અમેરિકા-ઈરાન જંગમાં મોટો વળાંક: જહાજોનું રક્ષણ કરવાનું બંધ કરશે યુએસ નેવી, શાંતિ કરારની આશા વધી.
વિશ્વના સૌથી સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગ ગણાતા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’માંથી અત્યંત મહત્વના સમાચાર આવી રહ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે તેમનું વહીવટીતંત્ર “પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ” નામના નૌકાદળના ઓપરેશનને અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરી રહ્યું છે. આ જાહેરાત એવા સમયે આવી છે જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંભવિત યુદ્ધની આશંકાથી થથરી રહ્યું હતું.
શું છે ટ્રમ્પનો નિર્ણય અને તેની પાછળનું કારણ?
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ “ટ્રુથ સોશિયલ” પર એક પોસ્ટ દ્વારા સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ નિર્ણય ઈરાની પ્રતિનિધિઓ સાથે ચાલી રહેલી શાંતિ વાટાઘાટોને સફળ બનાવવા માટે લેવામાં આવ્યો છે. ટ્રમ્પના મતે, ઈરાન પર લાદવામાં આવેલી લશ્કરી નાકાબંધી (Blockade) યથાવત રહેશે, પરંતુ વેપારી જહાજોને સુરક્ષા પૂરી પાડતું ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ હાલ પૂરતું રોકવામાં આવશે.
તેમણે જણાવ્યું કે પાકિસ્તાન અને અન્ય મિત્ર દેશોએ આ મામલે મધ્યસ્થી કરવાની વિનંતી કરી હતી. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે ઈરાન હવે નરમ પડ્યું છે અને એક મોટા કરાર તરફ વાટાઘાટો આગળ વધી રહી છે. આ સ્થગિતતા પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઈરાનને એ જોવાની તક આપવાનો છે કે શું તેઓ ખરેખર શાંતિ ઈચ્છે છે કે નહીં.
ઓપરેશન ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’: એક ભીષણ લશ્કરી તાકાત
“પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ” એ માત્ર એક નામ નથી, પરંતુ અમેરિકાની પ્રચંડ લશ્કરી શક્તિનું પ્રદર્શન હતું. આ ઓપરેશન હેઠળ:
-
૧૫,૦૦૦ થી વધુ યુએસ સૈનિકો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા.
-
૧૦૦ થી વધુ અત્યાધુનિક લડાકુ વિમાનો અને હેલિકોપ્ટર્સ સતત આકાશમાં નજર રાખી રહ્યા હતા.
-
માર્ગદર્શિત-મિસાઇલ વિનાશક (Destroyers) જહાજો વેપારી ટેન્કરોની સુરક્ષા માટે સમુદ્રમાં ખડેપગે હતા.
આ ઓપરેશન શરૂ કરવાનો મુખ્ય હેતુ એ હતો કે ઈરાન દ્વારા જહાજો પર થતા હુમલા અટકાવી શકાય અને વિશ્વભરમાં તેલનો પુરવઠો કોઈપણ અવરોધ વગર ચાલુ રહે. યાદ રહે કે વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ ૨૦% ભાગ આ સાંકડી પટ્ટીમાંથી પસાર થાય છે.
વૈશ્વિક બજાર અને તેલના પુરવઠા પર અસર
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અમેરિકાની પીછેહઠથી વૈશ્વિક બજારમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ જોવા મળી રહ્યો છે. એક તરફ એવી ચિંતા છે કે અમેરિકન સુરક્ષા વગર ઈરાન ફરીથી જહાજોને નિશાન બનાવી શકે છે, તો બીજી તરફ શાંતિ કરારની આશાએ તેલના ભાવો સ્થિર થવાની સંભાવના છે. જો ઈરાન સાથેની વાટાઘાટો નિષ્ફળ જાય, તો ટ્રમ્પ ફરીથી આ ઓપરેશન શરૂ કરી શકે છે, જેની તેમણે ખુલ્લી ધમકી પણ આપી છે.
શાંતિ કે નવી રણનીતિ?
નિષ્ણાતો માને છે કે ટ્રમ્પની આ ‘ગિવ એન્ડ ટેક’ નીતિ છે. તેઓ ઈરાન પર આર્થિક દબાણ (નાકાબંધી) ચાલુ રાખીને તેમને ટેબલ પર લાવવા માંગે છે, જ્યારે લશ્કરી ઓપરેશન ઘટાડીને વિશ્વને એ બતાવવા માંગે છે કે અમેરિકા યુદ્ધ નથી ઈચ્છતું. જો કે, આગામી ૨૪ થી ૪૮ કલાક મધ્ય પૂર્વના ભવિષ્ય માટે અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થશે. શું ઈરાન આ તકનો ઉપયોગ શાંતિ માટે કરશે કે ફરી કોઈ નવી ઉશ્કેરણી કરશે? તેના પર સૌની નજર છે.
