૧૧૦૦૦નો પગાર અને ૪૦૦૦નું ગેસ સિલિન્ડર: નોઈડાના શ્રમિકોનો આક્રોશ, કંપનીઓમાં ‘માનવતા મરી પરવારી’ હોવાના આક્ષેપ
ઉત્તર પ્રદેશના શો-વિન્ડો ગણાતા નોઈડામાં અત્યારે સ્થિતિ સામાન્ય નથી. ચળકતી ઈમારતો અને મોટી ફેક્ટરીઓની પાછળ જે શ્રમિકોનો પરસેવો છે, તે અત્યારે આંસુ અને આક્રોશ બનીને રસ્તા પર વહી રહ્યો છે. ન્યૂઝ૧૮ સાથેની વાતચીતમાં શ્રમિકોએ જે આપવીતી સંભળાવી છે તે કોઈ પણ સંવેદનશીલ વ્યક્તિને હચમચાવી દે તેવી છે. ઓછો પગાર, મોંઘવારીનો માર અને ફેક્ટરી માલિકોનું અમાનવીય વર્તન હવે આ શ્રમિકો માટે અસહ્ય બની ગયું છે.
મોંઘવારીના રાક્ષસ સામે ટૂંકો પડતો પગાર
પ્રદર્શન કરી રહેલા શ્રમિકોનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન આર્થિક શોષણનો છે. હાલમાં એક હેલ્પરને માત્ર ૧૧,૦૦૦ રૂપિયા અને ઓપરેટરને ૧૩,૫૦૦ રૂપિયાની આસપાસ વેતન મળે છે. શ્રમિકોએ હૃદયદ્રાવક રીતે સમજાવ્યું કે, “સાહેબ, ૪,૦૦૦ રૂપિયા તો રૂમનું ભાડું છે અને ૪,૦૦૦ રૂપિયા ગેસ સિલિન્ડરના ભાવ છે. બાકીના ૩,૦૦૦માં અમે જમીએ શું અને છોકરાઓને ભણાવીએ શું?”
શ્રમિકોની માંગ છે કે ૮ કલાકની ડ્યુટી માટે ઓછામાં ઓછો ૧૮ થી ૨૦ હજાર રૂપિયા પગાર હોવો જોઈએ. જ્યારે કંપનીના ઉચ્ચ સ્ટાફનો પગાર દર વર્ષે હજારોમાં વધે છે, ત્યારે મજૂરોના પગારમાં માત્ર ૧૦૦-૨૦૦ રૂપિયાનો વધારો કરીને તેમની મજાક ઉડાવવામાં આવે છે.
મશીન કરતાં પણ બદતર હાલત: પાણી પીવાની પણ મનાઈ!
ફેક્ટરીની અંદરનું વાતાવરણ કેટલું ભયાનક છે તે મહિલા શ્રમિકોની વાતો પરથી સમજાય છે. મહિલાઓએ આરોપ લગાવ્યો કે ટાર્ગેટ પૂરો કરવા માટે તેમના પર એટલું દબાણ હોય છે કે તેમને શૌચાલય જવા માટે પણ મંજૂરી લેવી પડે છે અને ઘણીવાર તો ના પાડી દેવામાં આવે છે. કામના કલાકો દરમિયાન મશીન સામેથી હટવાની મનાઈ હોય છે, પાણી પીવા માટે પણ સમય મળતો નથી.
શ્રમિકોએ એવા પણ ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે કે, જો કોઈ મજૂર થાકને કારણે વિરોધ કરે તો અધિકારીઓ ગાળાગાળી અને અત્યંત અભદ્ર વર્તન કરે છે. આધુનિક સમયમાં કામના સ્થળે આ પ્રકારનું ‘બદતમીજી’ ભર્યું વર્તન શ્રમિકોના આત્મસન્માનને ઠેસ પહોંચાડી રહ્યું છે.
જબરદસ્તી નાઈટ શિફ્ટ અને ગંભીર આરોપો
શ્રમિકોના આક્ષેપો માત્ર પગાર પૂરતા મર્યાદિત નથી. કેટલાક શ્રમિકોએ ચોંકાવનારો દાવો કર્યો છે કે તેમની પાસે જબરદસ્તી નાઈટ શિફ્ટ કરાવવામાં આવે છે. હદ તો ત્યાં થાય છે કે, કામનો ટાર્ગેટ પૂરો કરાવવા માટે કેટલાક શ્રમિકોને જબરદસ્તી દારૂ પીવડાવીને મશીનો પર બેસાડવામાં આવે છે જેથી તેઓ થાક્યા વગર સતત કામ કરી શકે. આ આરોપો જો સાચા હોય તો તે શ્રમિક અધિકારોનું ઘોર ઉલ્લંઘન છે.
વધુમાં, ૯-૯ કલાક સતત કામ કરાવ્યા પછી પણ ઓવરટાઇમનું વળતર યોગ્ય રીતે મળતું નથી. કાયદા મુજબ ઓવરટાઇમનો ડબલ રેટ મળવો જોઈએ, પરંતુ કંપનીઓ સિંગલ રેટ આપીને શ્રમિકોની મહેનતની કમાણી હજમ કરી જાય છે.
મુખ્ય માંગણીઓ અને ભવિષ્યની રણનીતિ
નોઈડાના અલગ-અલગ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ એરિયામાં અત્યારે તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ છે. શ્રમિકોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી તેમની માંગણીઓ સંતોષાશે નહીં ત્યાં સુધી આ આંદોલન ચાલુ રહેશે. તેમની મુખ્ય માંગણીઓ નીચે મુજબ છે:
- હેલ્પરનો લઘુત્તમ પગાર ૧૫,૦૦૦ અને અન્યનો ૨૦,૦૦૦ નક્કી કરવામાં આવે.
- સમાન કામ માટે સમાન વેતન નીતિ લાગુ થાય.
- ઓવરટાઇમનું ડબલ પેમેન્ટ આપવામાં આવે.
- કામના સ્થળે શ્રમિકો સાથે સન્માનજનક વ્યવહાર કરવામાં આવે અને ગાળાગાળી બંધ થાય.
