સાવધાન! ઈરાનને હથિયાર આપનારી કંપનીઓ હવે અમેરિકાના નિશાને, જાણો કયા નામો છે લિસ્ટમાં
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વર્ષો જૂના તણાવમાં અત્યારે એક નવો વળાંક આવ્યો છે. તાજેતરમાં યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટે ઈરાનના સૈન્ય કાર્યક્રમો, ખાસ કરીને તેના અત્યંત જોખમી ‘શાહિદ ડ્રોન પ્રોગ્રામ’ને મદદ કરનારી આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ સામે લાલ આંખ કરી છે. આ કાર્યવાહી માત્ર ઈરાન પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેમાં ચીન, હોંગકોંગ, દુબઈ અને બેલારુસની કંપનીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ ઘટનાક્રમ વૈશ્વિક રાજનીતિ અને આર્થિક પ્રતિબંધોની દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વનો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
અમેરિકાની કડક કાર્યવાહી: ૧૦ એકમો પર પ્રતિબંધ
યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટે જે કડક પગલાં લીધા છે, તેના હેઠળ કુલ ૧૦ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓ (કંપનીઓ) ને પ્રતિબંધિત યાદીમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. અમેરિકાનો આરોપ છે કે આ કંપનીઓએ ઈરાનની સેનાને હથિયારો, ટેકનિકલ સાધનો અને કાચો માલ પૂરો પાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. આ સાધન સામગ્રીનો ઉપયોગ ઈરાન તેના આધુનિક ડ્રોન અને મિસાઈલ ટેકનોલોજી વિકસાવવા માટે કરી રહ્યું છે, જે મધ્ય પૂર્વ અને તેનાથી આગળના વિસ્તારોમાં સુરક્ષા માટે પડકારરૂપ છે.
શાહિદ ડ્રોન પ્રોગ્રામ: વિવાદનું મુખ્ય કારણ
ઈરાનનો ‘શાહિદ ડ્રોન’ (Shahed Drone) પ્રોગ્રામ છેલ્લા કેટલાક સમયથી દુનિયાભરમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. આ ડ્રોન્સનો ઉપયોગ માત્ર ઈરાન જ નથી કરતું, પરંતુ એવા અહેવાલો છે કે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં પણ આ ડ્રોન્સનો વ્યાપક ઉપયોગ થયો છે. આ ડ્રોન્સ સસ્તા હોવા છતાં અત્યંત સચોટ અને ઘાતક હોય છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે જો ઈરાનને મળતો કાચો માલ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઈન કાપી નાખવામાં આવે, તો આ ઘાતક હથિયારોના ઉત્પાદન પર બ્રેક મારી શકાય છે.
નિશાના પર ચીન અને હોંગકોંગની કંપનીઓ
આ પ્રતિબંધોમાં સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે તેમાં ચીન અને હોંગકોંગની કંપનીઓનું વર્ચસ્વ છે. અમેરિકાએ જે કંપનીઓ પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે તેમાં શામેલ છે:
-
Hitex Insulation Ningbo Co Ltd (ચીન): આ કંપની પર ઈરાનના સૈન્ય પ્રોજેક્ટ્સ માટે ઇન્સ્યુલેશન અને અન્ય સામગ્રી પૂરી પાડવાનો આરોપ છે.
-
Yushita Shanghai International Trade Co Ltd (ચીન): આ કંપની પણ ઈરાનના સૈન્ય-ઔદ્યોગિક નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી હોવાનું બહાર આવ્યું છે.
-
HK Hesin Industry Co Ltd અને Mustad Ltd (હોંગકોંગ): આ સંસ્થાઓ નાણાકીય લેવડદેવડ અને સાધનોની હેરફેરમાં મદદ કરતી હોવાનું મનાય છે.
આ ઉપરાંત દુબઈની Elite Energy FZCO, બેલારુસની Armory Alliance LLC અને ઈરાન સ્થિત Pishgam Electronic Safeh Co જેવી કંપનીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ કંપનીઓ હવે અમેરિકી નાણાકીય વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં અને તેમની અસ્કયામતો જપ્ત થઈ શકે છે.
“ટીપૉટ” રિફાઇનરીઓ અને આર્થિક દબાણ
યુએસ ટ્રેઝરીએ ચીનની સ્વતંત્ર તેલ રિફાઇનરીઓ, જેમને “ટીપૉટ” (Teapot) રિફાઇનરીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેમને પણ કડક ચેતવણી આપી છે. ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા તેલ પ્રતિબંધો છતાં, આ નાની અને સ્વતંત્ર રિફાઇનરીઓ ઈરાન પાસેથી ગુપ્ત રીતે તેલની ખરીદી કરતી હોવાનું મનાય છે. આ વ્યવહાર ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા માટે ‘લાઈફલાઈન’ સમાન છે. અમેરિકા હવે આ નાણાકીય માર્ગોને બંધ કરવા માંગે છે જેથી તેહરાનના વધતા સૈન્ય પ્રભાવને રોકી શકાય.
ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટનું નિવેદન
યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટના સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટે આ મામલે સ્પષ્ટ વલણ અપનાવ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “અમેરિકા તે તમામ વિદેશી કંપનીઓ અને વ્યક્તિઓને નિશાન બનાવવાનું ચાલુ રાખશે જે ઈરાનની સેનાને હથિયારો અને આર્થિક મદદ પૂરી પાડે છે. ઈરાન તેના સૈન્ય પ્રોગ્રામ દ્વારા જે રીતે અસ્થિરતા પેદા કરી રહ્યું છે, તેને સહન કરવામાં આવશે નહીં.” આ નિવેદન સ્પષ્ટ કરે છે કે આગામી સમયમાં અમેરિકા વધુ કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લાવી શકે છે.
ટ્રમ્પનો ચીન પ્રવાસ અને રાજદ્વારી દાવપેચ
રસપ્રદ વાત એ છે કે, આ આર્થિક પ્રતિબંધોની જાહેરાત એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આગામી થોડા દિવસોમાં ચીનના પ્રવાસે જવાના છે. આ પ્રવાસ દરમિયાન ટ્રમ્પ ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે મુલાકાત કરશે. આ મુલાકાત પહેલા આટલા મોટા પ્રતિબંધો લાદવા એ એક વ્યૂહાત્મક કદમ માનવામાં આવે છે.
