વૈશ્વિક તેલ બજાર માટે રાહતના સમાચાર: હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ફસાયેલા જહાજોને મળશે રસ્તો
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને દરિયાઈ વ્યાપાર માટે અત્યંત મહત્વની ગણાતી હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી સર્જાયેલી નાકાબંધી હવે ધીમે ધીમે હળવી થવા જઈ રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્ત્રોતો દ્વારા મળતી માહિતી મુજબ, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવની વચ્ચે હવે ફસાયેલા વ્યાપારી જહાજોને સલામત માર્ગ આપવા અંગે સંમતિ સધાઈ છે. આ સમાચાર આવતાની સાથે જ વિશ્વભરના શેરબજારો અને ઊર્જા ક્ષેત્રમાં મોટી રાહત જોવા મળી રહી છે.
ધીરે ધીરે ખુલશે વ્યાપારિક માર્ગ
રિપોર્ટમાં સૂત્રોના હવાલેથી જણાવવામાં આવ્યું છે કે, આ વ્યૂહાત્મક માર્ગ પર લાદવામાં આવેલી નાકાબંધીમાં હવે ઢીલ આપવામાં આવશે. આગામી કેટલાક કલાકોમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં અટવાયેલા જહાજોને બહાર નીકળવાની મંજૂરી આપવામાં આવી શકે છે. આ નિર્ણય માત્ર ફસાયેલા જહાજો માટે જ નહીં, પણ જે દેશો આ તેલ પુરવઠા પર નિર્ભર છે તેમના માટે પણ સંજીવની સમાન સાબિત થશે. હોર્મુઝનો આ માર્ગ દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગોમાંનો એક છે, જ્યાંથી દરરોજ લાખો બેરલ તેલની હેરફેર થાય છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીનું મહત્વ અને તેલ સંકટ
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એ મધ્ય પૂર્વના તેલ ઉત્પાદક દેશો અને બાકીની દુનિયા વચ્ચેની મુખ્ય કડી છે. વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ ૨૦ થી ૩૦ ટકા હિસ્સો આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગેથી પસાર થાય છે. જ્યારે પણ અહીં કોઈ સૈન્ય હિલચાલ કે નાકાબંધી થાય છે, ત્યારે તેની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવો પર પડે છે.
તાજેતરની નાકાબંધીને કારણે તેલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો અને યુરોપ સહિત એશિયાના ઘણા દેશોમાં ઊર્જા સંકટ ઊભું થવાની દહેશત વર્તાઈ રહી હતી. જો જહાજોને નીકળવાની મંજૂરી મળશે, તો તેલની કિંમતોમાં ફરીથી ઘટાડો જોવા મળી શકે છે અને બજારમાં સ્થિરતા આવશે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો ગજગ્રાહ
આ સમજૂતી છતાં પરિસ્થિતિ હજુ પણ નાજુક જણાઈ રહી છે. નોંધનીય છે કે નાકાબંધી દરમિયાન અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લશ્કરી સંઘર્ષ પણ જોવા મળ્યો હતો. અમેરિકાના એક લડાયક વિમાન દ્વારા ઈરાનના એક ઓઈલ ટેન્કર પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં ટેન્કરના ‘રડર’ (દિશા નિયંત્રિત કરતો ભાગ) ને નિશાન બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટનાએ યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ પેદા કરી દીધી હતી.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ તે સમયે કડક ચેતવણી આપી હતી કે જો ઈરાન સમજૂતી માટે તૈયાર નહીં થાય, તો અમેરિકા તેના પર મોટો હુમલો કરવામાં ખચકાશે નહીં. જોકે, પડદા પાછળ ચાલેલી રાજદ્વારી વાટાઘાટોને કારણે અત્યારે સ્થિતિ કાબૂમાં હોય તેમ લાગે છે.
સત્તાવાર નિવેદનની રાહ
જોકે સૂત્રો દ્વારા સમજૂતીની વાત વહેતી થઈ છે, પરંતુ હજુ સુધી અમેરિકા કે ઈરાન તરફથી આ અંગે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન બહાર પાડવામાં આવ્યું નથી. નિષ્ણાતો માને છે કે આ એક ‘સ્થાયી ઉકેલ’ નથી પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિને થાળે પાડવાનો એક પ્રયાસ છે. વૈશ્વિક બજાર અત્યારે શ્વાસ અધ્ધર કરીને બેઠું છે કે ક્યારે અધિકૃત રીતે આ માર્ગ ખુલ્લો જાહેર થાય.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર અસર
જો હોર્મુઝનો માર્ગ લાંબો સમય બંધ રહ્યો હોત, તો તેની અસર માત્ર પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ પૂરતી મર્યાદિત ન રહેત. પરિવહન ખર્ચ વધવાને કારણે ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓ અને અન્ય જીવનજરૂરી સામાન પણ મોંઘો થવાની પૂરેપૂરી શક્યતા હતી. દરિયાઈ માર્ગે થતા વ્યાપારમાં ભારત જેવા દેશો માટે પણ આ રસ્તો ખૂબ જ મહત્વનો છે, કારણ કે આપણો મોટો તેલ પુરવઠો આ જ રસ્તેથી ભારત પહોંચે છે.
