મહિલા અનામત બિલ અને રાજકારણ: પ્રિયંકા ગાંધીએ સીમાંકન અને ઓબીસી અનામત મુદ્દે સરકારને ઘેરી.
ભારતીય લોકશાહીના નવા સંસદ ભવનમાં જ્યારે ‘મહિલા અનામત બિલ’ (નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ) રજૂ કરવામાં આવ્યું, ત્યારે દેશભરમાં તેની ચર્ચા જાગી. જોકે, આ ઐતિહાસિક પળની સાથે રાજકીય આક્ષેપ-પ્રતિઆક્ષેપનો દોર પણ તેજ થયો છે. કોંગ્રેસ નેતા પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાએ આ ખાસ સત્ર દરમિયાન સરકારના ઈરાદા અને બિલના અમલીકરણની પ્રક્રિયા પર અનેક તીખા સવાલો કર્યા છે. તેમણે માત્ર બિલની ખામીઓ જ નહીં, પરંતુ સંસદમાં વિપક્ષી નેતાઓ પ્રત્યેના સત્તાધારી પક્ષના વલણ પર પણ કટાક્ષ કર્યો છે.
1. રાહુલ ગાંધીની મજાક અને મુદ્દાઓની ગંભીરતા પર પ્રિયંકાનો વળતો પ્રહાર
પ્રિયંકા ગાંધીએ સંસદમાં ચર્ચા દરમિયાન એક અત્યંત વ્યક્તિગત અને રાજકીય નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે રાહુલ ગાંધીનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, “સંસદના ફ્લોર પર ઘણીવાર રાહુલ ગાંધીની મજાક ઉડાવવામાં આવે છે, તેમની વાતોને હસી કાઢવામાં આવે છે. પરંતુ સત્ય એ છે કે, જ્યારે ગંભીર મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થાય છે અથવા દેશની ભવિષ્યની રણનીતિ નક્કી કરવાની હોય છે, ત્યારે સરકારના લોકો તે જ મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપે છે જે રાહુલ ગાંધીએ ઉઠાવ્યા હોય છે.”
તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે પીએમ મોદી અને ભાજપના નેતાઓ ભલે જાહેર મંચ પર રાહુલ ગાંધીની ટીકા કરે, પરંતુ નીતિગત સ્તરે તેઓ વિપક્ષના સૂચનોને ગંભીરતાથી લેવા મજબૂર બને છે. પ્રિયંકાના મતે, આ એક રાજકીય દંભ છે જ્યાં જનતાની સામે વિપક્ષને નબળો બતાવવાનો પ્રયાસ થાય છે, પણ પડદા પાછળ તેમની જ વાતોને અનુસરવામાં આવે છે.
2. મહિલા અનામત બિલમાં સીમાંકન અને વસ્તી ગણતરીનો અવરોધ
મહિલા અનામત બિલને ટેકો આપવાની સાથે પ્રિયંકા ગાંધીએ તેના અમલીકરણમાં રહેલી ટેકનિકલ ખામીઓ પર જોરદાર હુમલો કર્યો. તેમણે કહ્યું કે સરકાર આ બિલને “ઉતાવળમાં” લાવી છે પરંતુ તેને લાગુ કરવામાં વર્ષોનો વિલંબ કરી રહી છે. સરકારના પ્રસ્તાવ મુજબ, મહિલા અનામત નવી વસ્તી ગણતરી અને ત્યારબાદ થનારા સીમાંકન (Delimitation) પછી જ લાગુ થશે.
મુખ્ય મુદ્દાઓ જે પ્રિયંકાએ ઉઠાવ્યા:
-
જૂના ડેટાનો ઉપયોગ: તેમણે પ્રશ્ન કર્યો કે સરકાર કેમ ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરીના આધારે ફેરફારો કરવા માંગે છે? આવા મોટા પરિવર્તન માટે અદ્યતન ડેટાની જરૂર છે.
-
વિલંબની રણનીતિ: વિપક્ષનો આરોપ છે કે વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકનની શરત મૂકીને સરકાર ખરેખર મહિલાઓને તાત્કાલિક હક આપવા માંગતી નથી. જો ઈરાદો સાચો હોય તો ૨૦૨૪ની ચૂંટણીથી જ તેને કેમ લાગુ ન કરી શકાય?
-
સંસદનું વિસ્તરણ: પ્રિયંકાએ સંસદની બેઠકોમાં ૫૦% વધારો કરવાના પ્રસ્તાવ પર પણ આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું અને કહ્યું કે આ દિશામાં કોઈ પારદર્શિતા નથી.
3. ઓબીસી અનામત અને પ્રતિનિધિત્વના મુદ્દે સરકારને ઘેરી
પ્રિયંકા ગાંધીએ તેમના ભાષણમાં ઓબીસી (Other Backward Classes) સમુદાયના હિતોનો મુદ્દો પણ જોરશોરથી ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે સરકાર એક તરફ ઓબીસીના હિત રક્ષક હોવાનો દાવો કરે છે, પરંતુ જ્યારે મહિલા અનામતમાં ઓબીસી મહિલાઓ માટે અલગ ક્વોટાની વાત આવે છે, ત્યારે સરકાર મૌન સેવે છે.
તેમણે કહ્યું કે, “જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી (Caste Census) વગર તમે કેવી રીતે નક્કી કરી શકશો કે કોને કેટલું પ્રતિનિધિત્વ મળવું જોઈએ?” પ્રિયંકાએ આક્ષેપ કર્યો કે સરકાર ઓબીસીના અધિકારોને નબળા પાડી રહી છે. વિપક્ષી નેતાઓનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી અનામતની અંદર અનામત (Quota within Quota) ની જોગવાઈ નહીં કરવામાં આવે, ત્યાં સુધી પછાત વર્ગની મહિલાઓ સંસદ સુધી પહોંચી શકશે નહીં. આ નિવેદન સ્પષ્ટ કરે છે કે આવનારી ચૂંટણીઓમાં ‘જાતિ જનગણના’ અને ‘મહિલા અનામત’ વિપક્ષ માટે મુખ્ય હથિયાર બનવાના છે.
રાજકીય ટકરાવના નવા એંધાણ પ્રિયંકા ગાંધીના આ તેજાબી તેવર સૂચવે છે કે કોંગ્રેસ હવે રક્ષણાત્મક નહીં પણ આક્રમક રણનીતિ અપનાવી રહી છે. મહિલા અનામત બિલ જે ભાજપ માટે એક મોટું માસ્ટરસ્ટ્રોક માનવામાં આવતું હતું, તેને વિપક્ષે સીમાંકન અને ઓબીસીના મુદ્દે વિવાદોમાં લાવી દીધું છે. પ્રિયંકાનું નિવેદન માત્ર સંસદીય કાર્યવાહી પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે દેશની મહિલાઓ અને પછાત વર્ગોને એક મોટો રાજકીય સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ છે.
