક રાજકારણમાં અત્યારે ભારે ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વર્ષોથી ચાલી રહેલી ખેંચતાણ હવે એક નિર્ણાયક વળાંક પર આવી પહોંચી છે. પાકિસ્તાનની રાજધાની ઈસ્લામાબાદ અત્યારે આ બે કટ્ટર હરીફો વચ્ચેની શાંતિ વાટાઘાટોનું કેન્દ્ર બન્યું છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે જ્યાં સુધી તેની બે મુખ્ય શરતો માનવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી સીઝફાયર એટલે કે યુદ્ધવિરામ પર કોઈ સમજૂતી થશે નહીં.
ઈસ્લામાબાદમાં હાઈ-પ્રોફાઈલ પ્રતિનિધિમંડળોનું આગમન
શુક્રવારે મોડી રાત્રે ઈરાનનું એક ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ પાકિસ્તાન પહોંચ્યું હતું. આ પ્રતિનિધિમંડળનું નેતૃત્વ ઈરાની સંસદના અધ્યક્ષ મોહમ્મદ બઘેર કલીબાફ કરી રહ્યા છે, જેમાં વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચી પણ સામેલ છે. ઈરાની નેતાઓના સ્વાગત માટે પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રી ઈશાક ડાર, આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર અને ગૃહ મંત્રી મોહસીન નકવી પોતે એરપોર્ટ પર હાજર રહ્યા હતા.
બીજી તરફ, અમેરિકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સ પોતે ઈસ્લામાબાદ ઉતરી ચૂક્યા છે. તેમની સાથે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ખાસ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશનર પણ છે. આટલા મોટા ગજાના નેતાઓનું એક જ સ્થળે એકઠા થવું એ દર્શાવે છે કે સ્થિતિ કેટલી ગંભીર છે.
ઈરાનની બે મુખ્ય શરતો: જેના પર અટકી છે વાત
ઈરાની સ્પીકર મોહમ્મદ ગાલિબાફે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે અમેરિકાએ ઈરાનના અધિકારોનો સ્વીકાર કરવો પડશે. ઈરાને ટેબલ પર જે બે શરતો મૂકી છે તે નીચે મુજબ છે:
- ફ્રીઝ કરેલી સંપત્તિઓની મુક્તિ: અમેરિકા દ્વારા વર્ષોથી ઈરાનની અબજો ડોલરની સંપત્તિ સીઝ (જપ્ત) કરવામાં આવી છે. ઈરાનની પ્રથમ માંગ એ છે કે આ તમામ ભંડોળને તાત્કાલિક મુક્ત કરવામાં આવે જેથી દેશની અર્થવ્યવસ્થાને ટેકો મળી શકે.
- લેબનોનમાં સંપૂર્ણ યુદ્ધવિરામ: મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને ધ્યાનમાં રાખીને ઈરાને માંગ કરી છે કે લેબનોનમાં ચાલી રહેલી સૈન્ય કાર્યવાહી અને હિંસા પર સંપૂર્ણપણે રોક લગાવવામાં આવે.
ઈરાનનું કહેવું છે કે આ શરતો માત્ર તેની સુરક્ષા માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર ક્ષેત્રની શાંતિ માટે અનિવાર્ય છે.
અમેરિકાનું વલણ અને ટ્રમ્પની વ્યૂહરચના
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્રે આ વખતે શાંતિ વાટાઘાટો માટે ખૂબ જ ગંભીરતા બતાવી છે. જેડી વેન્સ અને જેરેડ કુશનર જેવા નજીકના સાથીઓને મોકલવાનો અર્થ એ છે કે અમેરિકા કોઈ મધ્યમ માર્ગ શોધવા માંગે છે. જોકે, અમેરિકા ઈરાનની શરતોને કેટલી હદે સ્વીકારે છે તે જોવું રહ્યું. ટ્રમ્પના વિશેષ દૂત સ્ટીવ વિટકોફને આવકારવા માટે પાકિસ્તાની આર્મી ચીફનું એરપોર્ટ પર જવું એ રાજદ્વારી દૃષ્ટિએ ખૂબ મોટો સંકેત ગણાય છે.
પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી ભૂમિકા
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં પાકિસ્તાન એક મહત્વના મધ્યસ્થી તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. રાવલપિંડીના નૂર ખાન એરબેઝ પર જે રીતે બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓનું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું, તે પાકિસ્તાનની બદલાતી વિદેશ નીતિ અને ક્ષેત્રીય મહત્વને દર્શાવે છે. આ વાટાઘાટો જો સફળ થાય છે, તો પાકિસ્તાનને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટી રાજદ્વારી જીત મળશે.
આગળનો માર્ગ: શાંતિ કે સંઘર્ષ?
શનિવારની સવારથી આ બેઠકોનો દોર શરૂ થઈ રહ્યો છે. સમગ્ર વિશ્વની નજર અત્યારે ઈસ્લામાબાદ પર છે. જો અમેરિકા ઈરાનની શરતો પર નરમ પડે છે, તો મધ્ય પૂર્વમાં વર્ષોથી ચાલી રહેલો તણાવ ઓછો થઈ શકે છે. પરંતુ જો વાટાઘાટો નિષ્ફળ જાય, તો સ્થિતિ વધુ સ્ફોટક બની શકે છે.
ઈરાન પોતાની જીદ પર અડગ છે, જ્યારે અમેરિકા પર પોતાના મિત્ર દેશોના હિતોનું રક્ષણ કરવાનું દબાણ છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ‘આપો અને લો’ની નીતિ હેઠળ આ બંને મહાશક્તિઓ કોઈ સમાન બિંદુ પર પહોંચી શકે છે કે નહીં.
