ઈરાન સાથે યુદ્ધના વાદળો અને અમેરિકી સૈન્યમાં સત્તાપલટો: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની મોટી કાર્યવાહી
વિશ્વભરની નજર પશ્ચિમ એશિયા પર છે, જ્યાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં નાકાબંધી થવાથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો ખોરવાઈ શકે તેમ છે. આ ગંભીર કટોકટી વચ્ચે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક આઘાતજનક નિર્ણય લેતા યુએસ નેવી સેક્રેટરી જોન ફેલોનને તેમના પદ પરથી હટાવી દીધા છે. આ અગાઉ આર્મી ચીફ વિરુદ્ધ પણ આવી જ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી, જે દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ અત્યારે સૈન્ય નેતૃત્વમાં કોઈ પણ પ્રકારની શિથિલતા ચલાવી લેવા માંગતા નથી.
નેવી ચીફ જોન ફેલોનની તાત્કાલિક વિદાય
પેન્ટાગોનના મુખ્ય પ્રવક્તા સીન પાર્નેલે બુધવારે સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી હતી કે નૌકાદળ સચિવ જોન સી. ફેલોન તાત્કાલિક અસરથી ટ્રમ્પ વહીવટ છોડી રહ્યા છે. આ જાહેરાત એવા સમયે આવી છે જ્યારે અમેરિકન નૌકાદળ ઈરાની મોરચે સજ્જ છે. પેન્ટાગોને તેમની સેવા બદલ આભાર માન્યો છે, પરંતુ આ વિદાય પાછળના કારણો માત્ર વહીવટી નથી, પણ વ્યૂહાત્મક મતભેદોથી ભરેલા છે.
સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથ સાથેનો ગજગ્રાહ
ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, જોન ફેલોનની હકાલપટ્ટી પાછળ સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથ સાથેનો લાંબા સમયનો વિવાદ મુખ્ય કારણ છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી બંને વચ્ચે મેનેજમેન્ટ શૈલી અને સૈન્ય કર્મચારીઓના નિર્ણયો બાબતે તીવ્ર મતભેદો હતા. ખાસ કરીને નૌકાદળના જહાજ નિર્માણ કાર્યક્રમમાં થઈ રહેલા વિલંબ અને ખામીઓને લઈને હેગસેથ ફેલોનથી નારાજ હતા.
આ વિવાદનું કેન્દ્રબિંદુ “ગોલ્ડન ફ્લીટ” પ્રોજેક્ટ હોવાનું મનાય છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ અમેરિકા નવા “ટ્રમ્પ-ક્લાસ” એરક્રાફ્ટ કેરિયર અને અદ્યતન યુદ્ધ જહાજો પર કરોડો ડોલરનો ખર્ચ કરી રહ્યું છે. જોન ફેલોન આ પ્રોજેક્ટના સમર્થક હોવા છતાં, તેના સંચાલન અને અમલીકરણની પદ્ધતિથી પેન્ટાગોનના વરિષ્ઠ નેતાઓ ખુશ નહોતા. પરિસ્થિતિ એટલી હદે વણસી હતી કે હેગસેથે ફેલોનના અધિકારક્ષેત્રના કેટલાક નિર્ણયો પોતાના હાથમાં લેવાનું શરૂ કરી દીધું હતું.
આંતરિક જૂથવાદ અને કાઓની એન્ટ્રી
રિપોર્ટ્સ મુજબ, ફેલોનના તેમના ડેપ્યુટી અંડર સેક્રેટરી હંગ કાઓ સાથે પણ સંબંધો અત્યંત ખરાબ હતા. હંગ કાઓ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ અને સંરક્ષણ સચિવ હેગસેથની વધુ નજીક માનવામાં આવે છે, ખાસ કરીને સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક મુદ્દાઓ પર તેમના વિચારો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની વિચારધારા સાથે સુસંગત છે. હવે એવી પ્રબળ શક્યતા છે કે ફેલોનના સ્થાને હંગ કાઓ નૌકાદળની કમાન સંભાળી શકે છે.
સતત બીજો મોટો આંચકો: આર્મી ચીફ બાદ હવે નેવી ચીફ
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની આ કાર્યવાહી માત્ર નૌકાદળ પૂરતી મર્યાદિત નથી. માત્ર ૨૦ દિવસ પહેલા જ સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથે આર્મી ચીફ જનરલ રેન્ડી જ્યોર્જને પણ પદભ્રષ્ટ કર્યા હતા. ઓગસ્ટ ૨૦૨૩માં પદ સંભાળનારા જનરલ જ્યોર્જનો ચાર વર્ષનો કાર્યકાળ બાકી હોવા છતાં તેમને ત્રણ વર્ષમાં જ વિદાય આપી દેવામાં આવી હતી. આમ, ૨૦ દિવસના ગાળામાં અમેરિકાના બે મહત્વના સૈન્ય પાંખના વડાઓની બદલી એ સંકેત આપે છે કે ટ્રમ્પ ઈરાન સામેના સંભવિત યુદ્ધ પહેલા પોતાની પસંદગીના અને આક્રમક વ્યૂહરચના ધરાવતા અધિકારીઓને ગોઠવવા માંગે છે.
ઈરાન યુદ્ધ અને વૈશ્વિક અસરો
હોર્મુઝમાં ઈરાનની નાકાબંધી વચ્ચે અમેરિકાના સૈન્ય નેતૃત્વમાં આવેલો આ બદલાવ વૈશ્વિક બજાર અને રાજદ્વારી સંબંધો પર મોટી અસર કરી શકે છે. સંરક્ષણ નિષ્ણાતો માને છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર હવે વધુ આક્રમક વલણ અપનાવશે. જો ઈરાન હોર્મુઝની નાકાબંધી દૂર નહીં કરે, તો અમેરિકા “ગોલ્ડન ફ્લીટ” ના માધ્યમથી સીધી લશ્કરી કાર્યવાહી કરવા માટે મજબૂત પાયો તૈયાર કરી રહ્યું છે.
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ હંમેશા તેમના અણધાર્યા નિર્ણયો માટે જાણીતા રહ્યા છે. ૨૦૨૬માં જ્યારે વિશ્વ ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધના ઉંબરે ઊભું હોય તેવું લાગી રહ્યું છે, ત્યારે પેન્ટાગોનમાં કરવામાં આવેલો આ ‘સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક’ જેવો ફેરફાર સૂચવે છે કે અમેરિકા હવે આરપારની લડાઈ માટે તૈયાર છે. આ ફેરફારોથી ઈરાન પર દબાણ વધશે કે યુદ્ધની આગ વધુ ભભકશે, તે તો આગામી દિવસોમાં જ ખબર પડશે.
